"Kiềng 3 chân" cho chuyển đổi xanh

Chuyển đổi xanh ở Việt Nam đang được chú trọng với sự tham gia của Nhà nước - doanh nghiệp - người dân để tạo thế "kiềng 3 chân" vững chắc. Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã xác định rõ yêu cầu xây dựng mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh; thúc đẩy kinh tế số, kinh tế xanh... Đây là định hướng chiến lược, thể hiện tầm nhìn phát triển dài hạn của đất nước trong bối cảnh mới.

Câu chuyện ở Cần Giờ, Thành phố Hồ Chí Minh là một ví dụ tiêu biểu cho việc chuyển đổi xanh hướng tới sự phát triển bền vững. Với địa hình thấp, bao quanh bởi hệ thống sông ngòi và biển, Cần Giờ được xem là một trong những khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp của biến đổi khí hậu tại TP. Hồ Chí Minh. Vì vậy, cùng với định hướng phát triển năng lượng tái tạo và kinh tế xanh, bài toán bảo tồn hệ sinh thái rừng ngập mặn luôn được đặt ra như điều kiện tiên quyết trong chiến lược phát triển của địa phương.

Tiến sĩ Huỳnh Đức Hoàn, Trưởng ban Quản lý rừng phòng hộ TP. Hồ Chí Minh cho rằng, hệ sinh thái rừng ngập mặn Cần Giờ được coi là “tấm lá chắn sinh thái” giúp giảm tác động của biến đổi khí hậu, hạn chế xói lở và bảo vệ môi trường sống cho cộng đồng dân cư ven biển. Rừng ngập mặn có khả năng hấp thụ và lưu giữ carbon rất lớn, đặc biệt phần lớn lượng carbon được lưu giữ lâu dài trong lớp đất ngập mặn và trầm tích tự nhiên. Đây được xem là nguồn tài nguyên đặc biệt quan trọng trong mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính và phát triển thị trường tín chỉ carbon trong tương lai. Tại Cần Giờ, các mô hình sinh kế xanh được xem là hướng đi phù hợp để giải quyết bài toán này. Từ mô hình điện mặt trời trên ao nuôi tôm, khai thác mật dừa nước đến phát triển du lịch sinh thái vừa tạo giá trị kinh tế vừa hạn chế tác động đến hệ sinh thái rừng ngập mặn....

Không chỉ Cần Giờ (TP. Hồ Chí Minh) mà nhiều địa phương trong cả nước, đặc biệt là đô thị lớn như Hà Nội, thành phố Đà Nẵng... đang đóng vai trò tiên phong trong việc chuyển đổi xanh, hướng tới việc giảm phát thải, ứng phó với biến đổi khí hậu và xây dựng đô thị thông minh. 

Ở khía cạnh doanh nghiệp, nhận thức về chuyển đổi xanh đã tăng rõ rệt. Theo ông Nguyễn Trung Kiên, Giám đốc điều hành miền Bắc, Công ty cổ phần Gỗ An Cường, là doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực vật liệu, giải pháp và nội thất từ gỗ công nghiệp tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, An Cường phát triển các dòng vật liệu đạt tiêu chuẩn phát thải thấp; trong vận hành, tối ưu năng lượng, tăng cường tự động hóa và thực hiện kiểm kê khí nhà kính theo ISO 14064 -1, được đơn vị độc lập xác minh. Đồng thời, công ty cũng vận hành hệ thống quản lý theo các tiêu chuẩn quốc tế ISO 9001, ISO 14001 và ISO 45001 nhằm bảo đảm quản trị chất lượng – môi trường – an toàn một cách đồng bộ, hỗ trợ doanh nghiệp kiểm soát phát thải và nâng cao hiệu quả vận hành. Hiện Công ty cũng từng bước ứng dụng năng lượng sạch như hệ thống điện mặt trời.

"An Cường kiên định hành trình hướng tới Net Zero và xem đây là định hướng trọng tâm trong chiến lược phát triển bền vững của doanh nghiệp. Chúng tôi triển khai chiến lược ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) toàn diện; trong đó, giảm phát thải được thực hiện xuyên suốt từ vật liệu đến vận hành và các hoạt động cộng đồng", ông Nguyễn Trung Kiên nhấn mạnh.

Đối với người dân, việc chuyển đổi xanh cũng dần được hình thành trong nhận thức. Anh Trần Trung Nghĩa, cư dân ở phường Phúc Lợi, thành phố Hà Nội chia sẻ: "Gia đình tôi luôn thực hiện nghiêm túc việc tiết kiệm năng lượng, lắp đặt hệ thống điện mặt trời để tận dụng nguồn năng lượng sạch tự nhiên, đồng thời hạn chế tối đa các loại rác thải nhựa. Việc thay đổi tư duy tiêu dùng, sử dụng các loại năng lượng sạch, năng lượng xanh, thân thiện với môi trường chính là góp sức trực tiếp giảm phát thải và bảo vệ môi trường sống".

Tuy nhiên, hiện nay, việc chuyển đổi xanh gặp nhiều khó khăn. Theo Thạc sỹ Phạm Thị Trúc Hoa Quỳnh, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính), chuyển đổi xanh hiện chủ yếu mới diễn ra một cách riêng lẻ, chưa đồng bộ để tận dụng tối đa tiềm năng giúp tăng năng suất và hiệu quả cho doanh nghiệp và các hoạt động kinh tế; thể chế và hệ sinh thái về chuyển đổi  xanh của Việt Nam vẫn chưa thực sự hoàn thiện và chưa đủ mạnh để thúc đẩy trên diện rộng. Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp trong nước đối mặt với các khó khăn tài chính chi phí cho chuyển đổi xanh...

Để chuyển đổi xanh trở thành động lực tăng trưởng, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành khẳng định, cần đặt chuyển đổi xanh ở vị trí động lực trung tâm của mô hình tăng trưởng mới; đồng thời phải khơi thông nguồn lực thông qua tín dụng xanh, trái phiếu xanh, tài chính bền vững, thị trường carbon và các công cụ kinh tế môi trường. Muốn doanh nghiệp chuyển đổi công nghệ, muốn người dân thay đổi phương tiện, muốn nền kinh tế giảm phát thải, phải có chính sách, nguồn vốn, tiêu chí rõ ràng và cơ chế khuyến khích phù hợp.

"Chuyển đổi xanh không phải là đích đến cố định mà là hành trình liên tục của đổi mới và sáng tạo. Mỗi địa phương, doanh nghiệp cần có hành động cụ thể, không chờ đợi, không đứng ngoài cuộc", Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh.

Gợi mở một số giải pháp về chuyển đổi xanh, bà Phạm Thị Trúc Hoa Quỳnh nêu rõ, cần hoàn thiện thể chế và khung pháp lý đồng bộ về chuyển đổi xanh; tiếp tục nâng cao nhận thức và hỗ trợ doanh nghiệp, nhất là trong tiến trình triển khai chuyển đổi xanh; thúc đẩy thị trường tài chính xanh và các công cụ tài chính bền vững...

Chuyển đổi xanh không còn là câu chuyện riêng của môi trường, mà đã trở thành yêu cầu trực tiếp đối với phát triển kinh tế, sản xuất, tiêu dùng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Chuyển đổi xanh phải được nhìn nhận như một quá trình toàn diện; trong đó Nhà nước kiến tạo thể chế, tiêu chuẩn, chính sách và môi trường thuận lợi. Doanh nghiệp đổi mới công nghệ, sử dụng năng lượng hiệu quả, phát triển sản phẩm, dịch vụ thân thiện với môi trường. Người dân thay đổi thói quen tiêu dùng, lựa chọn phương tiện xanh hơn, tiết kiệm năng lượng hơn, giảm rác thải nhựa hơn. Khi ba chủ thể này cùng chuyển động, chuyển đổi xanh mới có cơ hội trở thành xu thế bền vững.