Mở rộng “mảng xanh” cho đô thị​

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, bê tông hóa ngày càng gia tăng, việc phát triển công viên, cây xanh không chỉ là yêu cầu chỉnh trang đô thị mà còn là giải pháp quan trọng để cải thiện môi trường sống, thích ứng biến đổi khí hậu và nâng cao chất lượng sống cho người dân của siêu đô thị lớn nhất cả nước.

*Thiếu không gian xanh

Theo Đài Khí tượng Thủy văn Nam Bộ, TP. Hồ Chí Minh và khu vực Đông Nam Bộ ghi nhận đợt nắng nóng kéo dài trên diện rộng, có nơi nhiệt độ cảm nhận ngoài trời lên đến 39 - 41 độ C, đặc biệt tại các khu vực thiếu bóng cây và nhiều bề mặt bê tông, nhựa đường.

Các chuyên gia khí tượng cho rằng, ngoài tác động của thời tiết cực đoan, hiệu ứng đảo nhiệt đô thị là nguyên nhân khiến cảm giác oi bức tại TP. Hồ Chí Minh ngày càng rõ rệt. Hàng loạt công trình cao tầng, diện tích bê tông hóa lớn và sự thiếu hụt cây xanh đã làm giảm khả năng điều hòa vi khí hậu tự nhiên.

Tác động của nắng nóng không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn thay đổi sinh hoạt thường ngày của người dân. Tại Công viên Hoàng Văn Thụ (phường Tân Bình), anh Bùi Văn Khánh, ngụ phường Phú Nhuận, chia sẻ: “Mỗi dịp cuối tuần, gia đình tôi đều cố gắng tìm đến những nơi có cây xanh để con trẻ được vui chơi ngoài trời. Ở nhiều khu dân cư hiện nay rất thiếu công viên hoặc không gian công cộng thoáng mát. Trẻ em chủ yếu chơi trong nhà hoặc vào trung tâm thương mại tránh nóng. Tôi mong thành phố sớm có thêm nhiều công viên lớn để người dân có chỗ sinh hoạt, vận động”.

Theo Sở Xây dựng TP. Hồ Chí Minh, diện tích cây xanh bình quân đầu người của thành phố hiện chỉ khoảng 0,7 m²/người, thấp hơn rất nhiều so với yêu cầu của một đô thị phát triển bền vững. Trong khi đó, tốc độ đô thị hóa nhanh đang khiến diện tích bề mặt hấp thụ nhiệt tăng mạnh, kéo theo nguy cơ ngập úng và ô nhiễm môi trường.

TP. Hồ Chí Minh hiện đặt mục tiêu đến năm 2030 đạt tối thiểu 1 m² cây xanh công cộng/người; phát triển thêm 10 ha mảng xanh công cộng và trồng mới, cải tạo 50.000 cây xanh.

Theo Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP. Hồ Chí Minh Lê Ngọc Linh, thành phố đang rà soát lại toàn bộ chương trình phát triển công viên và cây xanh giai đoạn 2021 - 2030 để cập nhật chương trình hành động cụ thể hơn. Theo định hướng, các công viên quy mô lớn sẽ phát triển theo mô hình đa chức năng, công viên chuyên đề; trong khi các công viên nhỏ sẽ giao địa phương quản lý để phục vụ trực tiếp người dân.

Thời gian gần đây, TP. Hồ Chí Minh cũng có nhiều động thái đáng chú ý nhằm mở rộng không gian công cộng. Thành phố đã chuyển khu đất số 1 Lý Thái Tổ thành công viên phục vụ người dân; điều chỉnh quy hoạch khu vực đầu cầu Ba Son để tăng diện tích cây xanh, quảng trường; đồng thời triển khai dự án mở rộng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh tại khu Nhà Rồng - Khánh Hội kết hợp công viên ven sông.

Các chuyên gia đô thị cho rằng, đối với một siêu đô thị như TP. Hồ Chí Minh, việc được tiếp cận không gian xanh, nơi vui chơi và thư giãn là nhu cầu thiết yếu của người dân. Ngoài các công viên lớn, thành phố cần tận dụng các quỹ đất nhỏ trong nội đô để hình thành những khoảng xanh cộng đồng, điểm nghỉ chân, sân chơi hoặc vườn hoa trong khu dân cư. Người dân cần có công viên trong khoảng cách đi bộ, có nơi tránh nóng, tập thể dục và sinh hoạt cộng đồng. Đây là yếu tố quan trọng nâng cao chất lượng sống đô thị.

* Cần đồng bộ giải pháp để tăng không gian xanh

Theo UBND TP. Hồ Chí Minh, trong danh mục 75 dự án ưu tiên đầu tư công viên cây xanh giai đoạn 2020 - 2025, đến nay mới chỉ có 8 dự án được đưa vào kế hoạch đầu tư công trung hạn. Việc huy động nguồn lực xã hội hóa cho lĩnh vực công viên cây xanh còn nhiều hạn chế do chưa có cơ chế phù hợp.

Thực tế, TP. Hồ Chí Minh vẫn còn nhiều dư địa để phát triển không gian xanh nếu tận dụng tốt hệ thống kênh rạch và quỹ đất công hiện hữu. Theo Viện Quy hoạch xây dựng TP. Hồ Chí Minh, thành phố hiện có gần 1.900 tuyến kênh, rạch với tổng chiều dài gần 1.900 km. Nếu phát triển các dải cây xanh dọc hành lang ven kênh, thành phố có thể bổ sung hàng trăm ha cây xanh đô thị.

Thực tế, ngoài chức năng tạo cảnh quan và giảm nhiệt, các hành lang xanh ven kênh còn góp phần hỗ trợ thoát nước, giảm ngập và tạo thêm không gian công cộng cho người dân. Đây cũng là hướng đi được nhiều chuyên gia đánh giá phù hợp với điều kiện tự nhiên của TP. Hồ Chí Minh trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét.

Các chuyên gia quy hoạch đô thị cho rằng, TP. Hồ Chí Minh cần từng bước trả lại hành lang xanh cho kênh rạch, kết hợp cây xanh, hồ điều tiết và lối đi bộ nhằm vừa cải thiện môi trường vừa tăng khả năng chống ngập. Song song với việc phát triển công viên quy mô lớn, các giải pháp “xanh hóa” công trình và khu dân cư cũng được xem là cần thiết. Các mô hình mái nhà xanh, ban công xanh, tường xanh cũng cần được khuyến khích rộng rãi nhằm giảm hấp thụ nhiệt và cải thiện vi khí hậu đô thị.

Việc phát triển mảng xanh hiện nay còn được TP. Hồ Chí Minh gắn với chiến lược chuyển đổi xanh và phát triển bền vững. Theo Quyết định 1980/2026 của UBND TP. Hồ Chí Minh, đến năm 2030 thành phố đặt mục tiêu 100% phương tiện giao thông công cộng sử dụng năng lượng sạch, đồng thời phát triển tối thiểu 500 công trình xanh.

Nhân kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Bác Hồ (19/5/1890 - 19/5/2026), TP. Hồ Chí Minh phát động “Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác Hồ” năm 2026 tại Công viên Văn hóa Láng Le, xã Bình Lợi với việc trồng mới hơn 500 cây xanh. Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Bùi Minh Thạnh nhấn mạnh, trong bối cảnh thành phố chịu áp lực lớn từ biến đổi khí hậu, ngập nước và hiệu ứng đảo nhiệt đô thị, phát triển mảng xanh không còn là nhiệm vụ mang tính phong trào mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm bảo vệ môi trường sống và nâng cao chất lượng sống cho người dân.

Giai đoạn 2021 - 2025, TP. Hồ Chí Minh đã trồng mới hơn 16 triệu cây xanh, vượt chỉ tiêu hưởng ứng Đề án trồng 1 tỷ cây xanh do Chính phủ phát động. Thành phố tiếp tục đặt mục tiêu đến năm 2030 nâng tỷ lệ diện tích cây xanh công cộng lên tối thiểu 1 m²/người, hướng tới phát triển đô thị xanh và giảm phát thải khí nhà kính.

Với một siêu đô thị như TP. Hồ Chí Minh đang chịu áp lực lớn từ dân số, giao thông và biến đổi khí hậu, mỗi khoảng xanh được tạo thêm không chỉ góp phần giảm nhiệt đô thị mà còn giúp nâng cao chất lượng sống và hướng tới môi trường phát triển bền vững trong tương lai.