Tiếp sức doanh nghiệp nông nghiệp vượt rào cản chuyển đổi xanh

Tuy nhiên, từ góc nhìn của các doanh nghiệp, quá trình này vẫn đối mặt với không ít rào cản, đòi hỏi sự hỗ trợ đồng bộ của hệ sinh thái từ chính sách đến nguồn lực. Đây là nội dung được bàn luận tại Hội thảo “Chuyển đổi xanh, làm gì để tăng tốc” do Báo Thanh niên tổ chức ngày 26/6 tại TP. Hồ Chí Minh.

Theo Phó Giáo sư - Tiến sĩ Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), nông nghiệp là lĩnh vực đặc biệt sở hữu "lợi thế kép" so với nhiều ngành kinh tế khác, bởi vừa phát thải khí nhà kính, vừa có khả năng hấp thụ carbon. Điều này mở ra dư địa rất lớn để ngành nông nghiệp đóng góp vào mục tiêu phát thải ròng bằng "0". Do đó, chuyển đổi xanh của nông nghiệp không chỉ dừng ở việc giảm phát thải mà còn phải tăng khả năng hấp thụ carbon của hệ sinh thái nông nghiệp và lâm nghiệp.

"Ngành nông nghiệp và lâm nghiệp là lĩnh vực phát thải âm. Một mặt phát thải carbon, methane nhưng mặt khác cũng hấp thụ carbon. Vì vậy chuyển đổi xanh trong nông nghiệp cần tập trung giảm phát thải methane, giảm phát thải carbon và đồng thời tăng hấp thụ carbon",  Phó Giáo sư - Tiến sĩ  Nguyễn Đình Thọ cho biết.

Phó Giáo sư - Tiến sĩ  Nguyễn Đình Thọ phân tích thêm, riêng sản xuất lúa đang chiếm khoảng 39 - 40% lượng phát thải methane, vì vậy chương trình 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp được xem là bước đi trọng tâm để giảm phát thải trong thời gian tới.

Không chỉ cây lúa, nhiều lĩnh vực khác cũng còn dư địa rất lớn để giảm phát thải nếu ứng dụng công nghệ. Bên cạnh đó, kinh tế tuần hoàn cũng được xem là hướng đi đầy tiềm năng. Thay vì đốt phụ phẩm sau thu hoạch, doanh nghiệp có thể tái sử dụng để sản xuất phân hữu cơ, than sinh học, nấm hoặc tạo tín chỉ carbon.

"Nếu lĩnh vực nông nghiệp áp dụng được kinh tế carbon thấp, tài chính carbon, kinh tế tuần hoàn, công nghệ số, cánh đồng lớn và phục hồi hệ sinh thái thì sẽ giải quyết được cam kết Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) và chắc chắn lĩnh vực nông nghiệp sẽ là lĩnh vực phát thải âm",  Phó Giáo sư - Tiến sĩ Nguyễn Đình Thọ phân tích.

Chuyển đổi xanh đã trở thành lựa chọn mang tính chiến lược của nhiều doanh nghiệp. Theo ông Võ Chánh Ngữ, Giám đốc Ban Chuyển đổi số, Tổng công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau, hiện nay doanh nghiệp đang xây dựng mô hình nhà máy thông minh dựa trên ba trụ cột, đó là quản trị quy trình sản xuất; ứng dụng công nghệ và phát triển nguồn nhân lực.

Tận dụng công nghệ số để quản lý nhà máy, quản lý các dây  chuyền sản xuất theo thời gian thực, mục tiêu là tối ưu toàn bộ quá trình sản xuất thay vì chỉ tập trung vào xử lý phát thải ở cuối quy trình. Doanh nghiệp cho rằng, chuyển đổi số là công cụ quan trọng nhất để hiện thực hóa mục tiêu giảm phát thải.

“Lợi thế rõ nhất đó là bước đầu làm giảm giá thành, tăng sức cạnh tranh cho sản phẩm, nhất là với những sản phẩm xuất khẩu tại những thị trường có đòi hỏi tiêu chuẩn xanh, bền vững. Bên cạnh đó, trong gần 5 năm, chúng tôi đã tiết giảm khoảng 5% tiêu hao năng lượng ”, ông Ngữ cho biết.

Dù mang lại nhiều hiệu quả thiết thực, nhưng ông Ngữ cho rằng, rào cản lớn nhất hiện nay trong quá trình chuyển đổi xanh vẫn là chi phí. Theo đó, để giảm phát thải trong sản xuất phân bón, doanh nghiệp phải đầu tư công nghệ thu hồi khí thải với chi phí rất lớn.

"Muốn xanh thì phải thu hồi các nguồn phát thải. Điều đó đồng nghĩa phải đầu tư rất nhiều. Nếu giá bán không tăng tương ứng thì năng lực cạnh tranh sẽ giảm. Bên cạnh đó, hiện nay chuyển đổi xanh chưa đồng đều. Nếu chúng tôi xanh mà những doanh nghiệp sản xuất khác không xanh thì cạnh tranh sẽ diễn ra như thế nào?”, ông Võ Chánh Ngữ nêu băn khoăn.

Ngoài ra, ông Võ Chánh Ngữ cho rằng doanh nghiệp đã hoàn thành việc kiểm kê khí nhà kính theo quy định nhưng vẫn cần vai trò của Nhà nước trong việc quy định tiêu chuẩn về phát thải, lộ trình áp dụng, các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ và cơ chế đảm bảo cạnh tranh bình đẳng giữa các doanh nghiệp.

"Doanh nghiệp sẵn sàng chuyển đổi xanh, nhưng quá trình này phải đảm bảo hiệu quả kinh tế và năng lực cạnh tranh", ông Ngữ cho biết.

Là doanh nghiệp hoạt động trong toàn bộ chuỗi thực phẩm, từ thức ăn chăn nuôi đến chế biến và phân phối, CP Việt Nam cho rằng chuyển đổi xanh không thể thực hiện đơn lẻ. Ông Thanyachart Auttanukune, Giám đốc Phụ trách Marketing và Các ngành kinh doanh mới, CP Việt Nam cho rằng, chuyển đổi xanh không phải là sự lựa chọn giữa môi trường hay sản xuất thực phẩm, mà là thay đổi nền tảng của phương thức sản xuất.

Theo đại diện doanh nghiệp, hiện nay khoảng 25 - 30% phát thải khí nhà kính toàn cầu đến từ nông nghiệp và thực phẩm, đồng thời ngành cũng sử dụng khoảng 70% lượng nước và 50% diện tích đất. Do đó, muốn phát triển bền vững phải thay đổi toàn bộ chuỗi giá trị.

CP Việt Nam hiện đặt mục tiêu Net Zero vào năm 2050 thông qua ba trụ cột gồm kinh tế tuần hoàn, chuỗi giá trị khép kín và đổi mới sáng tạo. Doanh nghiệp cho biết đã sử dụng khoảng 34% năng lượng tái tạo, lắp đặt 51 MW điện mặt trời, ngừng sử dụng than từ năm 2021, giảm 8% nhựa sử dụng, giảm khoảng 20% vật liệu bao bì thức ăn chăn nuôi và đặt mục tiêu trồng 3 triệu cây xanh vào năm 2030. Tuy nhiên, để quá trình  chuyển đổi xanh hiệu quả cần sự tham gia của các đối tác trong chuỗi cung ứng.

Ở góc độ quản lý, ông Nguyễn Đức Lệnh, Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh Khu vực 2, cho rằng hành lang chính sách cho tín dụng xanh đang dần hoàn thiện. Theo ông, việc Chính phủ ban hành Quyết định 21/2025/QĐ-TTg về phân loại dự án xanh sẽ tạo cơ sở để các ngân hàng triển khai các chương trình tín dụng ưu đãi, trong đó có chính sách hỗ trợ lãi suất thấp hơn khoảng 2% đối với dự án xanh.

Ông Lệnh cho rằng, nhận thức của doanh nghiệp đã thay đổi rõ rệt khi ngày càng nhiều đơn vị chủ động đổi mới công nghệ để đáp ứng yêu cầu thị trường. Tuy nhiên, tín dụng xanh hiện vẫn chỉ chiếm khoảng 4,5% tổng dư nợ toàn hệ thống ngân hàng, nguyên nhân là quá trình thẩm định dự án xanh vẫn còn thiếu các tiêu chí và dữ liệu cụ thể.

“Hành lang pháp lý và nguồn vốn cho chuyển đổi xanh đang dần được hoàn thiện, nhưng để dòng vốn đến được với doanh nghiệp vẫn cần tiếp tục tháo gỡ các vướng mắc về tiêu chí, thẩm định và nâng cao năng lực tiếp cận của cả doanh nghiệp lẫn hệ thống tín dụng”, ông Nguyễn Đức Lệnh nhận định.

Chuyển đổi xanh đang dần trở thành "tấm vé" để nông sản Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, để doanh nghiệp đi nhanh hơn trên hành trình này, ngoài quyết tâm đổi mới từ chính doanh nghiệp còn cần một hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ, từ chính sách, tín dụng, công nghệ đến nguồn nhân lực. Khi những điểm nghẽn này được tháo gỡ, chuyển đổi xanh sẽ không chỉ là giải pháp giảm phát thải mà còn trở thành động lực nâng cao năng lực cạnh tranh của toàn ngành nông nghiệp trong giai đoạn phát triển mới.