Nâng năng lực dự báo, bảo vệ tăng trưởng xuất khẩu nông lâm thủy sản

Sáng 4/3, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội nghị trực tuyến tổng kết công tác quản lý chất lượng, an toàn thực phẩm, chế biến và phát triển thị trường năm 2025 và triển khai kế hoạch hành động năm 2026.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam cho biết, xuất khẩu nông lâm thủy sản những tháng đầu năm ghi nhận kết quả tích cực. Tuy nhiên, rủi ro lớn vẫn đến từ các rào cản phi thuế quan, biện pháp phòng vệ thương mại và diễn biến địa chính trị phức tạp có thể tác động đến vận tải, thanh toán và dòng chảy thương mại toàn cầu.

Theo Thứ trưởng Trần Thanh Nam, định hướng điều hành thời gian tới không thể chỉ tập trung mở rộng thị trường hay bán được giá cao, mà phải chủ động nhận diện, dự báo và tham mưu giải pháp ứng phó với các rào cản phi truyền thống. Việc nâng cao năng lực dự báo, xây dựng kịch bản ứng phó với biến động thương mại quốc tế là yêu cầu cấp thiết. Thứ trưởng cũng đề nghị các hiệp hội, doanh nghiệp và ngân hàng tăng cường phối hợp, chia sẻ thông tin sớm để ngành chủ động điều hành, tránh bị động khi thị trường biến động.

*Chủ động thích ứng để giữ đà tăng trưởng xuất khẩu

Theo ông Lê Thanh Hòa, Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, năm 2026 ngành nông nghiệp đặt mục tiêu tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản đạt từ 73–75 tỷ USD.

Để đạt mục tiêu này, ngành sẽ đẩy mạnh quản lý theo chuỗi, thúc đẩy chế biến sâu gắn với xây dựng thương hiệu và phát triển logistics; đồng thời mở rộng thị trường tiêu thụ trong nước và xuất khẩu. Công tác cập nhật, cảnh báo biến động thị trường được thực hiện thường xuyên nhằm hỗ trợ doanh nghiệp chủ động kế hoạch sản xuất, kinh doanh.

Chuyển đổi số tiếp tục là giải pháp trọng tâm, thông qua xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc và các cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành trong lĩnh vực chất lượng, chế biến và phát triển thị trường, bảo đảm kết nối, liên thông giữa bộ, ngành và địa phương.

Nhận định về xu hướng thị trường, ông Nguyễn Anh Phong, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường cho rằng, động lực mở cửa thị trường tiếp tục được củng cố thông qua việc ký kết các nghị định thư xuất khẩu, mở rộng cấp mã số sản phẩm và doanh nghiệp theo yêu cầu của Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC), đồng thời nâng cấp hệ thống phòng kiểm nghiệm đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Bên cạnh đó, việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do như EVFTA, CPTPP, RCEP… đang tạo thêm dư địa tăng trưởng cho nông lâm thủy sản Việt Nam.

Đáng chú ý, xu hướng cạnh tranh trên thị trường quốc tế đang chuyển dịch rõ nét từ mô hình “sản lượng – giá” sang “chuẩn hóa – bền vững”, đòi hỏi doanh nghiệp phải nâng cao tiêu chuẩn chất lượng, minh bạch truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các yêu cầu về môi trường, trách nhiệm xã hội.

Năm 2025, toàn ngành đã cấp 9.336 mã số vùng trồng và 1.379 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu cho 20 loại quả tươi với diện tích khoảng 444.800 ha; duy trì hơn 2.000 chuỗi giá trị nông lâm thủy sản an toàn. Cả nước có 322.491 ha cây trồng và 7.960 cơ sở được chứng nhận VietGAP; 3.227 ha nuôi trồng thủy sản với 681 cơ sở đạt VietGAP; 1.308 trang trại, hộ chăn nuôi đạt VietGAHP; 32.690 ha cây trồng và 355 cơ sở được chứng nhận hữu cơ. Đây chính là những nền tảng quan trọng giúp ngành tiếp tục mở rộng và nâng cao chất lượng sản phẩm cũng như giữ đà tăng trưởng trong xuất khẩu.

 

*Siết chặt quản lý an toàn thực phẩm, hậu kiểm có trọng tâm

Về quản lý chất lượng và an toàn thực phẩm trong nước cũng như xuất khẩu, Thứ trưởng Trần Thanh Nam nhấn mạnh đây không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước mà cần sự phối hợp chặt chẽ của hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp. Trọng tâm hiện nay không chỉ là tiêu chuẩn, quy chuẩn mà đặc biệt là truy xuất nguồn gốc.

Ngành sẽ chuyển mạnh từ kiểm tra theo kế hoạch sang kiểm tra đột xuất, tăng cường hậu kiểm và cảnh báo sớm; tập trung giám sát nguy cơ đối với sản phẩm chủ lực và vùng nguyên liệu tập trung, nhất là vùng phục vụ xuất khẩu. Nội dung giám sát trọng tâm gồm dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kháng sinh, hóa chất cấm và vi sinh vật gây hại.

Năm 2025, các cơ quan chức năng đã kiểm tra 11.911 cơ sở sản xuất, kinh doanh vật tư nông nghiệp và nông lâm thủy sản; xử phạt 549 cơ sở, chiếm khoảng 4,6% tổng số cơ sở được kiểm tra, với tổng số tiền phạt 15,622 tỷ đồng.

Tuy vậy, một số chỉ tiêu chưa đạt kế hoạch. Tỷ lệ mẫu thực phẩm nông lâm thủy sản được giám sát đạt yêu cầu an toàn thực phẩm là 97,8%, thấp hơn mục tiêu 99%. Tỷ lệ cơ sở được chứng nhận đủ điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm đạt 96%, chưa đạt chỉ tiêu 99%; tỷ lệ cơ sở ký cam kết tuân thủ quy định đạt 95%, hoàn thành mục tiêu đề ra.

Năm 2026, ngành đặt mục tiêu nâng tỷ lệ cơ sở được chứng nhận đủ điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm lên trên 97%; tỷ lệ cơ sở nhỏ lẻ ký cam kết tuân thủ quy định trên 97%; tỷ lệ mẫu giám sát đạt yêu cầu trên 98,5%. Đồng thời, phấn đấu tăng ít nhất 5% số cơ sở, diện tích hoặc sản lượng áp dụng các quy trình sản xuất tốt như VietGAP, VietGAHP hoặc tương đương so với năm 2025.

Tại Hà Nội, ông Tạ Văn Tường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho biết, thành phố hiện có khoảng 14.800 cơ sở sản xuất, kinh doanh vật tư nông nghiệp và sản phẩm nông lâm thủy sản thuộc diện quản lý, cùng khoảng 85.000 cơ sở nhỏ lẻ, tạo áp lực lớn cho công tác kiểm soát.

Năm 2025, thành phố đã lấy gần 1.800 mẫu sản phẩm lưu thông trên thị trường, hơn 94% đạt yêu cầu. Tuy nhiên, từ năm 2026, thành phố sẽ thay đổi phương thức giám sát theo hướng dựa trên phân tích nguy cơ, điều tra trước khi lấy mẫu, nhằm “đánh trúng” các nhóm sản phẩm, cơ sở có nguy cơ mất an toàn cao. Thay vì lấy mẫu dàn trải và đạt với tỷ lệ đạt cao, việc giám sát sẽ tập trung vào những điểm nóng để kịp thời phát hiện và xử lý vi phạm, ông Tạ Văn Tường cho biết.

Một trong những lĩnh vực được xác định là “điểm nóng” hiện nay là quản lý giết mổ. Trên địa bàn thành phố có hơn 700 cơ sở giết mổ, nhưng mới kiểm soát thường xuyên được 86 cơ sở. Đáng chú ý, nhu cầu tiêu thụ thịt đông lạnh, thịt nhập khẩu ngày càng tăng, đặt ra yêu cầu cao hơn về kiểm soát chất lượng và năng lực bảo quản.

Thành phố đặt mục tiêu rà soát, chấn chỉnh toàn bộ các cơ sở chưa được kiểm soát trong nửa đầu năm, đồng thời thu hút đầu tư xây dựng 20–26 cơ sở giết mổ tập trung theo quy hoạch, tiến tới dừng hoạt động các cơ sở nhỏ lẻ không bảo đảm điều kiện.

Hà Nội cũng đề nghị các địa phương phối hợp chặt chẽ hơn trong quản lý chất lượng ngay từ khâu sản xuất tại nguồn, tăng cường kết nối doanh nghiệp hai chiều, bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định, minh bạch và an toàn cho thị trường Hà Nội cũng như xuất khẩu, ông Tạ Văn Tường kiến nghị.