Khủng hoảng Nga-Ukraine đang tác động ra sao tới kinh tế Nga?

Việc BoR tăng lãi suất khẩn cấp là một nỗ lực để ngăn chặn sự mất giá nhanh chóng của đồng ruble so với đồng USD đang làm giảm mạnh sức mua của đồng tiền này cũng như làm "trôi" đi mất những khoản tiết kiệm của người dân Nga.

Cuối tuần trước, BoR đã kêu gọi người dân bình tĩnh trong bối cảnh dư luận quan ngại về các lệnh trừng phạt có thể châm ngòi cho cuộc tháo chạy khỏi hệ thống ngân hàng nước này. Tuy khẳng định có đủ nguồn lực và công cụ cần thiết để duy trì ổn định tài chính, song tại Nga vẫn có những lo ngại rằng các ngân hàng có thể chứng kiến dòng người cố gắng rút tiền ra.

Một số video trên mạng xã hội cho thấy hàng dài người xếp hàng trước các máy rút tiền và đổi tiển ở thủ đô Moskva. Những người này lo ngại rằng thẻ ngân hàng của họ có thể ngừng hoạt động hoặc bị giới hạn số tiền có thể rút. Tuần trước, BoR đã buộc phải tăng lượng tiền cung ứng trong các máy rút tiền ATM sau khi nhu cầu tiền mặt đạt mức cao nhất kể từ tháng 3/2020.

Nga có khoảng 630 tỷ USD dự trữ ngoại hối - một kho dự trữ tiết kiệm lớn được tích lũy từ giá dầu và khí đốt tăng cao. Tuy nhiên, vì một phần không nhỏ trong số tiền này được lưu trữ bằng ngoại tệ như đồng USD, euro và đồng bảng Anh cũng như vàng, nên lệnh cấm của phương Tây đối với giao dịch của Ngân hàng trung ương Nga đã hạn chế Moskva tiếp cận nguồn tiền.

Sau khi các lệnh trừng phạt được công bố, giá trị đồng tiền của Nga đã giảm mạnh. Will Walker-Arnott, Giám đốc đầu tư cấp cao tại công ty tài chính Charles Stanley, đã nói với BBC rằng nước Nga ngày càng bị cô lập khỏi hệ thống tài chính toàn cầu.

Trước đó, việc bị loại ra khỏi hệ thống thanh toán quốc tế SWIFT là biện pháp khắc nghiệt nhất từng được áp dụng đối với Moskva sau cuộc xung đột ở Ukraine. Nga phụ thuộc rất nhiều vào SWIFT để xuất khẩu dầu và khí đốt, vốn là “xương sống” kinh tế quan trọng của nước này. 

Việc loại một quốc gia khỏi hệ thống SWIFT không phải là điều chưa từng có. Biện pháp này đã được áp dụng đối với CHDCND Triều Tiên vào năm 2017 sau hàng loạt vụ thử tên lửa. Tiếp theo là Iran trong thời gian từ 2012 đến 2016 và được cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump tái áp dụng vào năm 2018. 

Trung tâm nghiên cứu Carnergie Moskva nhận định, hậu quả của việc các ngân hàng Nga bị cắt đứt khỏi hệ thống sẽ rất đặc biệt là trong ngắn hạn. Ví dụ “sau khi các ngân hàng Iran bị loại khỏi hệ thống SWIFT, nước này bị mất gần một nửa thu nhập từ xuất khẩu dầu mỏ và 30% thu nhập từ hoạt động ngoại thương”.  

Để giảm bớt ảnh hưởng của biện pháp trừng phạt này, các ngân hàng Nga có thể sẽ dựa vào một hệ thống truyền tin bảo mật thay thế khác; đó là hệ thống SPFS được khởi động từ năm 2014 sau khi cộng đồng quốc tế dọa loại Nga khỏi SWIFT. SPFS có cùng dịch vụ như SWIFT nhưng hiện chỉ có khoảng 20 ngân hàng nước ngoài sử dụng.  

Về mặt lý thuyết, một doanh nghiệp Nga có thể yêu cầu một ngân hàng Ấn Độ, tham gia hệ thống SPFS, thực hiện lệnh chuyển tiền qua hệ thống SWIFT vì một ngân hàng có thể cùng lúc là thành viên của nhiều mạng lưới truyền thông tin. 

Tuy nhiên, “cách làm này sẽ lâu hơn và tốn kém hơn vì phải qua thêm một trung gian”, theo giải thích của Giáo sư khoa học kinh tế tại Đại học Lorraine (Pháp) Yamina Fourneyron. “Điều này chắc chắn sẽ khiến hoạt động của doanh nghiệp Nga phức tạp hơn. Dù vậy, nhìn vào tốc độ đổi mới tài chính, Ấn Độ và Trung Quốc sẽ hoàn toàn có khả năng đề xuất những giải pháp thay thế”.  

Trong khi đó, nhiều tập đoàn lớn do Chính phủ Nga sở hữu cổ phần đa số hoặc một số lớn cũng sẽ đánh mất danh tiếng vì cuộc chiến ở Ukraine.

Ở chiều ngược lại, thị trường châu Âu cũng bị tác động đáng kể trong bối cảnh các nhà đầu tư lo ngại về sự ổn định tài chính sau khi Nga thực hiện chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine và các nước phương Tây áp dụng các lệnh trừng phạt với Nga. 

Giá dầu thô đã tăng 4,5%, trong khi đó, USD và giá vàng cũng tăng khi các nhà đầu tư tìm kiếm những nơi trú ẩn an toàn hơn cho dòng tiền của họ.

Trong khi đó, Chính phủ Anh tuyên bố gói trừng phạt là những biện pháp kinh tế mạnh nhất mà Anh từng ban hành để chống lại Nga. 

Hơn 100 công ty và giới tài phiệt thân tín của ông Putin đã phải hứng chịu ảnh hưởng nghiêm trọng của các lệnh trừng phạt trị giá hàng trăm tỷ bảng Anh. Lệnh trừng phạt cũng bao gồm cả việc đóng băng tài khoản và cấm đi lại. Lệnh trừng phạt này là cú đánh mạnh vào lĩnh vực ngân hàng và quốc phòng của Nga.

Anh đã ra lệnh phong tỏa tài sản của các ngân hàng, doanh nghiệp Nga như ngân hàng VTB, tập đoàn vũ khí Rostec với doanh thu xuất khẩu một năm lên đến 13 tỷ USD. Ngoài ra, các biện pháp trừng phạt cũng sớm được áp dụng đối với 571 thành viên của Duma quốc gia Nga và Hội đồng Liên bang.

Anh cũng cấm hãng hàng không Aeroflot và tất cả các máy bay thương mại và tư nhân khác của Nga bay vào không phận Vương quốc Anh. Đồng thời, Anh cũng sử dụng lợi thế của trung tâm tài chính quan trọng nhất châu Âu để đóng băng tài sản của các ngân hàng Nga, cấm các ngành kinh tế quan trọng và các công ty huy động tài chính của Nga hoạt động tại thị trường tiền tệ của nước này.

EU và Mỹ đã đưa ra các lệnh trừng phạt với chính phủ và các cá nhân ở Nga. Ở châu Á, Nhật Bản, Hàn Quốc và mới đây nhất là Singapore cũng tung ra các lệnh trừng phạt đối với Nga./