Mất rừng Amazon có thể làm trầm trọng thêm lũ lụt và hạn hán

Đó là kết luận được đưa ra trong một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Nature ngày 5/3.

Theo nghiên cứu trên, rừng Amazon có vai trò quan trọng trong việc điều hòa khí hậu địa phương và toàn cầu. Tốc độ mất rừng nhanh chóng ở khu vực này, chủ yếu do canh tác, khai thác mỏ và khai thác gỗ không bền vững, đã làm ảnh hưởng tiêu cực đến mô hình thời tiết khu vực. Các nghiên cứu trước đây cũng chỉ ra rằng suy giảm diện tích thảm thực vật làm giảm lượng nước hấp thụ vào khí quyển, dẫn đến tình trạng khô hạn hơn.

Các nhà khoa học từ Trung Quốc và Thái Lan đã mô phỏng khí hậu khu vực và dữ liệu vệ tinh từ năm 2000 - 2020 để có cái nhìn chi tiết hơn về tác động của tình trạng phá rừng theo mùa. Họ phát hiện ra rằng tác động của mất rừng thay đổi theo mùa. Trong mùa mưa (từ tháng 12 năm trước đến tháng 2 năm sau), những khu vực có nhiều cây bị chặt phá thường ghi nhận lượng mưa tăng do hấp thụ nhiệt nhiều hơn và tạo ra luồng không khí đi lên hút ẩm từ môi trường xung quanh.

Tuy nhiên, trong mùa khô (từ tháng 6 đến tháng 8) khi cây cối cần nước nhất, quá trình bốc hơi từ thảm thực vật bị giảm sút, dẫn đến lượng mưa giảm trên diện rộng.

Nhóm tác giả kết luận: "Do vai trò then chốt của rừng Amazon trong điều hòa khí hậu khu vực và toàn cầu, cần có những nỗ lực bền vững để bảo vệ phần rừng còn lại cũng như phục hồi các vùng đất đã bị suy thoái".

Các tác giả cảnh báo rằng tình trạng suy giảm rừng ở Amazon - thường do mở rộng nông nghiệp bất hợp pháp - đã và đang đặt ra mối đe dọa đặc biệt đối với cây trồng. Lượng mưa tăng cục bộ có thể làm trầm trọng thêm lũ lụt vào mùa mưa ở một số khu vực bị chặt phá, gây thiệt hại cho sản xuất nông nghiệp và nền kinh tế địa phương.

Trong khi đó, tổng lượng mưa giảm sẽ đe dọa hệ sinh thái, làm trầm trọng thêm hạn hán, gia tăng nguy cơ cháy rừng và suy giảm khả năng hấp thụ CO2. Theo nhóm khoa học, lượng mưa sụt giảm cũng sẽ gây ra "những tổn thất kinh tế đáng kể cho ngành nông nghiệp".

Trong một bình luận liên quan được đăng trên Nature, Giáo sư Wim Thiery thuộc Đại học Vrije Universiteit Brussels cho rằng nghiên cứu trên là một "đột phá", có thể giúp xác định liệu rừng Amazon có đang tiến gần "điểm tới hạn", thời điểm hệ sinh thái này có thể biến đổi thành thảo nguyên khô hạn hay không. Theo Giáo sư Wim Thiery, cần hiểu rõ mối tương tác phức tạp giữa phá rừng, biến đổi khí hậu và sức khỏe của thực vật.

Theo một nghiên cứu khác được công bố trên Nature hồi năm ngoái, ước tính đến năm 2050 sẽ có khoảng 10 - 47% diện tích rừng Amazon chịu tác động của hiện tượng ấm lên toàn cầu và tình trạng mất rừng, từ đó gây ra biến đổi sinh thái trên diện rộng và giải phóng  một lượng lớn carbon đang được lưu giữ, càng làm trầm trọng thêm biến đổi khí hậu cùng các tác động của nó. Từ giữa năm 2023 đến năm 2024, khu vực Amazon đã trải qua tình trạng hạn hán nghiêm trọng vì biến đổi khí hậu do con người gây ra, cộng với sự kết hợp với hiện tượng El Niño khiến số vụ cháy rừng đạt mức cao kỷ lục.

Theo báo cáo của các tổ chức nghiên cứu, tổ chức phi chính phủ và nhóm vận động công bố hồi năm ngoái, bất chấp các cam kết chấm dứt phá rừng vào năm 2030, xu hướng tàn phá rừng nhiệt đới trên toàn cầu vẫn đang tiếp diễn.