Mùa na ngọt vùng chân núi Tam Đảo

Từ việc mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, ứng dụng kỹ thuật vào sản xuất đến xây dựng thương hiệu, cây na dai Bồ Lý không chỉ phủ xanh những vùng đất cằn mà còn mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững, góp phần nâng cao đời sống người dân nơi đây.

*Từ đồi đến vùng na nổi tiếng

Những ngày giữa vụ thu hoạch, khắp các sườn đồi ở Đại Đình phủ một màu xanh mướt của những vườn na trĩu quả. Từng tốp người thoăn thoắt thu hái, phân loại rồi đóng gói để kịp chuyển đến các thị trường trong và ngoài tỉnh. Ít ai ngờ rằng, cách đây hơn hai thập kỷ, nơi đây vẫn là vùng đồi khô cằn, đất sỏi bạc màu, người dân chủ yếu trồng sắn, ngô, keo và các loại cây lâm nghiệp cho hiệu quả kinh tế thấp.

Nhận thấy điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp với cây ăn quả, nhiều hộ dân đã mạnh dạn đưa giống na dai về trồng thử nghiệm. Cây na nhanh chóng thích nghi, sinh trưởng tốt, cho năng suất cao và chất lượng vượt trội.

Say sưa thu hái những quả na căng tròn, chị Lương Thị Phượng, thôn Đồng Bụt, xã Đại Đình không giấu được niềm vui khi vụ na năm nay được mùa, được giá. Từ vài chục gốc trồng thử ban đầu, đến nay gia đình chị có hơn 600 gốc na 20 năm tuổi cho thu hoạch ổn định.

Chị Lương Thị Phượng hồ hởi chia sẻ: "Những ngày đầu trồng na, vợ chồng tôi cũng chỉ dám làm thử vì chưa biết cây có hợp đất, hợp khí hậu hay không. Ai ngờ, càng chăm sóc, cây càng phát triển tốt, cho quả ngon, được thương lái tìm đến tận vườn thu mua".

Mỗi ngày gia đình chị Phương thu khoảng 3 tạ quả na chín. Hiện na loại 1 được thương lái mua tại vườn với giá 80.000 - 90.000 đồng/kg, còn na loại thường dao động 40.000 - 50.000 đồng/kg. Nhờ quả đẹp, chất lượng đồng đều, na hái đến đâu bán hết đến đó, không đủ hàng cho khách đặt. Tổng thu dự kiến khoảng 600 triệu đồng, con số thể hiện rõ hiệu quả kinh tế của mô hình na dai Bồ Lý của gia đình chị Phượng.

Ông Trần Văn Bính, thôn Ngọc Thụ, xã Đại Đình cũng là một trong những hộ gắn bó với cây na từ những ngày đầu. Ông nhớ lại, trước đây những quả đồi quanh nhà chủ yếu trồng sắn, ngô nhưng hiệu quả thấp, cuộc sống luôn chật vật.

Khi địa phương vận động chuyển đổi sang trồng na dai, gia đình ông mạnh dạn cải tạo đất, học hỏi kỹ thuật chăm sóc. Chỉ sau vài năm, những cây na bắt đầu cho thu hoạch ổn định. Đến nay, khu đồi nhà ông có gần 500 gốc na Bồ Lý đang cho thu hoạch quả. Mỗi vụ thu về gần 300 - 400 triệu đồng, giúp gia đình ông xây dựng nhà cửa khang trang, kinh tế dần khá giả.

Dẫn chúng tôi thăm vườn na đang mùa thu hoạch, ông Bính chia sẻ: "Sau mỗi vụ thu hoạch, người trồng na đều tỉa tán, đốn cành. Làm vậy giúp cây không mọc quá cao, dễ chăm sóc và kích thích ra chồi mới khỏe mạnh. Khi đốn phải chọn tay, tránh để cây bị chột, ảnh hưởng đến vụ sau”.

Đến giai đoạn ra hoa, cả gia đình ông lại tất bật với việc thụ phấn cho hoa, công đoạn quan trọng quyết định năng suất và chất lượng quả.

Theo ông Bính, sau mỗi vụ thu hoạch, cây na được tỉa cành, tạo tán để kích thích chồi mới. Khi cây ra hoa, người trồng tiến hành thụ phấn thủ công nhằm tăng tỷ lệ đậu quả. Trong quá trình chăm sóc, na được ưu tiên bón phân hữu cơ để duy trì độ phì của đất, nâng cao chất lượng quả.

*Nâng tầm thương hiệu đặc sản địa phương

Ít ai nghĩ vùng đất pha cát, khô cằn dưới chân dãy Tam Đảo lại có thể cho ra thứ quả ngọt nổi tiếng gần xa. Cây na dai Bồ Lý được người dân chăm sóc theo cách riêng nhưng đều đảm bảo quả na có vỏ mỏng, mắt nở đều, cùi dày, ít hạt, vị ngọt thanh, thơm đậm và độ dai đặc trưng. Chính hương vị ấy đã tạo nên thương hiệu riêng cho na Bồ Lý và được người tiêu dùng ưa chuộng.

Hiện toàn xã Đại Đình có hơn 80 ha trồng na, với hơn 500 hộ nông dân gắn bó với cây trồng này tập trung trồng chủ yếu tại các thôn Ngọc Thụ, Trại Mái, Đồng Bụt và một số thôn lân cận. Toàn xã mỗi vụ thu về hơn 20 tỷ đồng từ na. Mỗi năm, từ tháng 7 đến tháng 9, những triền đồi Bồ Lý lại bước vào mùa thu hoạch.

Không chỉ được mùa, na dai Bồ Lý còn có đầu ra ổn định khi vào chính vụ với nhiều thương lái từ các tỉnh, thành đến thu mua tận vườn. Nhờ chất lượng thơm ngon và uy tín đã được khẳng định, sản phẩm ngày càng được thị trường đón nhận. Bên cạnh kênh tiêu thụ truyền thống, nhiều hộ dân chủ động ứng dụng chuyển đổi số, quảng bá và bán hàng qua Facebook, Zalo, TikTok, các sàn thương mại điện tử, góp phần mở rộng thị trường đến nhiều tỉnh, thành trên cả nước.

Địa phương đã xây dựng nhãn hiệu tập thể, phát triển sản phẩm OCOP, hướng dẫn người dân sản xuất theo quy trình an toàn, ứng dụng truy xuất nguồn gốc và đẩy mạnh xúc tiến thương mại, góp phần nâng cao giá trị na dai Bồ Lý.

Ông Hoàng Văn Tình, Chủ tịch Hội Nông dân xã Đại Đình cho biết: “Cây na dai Bồ Lý đã được tỉnh Vĩnh Phúc (cũ) công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao năm 2019. Những năm gần đây, địa phương tích cực vận động người dân áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, sử dụng phân bón hữu cơ, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật và chú trọng chăm sóc theo hướng an toàn nhằm nâng cao chất lượng quả. Cùng với việc xây dựng thương hiệu và mở rộng các kênh tiêu thụ, cây na đang mang lại nguồn thu nhập ổn định, góp phần nâng cao đời sống người dân và từng bước phát triển kinh tế nông nghiệp theo hướng bền vững.

Thời gian tới, địa phương tiếp tục phối hợp với các ngành chức năng mở rộng diện tích sản xuất theo tiêu chuẩn an toàn, nâng cao chất lượng, hoàn thiện bao bì, tem truy xuất nguồn gốc và tăng cường xúc tiến thương mại. Qua đó, khẳng định vị thế của na dai Bồ Lý trên thị trường, đưa đặc sản vùng chân núi Tam Đảo vươn xa, trở thành sản phẩm nông nghiệp có giá trị kinh tế cao của tỉnh.

Từ vùng đồi cằn cỗi dưới chân núi Tam Đảo, na dai Bồ Lý đã trở thành cây trồng chủ lực, góp phần nâng cao thu nhập, thúc đẩy chuyển đổi cơ cấu nông nghiệp và xây dựng thương hiệu nông sản địa phương. Với định hướng sản xuất an toàn, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị, đặc sản này đang từng bước khẳng định vị thế trên thị trường.