Kinh tế 6 tháng: Hành trình kịch tính của thị trường vàng

Thị trường vàng thế giới trong nửa đầu năm 2026 đã chứng kiến một hành trình đầy kịch tính, đi từ sự thăng hoa với những kỷ lục vô tiền khoáng hậu đến đợt điều chỉnh giảm sâu nhất trong hơn một thập kỷ qua.

Chỉ trong vòng sáu tháng, giá vàng đã trải qua chu kỳ tăng rồi giảm hiếm thấy: từ việc liên tiếp lập các đỉnh lịch sử vượt 5.500 USD/ounce trong tháng 1/2026, đến khi mất hơn 1/4 giá trị và lùi xuống dưới 4.000 USD/ounce vào cuối tháng 6. Diễn biến này đã tạo nên một cục diện thị trường đầy thách thức cho cả nhà đầu tư lẫn các nhà hoạch định chính sách, đồng thời phản ánh sự thay đổi nhanh chóng của môi trường kinh tế vĩ mô toàn cầu.

*Điểm gãy của thị trường vàng

Sáu tháng đầu năm 2026 có thể được xem là "điểm gãy" của chu kỳ tăng giá vàng kéo dài từ năm 2024. Hiếm có khi nào thị trường vàng lại chứng kiến hai trạng thái tâm lý đối lập chỉ trong một khoảng thời gian ngắn như vậy: từ sự hưng phấn cực độ khi giá liên tục lập đỉnh mới sang tâm lý thận trọng, thậm chí bi quan, khi kim loại quý lao dốc mạnh trong quý II/2026.

Động lực đưa giá vàng lên mức cao chưa từng có xuất phát từ nhu cầu trú ẩn an toàn trước cú sốc địa chính trị. Căng thẳng quân sự giữa Mỹ và Iran không chỉ làm gia tăng nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu mỏ toàn cầu mà còn khiến nhà đầu tư đồng loạt chuyển dịch sang các tài sản phòng thủ. Trong bối cảnh bất ổn leo thang, vàng tiếp tục phát huy vai trò truyền thống là nơi lưu giữ giá trị, qua đó liên tiếp thiết lập hơn 12 mức cao kỷ lục chỉ trong tháng 1 và có thời điểm vượt 5.500 USD/ounce. Biên độ biến động thực tế của vàng có thời điểm vượt ngưỡng 50% – mức cao hiếm thấy trong nhiều năm.

Bước ngoặt xuất hiện từ đầu quý II, khi các yếu tố hỗ trợ giá vàng lần lượt suy yếu trong khi những lực cản từ môi trường tiền tệ ngày càng rõ nét. Theo Hội đồng Vàng Thế giới (WGC), quý II/2026 trở thành giai đoạn có diễn biến tồi tệ nhất của giá vàng trong 13 năm, với mức giảm khoảng 16%. Đáng chú ý, nguyên nhân của đợt điều chỉnh này không xuất phát từ nhu cầu trú ẩn biến mất của dòng tiền, mà chủ yếu đến từ sự thay đổi của bối cảnh kinh tế vĩ mô.

Yếu tố đầu tiên là sự phục hồi mạnh của đồng USD. Giá dầu tăng vọt khiến các quốc gia nhập khẩu năng lượng phải tích trữ nhiều USD hơn để thanh toán, qua đó đẩy chỉ số DXY (đánh giá sức mạnh và giá trị của đồng USD) vượt ngưỡng 101 điểm. Khi đồng USD tăng giá, vàng, vốn được định giá bằng "đồng bạc xanh", trở nên đắt đỏ hơn đối với người mua sử dụng các đồng tiền khác, làm giảm sức hấp dẫn của kim loại quý trên thị trường quốc tế.

Song song với đó, lạm phát nảy sinh từ giá năng lượng cao buộc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) phải duy trì lập trường cứng rắn lâu hơn dự kiến. Nếu như đầu năm thị trường còn kỳ vọng Fed sẽ sớm cắt giảm lãi suất thì đến cuối quý II, phần lớn nhà đầu tư đã chuyển sang dự đoán Fed tiếp tục giữ lãi suất ở mức cao, thậm chí có thể tăng thêm vào cuối năm. Sự thay đổi trong kỳ vọng này kéo lợi suất trái phiếu thực đi lên, làm gia tăng chi phí cơ hội của việc nắm giữ vàng và khiến dòng vốn đầu cơ rời khỏi thị trường này.

*Các kịch bản về giá

Bước sang nửa cuối năm 2026, WGC dự báo một kịch bản chủ đạo là giá vàng sẽ dao động trong biên độ hẹp ±5% quanh mức 4.100 USD/ounce nếu các điều kiện hiện nay không thay đổi đáng kể.

Điều đáng chú ý là WGC không coi mức 4.100 USD/ounce là một "mục tiêu giá", mà xem đây là mặt bằng phản ánh tương đối đầy đủ kỳ vọng của thị trường đối với tăng trưởng kinh tế, lạm phát, chính sách tiền tệ và nhu cầu đầu tư hiện nay. Mức giá trên được đánh giá là phản ánh đúng giá trị hợp lý trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế toàn cầu ở mức trung bình và lạm phát dù đang hạ nhiệt nhưng vẫn ở mức cao. Trong kịch bản này, sự cân bằng giữa các yếu tố hỗ trợ và kìm hãm sẽ giữ giá vàng không biến động quá dữ dội như đầu năm. Các ngân hàng trung ương dự kiến sẽ tiếp tục là lực lượng mua ròng bền bỉ, giúp hỗ trợ thị trường vàng trong thời gian tới.

Theo WGC, kể từ năm 2022, các ngân hàng trung ương trên thế giới đã mua ròng khoảng 1.000 tấn vàng mỗi năm, mức cao nhất trong nhiều thập kỷ. Xu hướng này được thúc đẩy bởi nhu cầu đa dạng hóa dự trữ ngoại hối, giảm phụ thuộc vào đồng USD và tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc địa chính trị. Việc các ngân hàng trung ương tiếp tục tích lũy vàng còn gửi đi tín hiệu tích cực đối với khu vực đầu tư tư nhân, qua đó củng cố niềm tin rằng nhu cầu cơ bản đối với kim loại quý vẫn đang được duy trì. Chính lực cầu mang tính chiến lược này được xem là yếu tố giúp vàng khó giảm sâu dưới vùng hỗ trợ quanh 3.900 USD/ounce, ngay cả khi thị trường chịu áp lực từ lãi suất cao.

Một đặc điểm nổi bật của thị trường vàng hiện nay là sự phân hóa rõ rệt trong quan điểm của các tổ chức tài chính. JPMorgan đã hạ dự báo giá vàng quý IV xuống khoảng 4.500 USD/ounce, trong khi ING điều chỉnh mục tiêu về 4.600 USD/ounce do đánh giá đồng USD và lợi suất thực sẽ tiếp tục gây sức ép trong ngắn hạn. Ngược lại, Goldman Sachs và UBS vẫn duy trì quan điểm tích cực hơn, với kỳ vọng giá vàng có thể đạt khoảng 4.900-5.200 USD/ounce nếu nhu cầu dự trữ của các ngân hàng trung ương tiếp tục gia tăng và Fed chuyển sang lập trường ôn hòa hơn.

Sự khác biệt này không phản ánh mâu thuẫn về triển vọng dài hạn của vàng mà chủ yếu xuất phát từ đánh giá khác nhau về thời điểm các yếu tố hỗ trợ sẽ phát huy tác dụng. Hầu hết các tổ chức đều thống nhất rằng nền tảng dài hạn của vàng vẫn khá vững chắc; vấn đề còn lại là liệu các lực cản ngắn hạn, đặc biệt là lãi suất thực và sức mạnh của đồng USD, sẽ kéo dài trong bao lâu.

Theo các chuyên gia, một trong những thay đổi quan trọng nhất của thị trường vàng trong vài năm gần đây là cấu trúc lực cầu đã thay đổi đáng kể. Trước đây, các quỹ đầu tư và dòng vốn đầu cơ thường đóng vai trò quyết định đối với xu hướng giá. Hiện nay, lực mua từ khu vực chính thức – đặc biệt là các ngân hàng trung ương – ngày càng trở thành yếu tố nền tảng của thị trường.

Về dài hạn, mặc dù nhiều dự báo nhắc tới mốc 10.000 USD/ounce, phần lớn các tổ chức đều cho rằng đây không phải là kịch bản cơ sở, mà là một kịch bản đòi hỏi nhiều điều kiện cùng xuất hiện trong một khoảng thời gian tương đối dài. Lịch sử cho thấy những giai đoạn giá vàng tăng mạnh nhất thường không bắt nguồn từ một yếu tố đơn lẻ mà là sự cộng hưởng giữa bất ổn địa chính trị, lạm phát cao, chính sách tiền tệ nới lỏng và sự suy giảm niềm tin vào các tài sản tài chính truyền thống.

Một số chuyên gia nhận định trong thập kỷ tới, sự kết hợp giữa nhu cầu vật chất từ các nhà đầu tư nhỏ lẻ và chiến lược dự trữ của các quốc gia sẽ là động cơ chính quyết định liệu vàng có thể thực hiện một bước nhảy vọt lịch sử để chạm tới những con số kỷ lục mới hay không.