Kiến tạo động lực tăng trưởng mới

Sau 40 năm Đổi mới, Việt Nam đã đạt những thành tựu quan trọng, tạo dựng cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế. Nhưng khi những lợi thế truyền thống dần tới giới hạn, Việt Nam đứng trước một bước ngoặt mới: không chỉ “đổi mới để phát triển” mà phải đổi mới chính mô hình phát triển để tạo ra những động lực tăng trưởng mới, đưa đất nước bước vào giai đoạn phát triển nhanh, tự cường và thịnh vượng. Phóng viên TTXVN đã có phỏng vấn ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương để làm rõ hơn những nội dung này.

Phóng viên (PV): Nhìn lại chặng đường 40 năm Đổi mới, theo ông, những thành tựu nào có ý nghĩa nền tảng và mang tính bước ngoặt nhất, tạo nên cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế của Việt Nam hiện nay?

Phó Trưởng Ban Nguyễn Đức Hiển: Thành tựu 40 năm Đổi mới đã được Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV đánh giá và có thể khái quát ở những điểm rất cơ bản sau đây. Trước hết là những thành tựu về phát triển kinh tế. Kinh tế Việt Nam từ một nước nghèo lạc hậu, mất cân đối nay đã trở thành quốc gia thuộc nhóm thu nhập trung bình cao, đời sống nhân dân ngày càng được cải thiện; quy mô nền kinh tế thuộc nhóm có quy mô cao trong các quốc gia trên thế giới. 

Thứ hai là các chỉ tiêu, chỉ số về phát triển bền vững, phát triển con người, phát triển xã hội của Việt Nam thuộc nhóm tốp cao so với các quốc gia có cùng trình độ phát triển kinh tế. 

Thứ ba, vị thế quốc gia, vị thế của đất nước trên trường quốc tế ngày càng được cải thiện khi chúng ta có 17 FTA thế hệ mới, có hàng loạt các quốc gia là đối tác chiến lược, đối tác chiến lược toàn diện. Đồng thời Việt Nam cũng đã chuyển từ hội nhập quốc tế, đối ngoại sang chủ động, tham gia sâu hơn, kiến tạo các quy định, kiến tạo môi trường hội nhập mới. 

Một thành tựu cũng rất cần phải nhấn mạnh, đó là vấn đề quốc phòng, an ninh luôn được bảo đảm vững chắc và xã hội, con người ngày càng được bảo đảm, hướng đến một xã hội là kỷ cương văn minh, quản lý chặt chẽ về pháp luật.

PV: Theo ông, những động lực tăng trưởng truyền thống đang đứng trước những giới hạn nào và vì sao Việt Nam cần đổi mới mô hình phát triển?

Phó Trưởng Ban Nguyễn Đức Hiển: Tôi cho rằng, 40 năm qua, mô hình tăng trưởng đã đem lại những thành tựu nổi bật, đưa Việt Nam trở thành quốc gia có mức thu nhập trung bình cao. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng vẫn chủ yếu dựa vào các yếu tố đầu vào như vốn, nhân công giá rẻ. Nền kinh tế còn phụ thuộc vào xuất khẩu và khu vực FDI, trong khi năng lực sản xuất trong nước, liên kết giữa khu vực FDI với doanh nghiệp trong nước còn hạn chế. Điều đó ảnh hưởng đến nội lực, giá trị gia tăng và khả năng tự chủ chiến lược của nền kinh tế. 

Nghị quyết số 19-NQ/TW về đổi mới mô hình phát triển đặt ra yêu cầu đổi mới mô hình phát triển theo hai hướng. Một là hiện đại hóa các động lực truyền thống như xuất khẩu, đầu tư, tiêu dùng, hướng tới các ngành có giá trị gia tăng cao hơn và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Hai là tạo ra các động lực tăng trưởng mới. Trong đó, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo phải trở thành động lực phát triển chủ yếu; dữ liệu trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp. Đồng thời, cần phát triển kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, công nghiệp công nghệ cao, các ngành công nghiệp chiến lược và những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao. 

PV: Nhìn lại 40 năm Đổi mới, đâu là bài học quan trọng nhất cho chặng đường phát triển phía trước, thưa ông?

Phó Trưởng Ban Nguyễn Đức Hiển: Theo tôi, bài học trước hết là đổi mới phải luôn xuất phát từ thực tiễn, coi thực tiễn là cơ sở để thay đổi những cơ chế, mô hình, chính sách không còn phù hợp.

Thứ hai, trong mọi chủ trương, chính sách phải đặt con người ở vị trí trung tâm, vừa là mục tiêu, vừa là động lực. Người dân và doanh nghiệp phải là trung tâm trong quá trình triển khai chính sách.

Thứ ba, phải chủ động hội nhập quốc tế, chuyển từ thích ứng và tham gia sang chủ động kiến tạo các động lực cho tăng trưởng bền vững.

Và cuối cùng, phải coi trọng yếu tố bền vững: Phát triển kinh tế phải đi đôi với tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường; phát triển nhanh nhưng phải bền vững, lấy ổn định để phát triển. 

PV: Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 đặt mục tiêu đến năm 2045 đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao là một mục tiêu rất lớn. Vậy theo ông, những điều kiện tiên quyết nào để biến khát vọng thịnh vượng thành hiện thực?

Phó Trưởng Ban Nguyễn Đức Hiển: Theo tôi có 3 điều kiện quan trọng để biến khát vọng thịnh vượng thành hiện thực. 

Một là, Việt Nam phải duy trì được tốc độ tăng trưởng kinh tế ở mức cao. Gần đây, Trung ương đã đặt ra yêu cầu là trong 5 năm tới, phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số và sau đó từ giai đoạn 2031 đến 2045 phải tiếp tục duy trì tăng trưởng cao. Đây chính là yêu cầu để đạt được mục tiêu về thu nhập bình quân đầu người theo xếp hạng của nước phát triển. 

Hai là, dù tăng trưởng kinh tế cao những phải đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô đi đôi với phát triển nhanh, bền vững. Ngoài ra, mô hình phát triển kinh tế mới cần có sự thay đổi căn bản, chuyển dịch sang chất lượng cao hơn. Tôi cho rằng, mô hình phát triển trong giai đoạn tới phải là mô hình hiệu quả, sáng tạo, xanh, hội nhập. Nhưng không chỉ mô hình kinh tế mà phải xác định cả các mô hình về phát triển xã hội, văn hóa, con người, đối ngoại, hội nhập quốc tế, quốc phòng, an ninh và quản trị quốc gia. 

Yếu tố thứ ba rất quan trọng là vấn đề tập trung tạo dựng, phát triển con người Việt Nam một cách toàn diện. Nghị quyết 19-NQ/TW cũng đặt yêu cầu làm sao phát triển đồng bộ văn hóa, con người trong tổng thể mô hình phát triển của đất nước.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!