Kinh tế Anh: Khoảng lặng của thị trường việc làm

Người tiêu dùng mua sắm tại siêu thị ở Manchester, Anh. Ảnh: THX/TTXVN

Theo Cơ quan Thống kê Quốc gia Anh (ONS), tỷ lệ thất nghiệp đã bất ngờ giảm xuống 4,7% trong ba tháng tính đến tháng 8/2026, trong khi giới phân tích dự đoán con số này là 4,9%.

Nhưng ổn định không đồng nghĩa với phục hồi. Như ông James Smith, một nhà kinh tế về các thị trường phát triển tại ING nhận xét, một thị trường đang ổn định không giống một thị trường đang nóng lên.

Ngay trong cùng bộ số liệu của ONS, số vị trí tuyển dụng còn trống đã giảm xuống 691.000 trong ba tháng tính đến tháng 9/2026, lần đầu tiên kể từ năm 2021 rơi xuống dưới mốc 700.000. Nói cách khác, các doanh nghiệp giữ những lao động hiện tại nhưng dè dặt tuyển thêm. Đà suy giảm tạm dừng, song chưa có lực đẩy nào đủ mạnh để kéo thị trường đi lên. 

Sự thận trọng của các doanh nghiệp có nguyên nhân mang tính cấu trúc. Hoạt động tuyển dụng ảm đạm được quy cho hai yếu tố: việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng rộng, và chi phí sử dụng lao động tăng cao do lương tối thiểu và thuế Bảo hiểm Quốc gia.

Mức sụt giảm số vị trí tuyển dụng tập trung ở các doanh nghiệp nhỏ, những đơn vị nhạy cảm nhất với chi phí nhân công. Đây không phải là một biến động nhất thời theo chu kỳ, mà phản ánh những thay đổi sâu hơn trong cách nền kinh tế tạo ra việc làm.

Những thay đổi đó chạm tới chính bản chất công việc. Ngay cả những ngành nghề từng được coi là vững chắc như lập trình nay cũng bị AI làm thay đổi tận gốc, khiến những kỹ năng cần cho công việc của 5 năm tới trở nên khó lường. Tình trạng này đặt dấu hỏi cho mọi cam kết đào tạo và bảo đảm việc làm, nhất là với gần một triệu người trẻ hiện không đi làm cũng không đi học. 

Phía sau mặt bằng việc làm có vẻ yên ổn là áp lực thực lên thu nhập. Tốc độ tăng lương đang chậm lại, trong khi lạm phát nóng hơn dưới sức ép của giá năng lượng. Giá xăng đã tăng khoảng 1/3 kể từ đầu năm nay, còn hóa đơn năng lượng của các hộ gia đình được dự báo tiếp tục tăng mạnh vào đầu năm tới. Các chuyên gia cho rằng lương thực tế của khu vực tư nhân nhiều khả năng sẽ giảm trong những tháng tới.

Một bộ phận người lao động vẫn có việc làm, song thu nhập thực tế ngày càng co lại khi giá cả leo thang - điều mà những con số khả quan (về tình trạng thất nghiệp) chưa thể hiện hết. Sức ép dồn nén ấy đã phản ánh vào tâm lý người dân: niềm tin tiêu dùng trong tháng 10/2026 sụt giảm mạnh nhất kể từ khi đại dịch bùng phát năm 2020. 

Dẫu vậy, bức tranh không hoàn toàn một màu ảm đạm. Ngay trong lúc niềm tin tiêu dùng sa sút, hoạt động của khu vực tư nhân lại cho thấy sức sống: sản lượng trong tháng 10/2026 đạt mức cao nhất trong 8 tháng, và lần đầu tiên sau hai năm, các doanh nghiệp bắt đầu tăng tuyển dụng.

Nhưng đà đi lên ấy không trải đều mà tập trung ở những ngành hưởng lợi từ làn sóng đầu tư cho trí tuệ nhân tạo và chi tiêu quốc phòng. Cũng trong bối cảnh ấy, thị trường gần như chắc chắn rằng Ngân hàng Trung ương Anh sẽ nâng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm lên 4% nhằm chặn trước nguy cơ lạm phát dai dẳng từ cú sốc năng lượng. 

Tất cả dồn về kỳ ngân sách sắp tới, khi Bộ trưởng Tài chính John Healey chịu sức ép phải cắt giảm chi phí tuyển dụng lao động. Ông đứng trước thế lưỡng nan quen thuộc: vừa giữ kỷ luật tài khóa, vừa xoa dịu áp lực chi phí sinh hoạt; vừa khuyến khích doanh nghiệp thuê nhân công, lại vừa cần nguồn thu để trang trải phúc lợi.

Cuộc tranh luận chính sách vì thế xoay quanh một lựa chọn căn bản: tiếp tục trợ cấp và bảo đảm việc làm trong ngắn hạn, hay giảm chi phí thuê lao động để doanh nghiệp tự định đoạt? Đó không đơn thuần là bài toán ngân sách, mà là câu hỏi về vai trò của nhà nước giữa một thị trường đang được công nghệ định hình lại từng ngày.

Sự ổn định của thị trường việc làm tại Anh, vì thế, giống một khoảng lặng hơn là một điểm tựa chắc chắn. Sự ổn định ấy đem lại cho chính phủ một khoảng dư địa chính sách, song chưa thể giải quyết tận gốc những sức ép đang dồn nén. Việc thị trường lao động ngừng sa sút mới chỉ là bước khởi đầu, chặng đường đưa nó phục hồi một cách vững chắc còn ở phía trước.