Kiến tạo thế chủ động cho an ninh năng lượng - Bài 2: Mỗi mái nhà trở thành một “nhà máy điện mini”

Cùng những cán bộ ngành điện đến thăm nhiều hộ dân tại Nghệ An và Hà Tĩnh, chúng tôi được mục sở thị những "nhà máy điện mini" rất đời thường. Trên những mái nhà ven biển, những tấm pin năng lượng mặt trời lấp lánh dưới nắng không chỉ tạo ra nguồn điện sạch mà còn mở ra một hướng đi mới trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

*Từ những mái nhà phủ kín pin mặt trời...

Nằm trong con ngõ nhỏ của phường Trường Vinh (Nghệ An), ngôi nhà của ông Nguyễn Trọng Tú vừa được khoác thêm chiếu áo mới với hệ thống điện mặt trời mái nhà công suất gần 10 kWp, kết hợp bộ lưu trữ có dung lượng 16 kWh. Tổng chi phí đầu tư khoảng 190 triệu đồng.

Giữa buổi trưa, khi 6 chiếc điều hòa trong gia đình cùng hoạt động, hệ thống điện mặt trời vẫn đáp ứng phần lớn, thậm chí toàn bộ nhu cầu sử dụng điện của gia đình. Khi ánh nắng giảm dần, bộ lưu trữ tiếp tục cung cấp điện đến khoảng 21h30-22h00, sau đó gia đình chuyển sang sử dụng điện từ lưới quốc gia.

Đây là thời điểm có thể nhìn rõ nhất hiệu quả của mô hình điện mặt trời kết hợp lưu trữ. Thay vì toàn bộ lượng điện phục vụ điều hòa, thiết bị gia dụng phải lấy từ lưới điện vào những ngày nắng nóng, một phần nhu cầu được đáp ứng ngay tại mái nhà.

Theo tính toán của ông Tú, chi phí tiền điện mỗi tháng có thể giảm khoảng 70% so với trước đây. Với tuổi thọ hệ thống khoảng 15 năm, gia đình dự kiến thời gian hoàn vốn khoảng 5 năm.

“Trước đây, gia đình sử dụng 6 điều hòa, hóa đơn tiền điện khoảng 5 triệu đồng mỗi tháng. Từ khoảng 9 giờ sáng đến 16 giờ, toàn bộ nhu cầu điện đều được đáp ứng bằng điện mặt trời. Sau đó, hệ thống lưu trữ tiếp tục cấp điện đến khoảng 21h30 - 22h00”, ông Tú chia sẻ.

Không chỉ giảm chi phí, hệ thống còn mang lại một lợi ích khác mà người sử dụng có thể cảm nhận rõ trong những ngày thời tiết cực đoan: khả năng chủ động nguồn điện khi xảy ra mất điện. 

Câu chuyện tương tự cũng diễn ra tại khu vực Can Lộc (Hà Tĩnh), nơi gia đình chị Nguyễn Thị Huyền vừa sinh hoạt vừa kinh doanh quán cà phê. Những ngày hè, gia đình chị Huyền có 3 - 4 chiếc điều hòa hoạt động thường xuyên. Khi thời tiết nắng nóng, hóa đơn tiền điện có thời điểm lên tới khoảng 6 triệu đồng mỗi tháng. Đây là khoản chi phí không nhỏ đối với một hộ gia đình kinh doanh dịch vụ.

Hơn một năm trước, gia đình chị Huyền quyết định đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà kết hợp pin lưu trữ. Sau khi đưa hệ thống vào sử dụng, tiền điện giảm xuống còn hơn 2 triệu đồng mỗi tháng. 

“Những ngày mất điện thì dùng điện từ pin lưu trữ nên vẫn có điện bình thường. Sau khi sử dụng điện mặt trời với pin lưu trữ thì tiền điện giảm còn hơn 2 triệu đồng mỗi tháng”, chị Huyền cho biết.

Với một hộ gia đình kinh doanh, khoản tiền điện tiết giảm mỗi tháng không chỉ là con số trên hóa đơn. Đó còn là phần chi phí được giảm trong quá trình vận hành, giúp gia đình chủ động hơn về tài chính, nhất là trong những tháng cao điểm nắng nóng. Nhưng nếu chỉ nhìn vào khoản tiền tiết kiệm của từng hộ dân thì chưa thể thấy hết ý nghĩa của mô hình này.

Từ góc độ hệ thống, mỗi mái nhà như vậy trở thành một điểm cung cấp điện tại chỗ, góp phần chia sẻ áp lực với nguồn điện tập trung trong những thời điểm phụ tải tăng cao.

*...đến nền tảng an ninh năng lượng

Hà Tĩnh là địa phương có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển điện mặt trời. Với đặc điểm khí hậu nhiệt đới gió mùa, số giờ nắng trung bình từ 1.700-2.000 giờ/năm, lượng bức xạ cao và tương đối ổn định, đặc biệt trong khoảng thời gian từ tháng 3 đến tháng 9, địa phương có lợi thế để khai thác nguồn năng lượng này.

Ông Phạm Việt Thắng, Phó Giám đốc Công ty Điện lực Hà Tĩnh cho biết, trong Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, ngành điện đã thống nhất với Sở Công Thương về việc bổ sung điện mặt trời mái nhà cũng như các nguồn điện mặt trời dạng trang trại, với tổng công suất nguồn điện dự kiến đưa vào quy hoạch khoảng 1.300 MW.

“Về phía ngành điện, chúng tôi xem xét các phương án để giải tỏa công suất; còn địa phương phụ trách những nội dung liên quan đến công tác quy hoạch”, ông Thắng thông tin.

Song song với việc chuẩn bị hạ tầng, ngành điện Hà Tĩnh cũng đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn các hộ dân về lợi ích và quy trình lắp đặt điện mặt trời mái nhà. Theo đó, công suất hệ thống được tư vấn trên cơ sở sản lượng điện tiêu thụ thực tế và điều kiện mái nhà của từng hộ, nhằm bảo đảm nguồn điện sản xuất phù hợp với nhu cầu sử dụng.

“Căn cứ vào sản lượng điện tiêu thụ trung bình hàng tháng của từng hộ, nếu gia đình có diện tích mái phù hợp thì chúng tôi tư vấn nên lắp đặt công suất bao nhiêu để phù hợp với nhu cầu tiêu thụ. Việc này nhằm bảo đảm hệ thống điện mặt trời mái nhà có thể hỗ trợ khoảng từ 30% đến 60% chi phí sử dụng điện của hộ gia đình”, lãnh đạo Công ty Điện lực Hà Tĩnh cho biết.

Đến nay, Hà Tĩnh đã có hơn 900 khách hàng sử dụng điện mặt trời mái nhà, với tổng công suất khoảng 160 MW. Công ty Điện lực Hà Tĩnh tiếp tục thực hiện chỉ đạo của Tổng công ty Điện lực miền Bắc, đẩy mạnh tuyên truyền, vận động khách hàng phát triển điện mặt trời mái nhà, đồng thời bảo đảm công suất các hệ thống lắp đặt mới phù hợp với khả năng tiếp nhận của lưới điện và kế hoạch được giao.

Những câu chuyện thực tế trên cho thấy điện mặt trời mái nhà đang dần trở thành lựa chọn của ngày càng nhiều hộ gia đình, không chỉ giúp giảm chi phí tiền điện mà còn góp phần hình thành hệ sinh thái năng lượng phân tán, phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 70-NQ/TW về đa dạng hóa nguồn cung và nâng cao khả năng tự chủ năng lượng.

Dưới cái nắng gay gắt của miền Trung, những tấm pin mặt trời vẫn lặng lẽ hấp thụ từng tia nắng để tạo ra dòng điện sạch. Đó không chỉ là nguồn năng lượng phục một quán cà phê hay một hộ gia đình mà còn là những “viên gạch” nhỏ góp phần xây dựng hệ thống năng lượng đa dạng, linh hoạt và từng bước củng cố nền tảng an ninh năng lượng quốc gia.

Bài 1: Sử dụng hiệu quả dòng điện

Bài 3: Tạo nguồn năng  lượng sạch chủ động cho sản xuất

Bài 4: Mở không gian cho phát triển nguồn điện tại chỗ

Bài cuối: Khi nguồn lực nhỏ thành sức mạnh lớn