Lý giải hiện tượng dông lốc, mưa đá và gió giật xảy ra liên tục

Gió giật mạnh khiến cây gãy đổ ở Hà Nội. Ảnh: Phạm Tuấn Anh/TTXVN

Lý giải về hiện tượng này, Tiến sĩ Trương Bá Kiên, Phó Giám đốc điều hành Trung tâm nghiên cứu khí tượng, khí hậu, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển cho biết: Trong 1–2 ngày qua, khu vực Bắc Bộ và cụ thể Hà Nội xuất hiện mưa dông, kèm theo sấm sét mạnh và cục bộ có mưa đá. Đây là dạng thời tiết khá điển hình trong giai đoạn giao mùa ở Bắc Bộ, khi khí quyển tồn tại đồng thời nhiều yếu tố thuận lợi cho đối lưu phát triển mạnh. 

Về nguyên nhân, trước hết, đợt thời tiết này liên quan đến sự tương tác giữa hai khối không khí có bản chất khác nhau. Những ngày trước đó, không khí lạnh yếu cuối mùa vẫn còn ảnh hưởng tới Bắc Bộ, trong khi vùng áp thấp nóng phía Tây có xu hướng phát triển và mở rộng về phía Đông. Sự gặp nhau giữa khối không khí lạnh, tương đối khô với khối không khí nóng, ẩm đã tạo ra vùng xáo trộn và hội tụ trong khí quyển tạo điều kiện cho mưa dông.

"Dù đây là hiện tượng nguy hiểm, nhưng không phải hoàn toàn bất ngờ, bởi đã nằm trong xu thế thời tiết được cơ quan dự báo nhận định và cảnh báo. Trong thời gian tới, miền Bắc vẫn cần tiếp tục đề phòng các hiện tượng dông lốc, sét, gió giật mạnh và mưa đá cục bộ, do đây vẫn là giai đoạn thời tiết còn nhiều biến động", Tiến sĩ Trương Bá Kiên lưu ý. 

Theo Cục Quản lý đê điều và phòng, chống thiên tai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, dông lốc, mưa đá xảy ra từ ngày 29/3 đến nay đã làm 3 người bị thương và 7nhà bị sập đổ hoàn toàn ở Lào Cai; 4.181 nhà bị tốc mái (Lào Cai 4.159 nhà; Cao Bằng 22 nhà); 4,9 ha hoa màu và 0,7ha cây công nghiệp, cây ăn quả thiệt hại ở Lào Cai; 7 trường và 3 nhà văn hóa bị tốc mái, 4 cột điện bị gãy đổ. Ngoài ra, tại  Hà Nội, mưa dông khiến một số cây cối gãy đổ, bật gốc, đè vào người đi đường gây gãy chân. 

Tại tỉnh Tuyên Quang, mưa dông, lốc xoáy tại Tuyên Quang khiến 1 người tử vong; có 246 nhà bị ảnh hưởng; trong đó nhiều nhà bị tốc mái, hư hỏng nặng, tập trung tại các xã Xín Mần, Bạch Xa, Hoàng Su Phì; gần 60 ha cây trồng bị thiệt hại, hơn 44 ha hoa màu bị dập nát, 15 ha rừng trồng bị đổ gãy; 42 chuồng trại chăn nuôi bị tốc mái, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất của người dân. Ngoài ra, một trường học tại xã Hoàng Su Phì bị thiệt hại; một số công trình dân sinh như: hội trường thôn, cổng chào, nhà tạm... bị hư hỏng. Tại xã Xín Mần, một nhà màng ươm cây bị phá hủy hoàn toàn cùng 1,2 tấn thóc bị hư hỏng. 

Tại Lạng Sơn có trên 358 hộ dân bị ảnh hưởng nhà ở; trong đó, 254 ngôi nhà bị tốc mái ở các mức độ khác nhau; 2 nhà bị cây đổ làm hư hỏng nhà ở và công trình phụ; 1 hộ bị bùn đất sạt lở tràn vào nhà; 1 hộ bị đổ tường rào; 101 hộ bị hư hỏng nhà bếp và chuồng trại. Trên địa bàn tỉnh có 1 nhà văn hóa thôn bị tốc mái; 4 trường học bị ảnh hưởng... 

Còn tại  Hà Nội, mưa dông khiến một số cây cối gãy đổ, bật gốc, đè vào người đi đường gây gãy chân. 

Ngay sau khi thiên tai xảy ra, chính quyền địa phương đưa người bị thương đi cấp cứu; huy động lực lượng hỗ trợ người dân khắc phục hậu quả, sớm ổn định đời sống và tiếp tục rà soát, thống kê, đánh giá thiệt hại. 

Thông tin về thời tiết từ đêm 31/3 đến ngày 8/4, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia nhận định: Khu vực Tây Bắc Bộ từ ngày 2/4 có nơi nắng nóng. Phía Đông Bắc Bộ riêng khu vực vùng núi đêm 31/3-1/4 có khả năng xuất hiện mưa rào và có nơi có dông. Các khu vực khác chiều tối và đêm có mưa rào và dông, có nơi có nắng nóng.

Dự báo xa hơn về xu thế thời tiết từ tháng 4-6/2026, Phó Trưởng phòng Dự báo khí hậu, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia Nguyễn Đức Hoà cho biết, trong tháng 4 có khả năng xuất hiện những đợt mưa chuyển mùa ở khu vực Tây Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ. Mùa mưa ở khu vực Bắc Bộ, Nam Bộ bắt đầu ở mức tương đương so với trung bình nhiều năm (khoảng từ giữa tháng 5). Cần đề phòng những đợt mưa vừa, mưa to ở các khu vực trên trong tháng 5-6. 

Trong thời kỳ này, không khí lạnh hoạt động với cường độ và tuần suất giảm dần. Nhiệt độ trung bình trên phạm vi toàn quốc phổ biến xấp xỉ so với trung bình nhiều năm, riêng khu vực Bắc Bộ và các tỉnh từ Thanh Hóa-Nghệ An trong tháng 4 nhiệt độ trung bình cao hơn từ 0,5-1 độ C so với  trung bình nhiều năm cùng thời kỳ. 

Đề cập đến tổng lượng mưa, ông Nguyễn Đức Hòa cho rằng, thời kỳ này, tổng lượng mưa trên cả nước phổ biến ở mức xấp xỉ so trung bình nhiều năm, riêng tháng 6 tại khu vực Bắc Bộ, các tỉnh, thành phố từ Thanh Hóa-Huế cao hơn từ 5-10% so với trung bình nhiều năm. 

Cụ thể, khu vực Bắc Bộ tháng 4 phổ biến từ 70-100mm, riêng khu vực Tây Bắc Bộ phổ biến 100-150 mm, có nơi cao hơn; tháng 5 phổ biến từ 170-250mm, khu vực vùng núi có nơi cao hơn; tháng 6 phổ biến 200-400 mm, riêng vùng núi có nơi cao hơn. 

Các tỉnh, thành phố từ Thanh Hóa-Huế tháng 4 phổ biến 60-90 mm; khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ phổ biến 30-60 mm, có nơi cao trên 70mm; khu vực Cao nguyên Trung Bộ phổ biến 80-150 mm. Tháng 5, khu vực từ Thanh Hóa-Huế có phổ biến 140-200 mm; khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ phổ biến 80-150 mm; khu vực Cao nguyên Trung Bộ phổ biến 200-250 mm. Tháng 6, khu vực từ Thanh Hóa-Huế phổ biến từ 100-200 mm, có nơi cao hơn; khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ phổ biến từ 80-150 mm, có nơi cao hơn; khu vực Cao nguyên Trung Bộ phổ biến từ 200-300 mm, có nơi cao hơn. 

Khu vực Nam Bộ tháng 4 phổ biến từ 40-80 mm, có nơi cao hơn. Tháng 5 phổ biến từ 180-250 mm, có nơi cao hơn. Tháng 6 phổ biến từ 200-300 mm/tháng, có nơi cao hơn. 

"Trên phạm vi cả nước có khả năng xảy ra các hiện tượng thời tiết nguy hiểm dông, lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh; đặc biệt trong thời kỳ chuyển mùa - tập trung trong tháng 4-5", ông Nguyễn Đức Hòa nhấn mạnh. 

Các chuyên gia khí tượng thủy văn khuyến cáo, hiện tượng dông, lốc, sét, gió giật mạnh tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến tính mạng, tài sản của người dân. Lốc xoáy thường xảy ra cùng với những cơn dông mạnh. Khi có các thông tin cảnh báo mưa dông, người dân cần tránh trú ở những nơi an toàn tại các công trình xây dựng kiên cố...