Nâng chất nông sản để chinh phục thị trường khó tính

Trước các yêu cầu ngày càng khắt khe từ những thị trường nhập khẩu lớn, nhiều nông dân và hợp tác xã tại TP. Hồ Chí Minh đã chủ động chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ, giảm sử dụng hóa chất, xây dựng vùng trồng đạt chuẩn nhằm nâng cao giá trị sản phẩm và tạo lợi thế bền vững cho xuất khẩu.

* Chuyển đổi sản xuất

Gắn bó với cây mít nhiều năm nay, ông Phạm Văn Mười, xã Xuyên Mộc, TP. Hồ Chí Minh, hiện sở hữu hơn 20 héc ta mít chuyên phục vụ xuất khẩu. Tuy nhiên, để tiêu thụ hết đầu ra và tăng giá trị sản phẩm, ông Mười đã lựa chọn con đường sản xuất hữu cơ từ hơn 10 năm trước. Theo đó, mỗi năm vườn mít cho thu hoạch hai vụ với sản lượng trên 400 tấn. Dù giá bán hiện nay có thời điểm thấp hơn so với sản xuất thông thường nhưng toàn bộ sản phẩm đều được doanh nghiệp thu mua, đầu ra khá ổn định.

Hợp tác xã thương mại dịch vụ nông nghiệp Dân Tiến đang đẩy mạnh canh tác bưởi theo hướng hữu cơ trên diện tích khoảng 5 héc ta, nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường châu Âu. Ảnh minh họa: TTXVN

"Chúng tôi sử dụng phân hữu cơ nhiều năm nay, hạn chế tối đa thuốc bảo vệ thực vật. Đơn vị thu mua thường xuyên lấy mẫu kiểm nghiệm và kết quả cho thấy trái mít không nhiễm cadimi (một kim loại độc hại dễ tồn dư trong nông sản) hay tồn dư hóa chất vượt ngưỡng. Nhờ vậy sản phẩm đáp ứng được yêu cầu xuất khẩu", ông Mười cho biết. 

Theo ông Mười, sản xuất hữu cơ giúp cây phát triển ổn định hơn, đất canh tác được cải thiện độ màu mỡ, đồng thời giảm rủi ro khi các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn về dư lượng hóa chất và an toàn thực phẩm. 

Cùng hướng đi đó, ông Nguyễn Văn Tiến, Giám đốc Hợp tác xã thương mại dịch vụ nông nghiệp Dân Tiến, TP. Hồ Chí Minh cho biết đơn vị đang đẩy mạnh canh tác bưởi theo hướng hữu cơ trên diện tích khoảng 5 héc ta, nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường châu Âu. 

"Trước đây hợp tác xã sản xuất theo phương thức thông thường nên gặp nhiều khó khăn về đầu ra. Khi thị trường xuất khẩu yêu cầu ngày càng cao về chất lượng và truy xuất nguồn gốc, chúng tôi chuyển dần sang mô hình canh tác hữu cơ để nâng cao khả năng cạnh tranh. Dự kiến tháng 9 sẽ có lô hàng bưởi đầu tiên xuất sang châu Âu", ông Tiến chia sẻ. 

Khi các thị trường lớn liên tục nâng hàng rào kỹ thuật, từ dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng đến yêu cầu về phát triển bền vững, sản xuất theo hướng hữu cơ hoặc giảm hóa chất đang trở thành xu hướng tất yếu để nông sản Việt giữ vững vị thế trên thị trường quốc tế. 

* Hoàn thiện chuỗi sản xuất 

Mặc dù lợi ích của sản xuất hữu cơ ngày càng rõ ràng, quá trình chuyển đổi vẫn gặp không ít khó khăn. Bà Nguyễn Thị Nga, Chủ tịch Hội Nông dân xã Xuyên Mộc, TP. Hồ Chí Minh cho biết: Hiện nay vẫn còn một bộ phận nông dân duy trì thói quen sản xuất truyền thống, phụ thuộc nhiều vào phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật. Việc lạm dụng hóa chất trong thời gian dài không chỉ làm suy thoái đất canh tác mà còn khiến cây trồng dễ phát sinh sâu bệnh, ảnh hưởng đến chất lượng nông sản. 

"Canh tác hữu cơ có thể mất nhiều thời gian hơn trong giai đoạn đầu nhưng về lâu dài sẽ giúp đất khỏe hơn, cây trồng phát triển bền vững hơn. Điều quan trọng là người dân cần thay đổi tư duy sản xuất để hướng đến nền nông nghiệp hiệu quả và bền vững trong tương lai", bà Nga nhấn mạnh. 

Bên cạnh vấn đề nhận thức, việc tổ chức sản xuất còn manh mún cũng là một trong những rào cản lớn đối với hoạt động xuất khẩu. Ông Nguyễn Văn Quyết, đại diện Chi hội Nông dân tỷ phú TP. Hồ Chí Minh cho rằng để đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu, nông dân cần liên kết thông qua hợp tác xã hoặc hiệp hội ngành hàng thay vì sản xuất riêng lẻ.

Do đó, doanh nghiệp xuất khẩu cần ký kết trực tiếp với hợp tác xã, đưa ra quy trình và tiêu chuẩn cụ thể để nông dân thực hiện đồng bộ. Bởi nếu sản xuất nhỏ lẻ, phụ thuộc vào thương lái sẽ rất khó kiểm soát chất lượng cũng như việc sử dụng mã số vùng trồng đúng quy định.

Theo các chuyên gia, hiện diện tích được cấp mã số vùng trồng tại nhiều địa phương vẫn còn thấp so với nhu cầu xuất khẩu thực tế. Đây là một trong những nguyên nhân khiến nhiều lô hàng gặp khó khăn khi tiếp cận các thị trường có yêu cầu khắt khe về truy xuất nguồn gốc. 

Để nâng cao chất lượng nông sản phục vụ xuất khẩu, cần đồng bộ nhiều giải pháp từ sản xuất, kiểm dịch đến xây dựng thương hiệu.

Ông Hoàng Trung, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các địa phương cần tăng cường hướng dẫn người dân tuân thủ các yêu cầu kỹ thuật của từng thị trường nhập khẩu, đồng thời giám sát chặt chẽ các đối tượng kiểm dịch mà nước nhập khẩu quy định. Việc xây dựng và quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói phải được thực hiện nghiêm túc nhằm bảo đảm chất lượng và khả năng truy xuất nguồn gốc sản phẩm. 

"Mã số vùng trồng không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là cơ sở để khẳng định uy tín của nông sản Việt trên thị trường quốc tế. Các địa phương cần rà soát, mở rộng diện tích được cấp mã số vùng trồng, đồng thời duy trì tốt các điều kiện sau khi được cấp mã", ông Hoàng Trung nhấn mạnh. 

Bên cạnh đó, khâu bao bì, đóng gói và bảo quản sản phẩm cũng cần được quan tâm nhiều hơn. Mẫu mã đẹp, bảo quản tốt sẽ giúp nâng cao giá trị sản phẩm và tăng khả năng cạnh tranh tại các thị trường xuất khẩu. Đáng chú ý, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã triển khai chương trình phát triển giống cây trồng phục vụ xuất khẩu và thích ứng với biến đổi khí hậu. Hiện có 15 loại trái cây chủ lực được đưa vào chương trình nhằm đáp ứng nhu cầu tăng trưởng của ngành và nhu cầu sản xuất của người dân. 

Trong bối cảnh không chỉ thị trường nhập khẩu mà tiêu thụ nội địa đều đặt ra những yêu cầu khắt khe về tiêu chuẩn chất lượng và tính bền vững của nông sản, việc chuyển đổi từ sản xuất truyền thống sang sản xuất theo tiêu chuẩn cao không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc.

Từ hiệu quả của những mô hình sản xuất tại TP. Hồ Chí Minh cho thấy, khi nông dân thay đổi tư duy sản xuất, liên kết với doanh nghiệp và tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật, nông sản Việt hoàn toàn có thể nâng cao giá trị và mở rộng cơ hội chinh phục những thị trường khó tính trên thế giới.