Ngân hàng tăng tốc số hóa, củng cố lá chắn chống lừa đảo

Trong bối cảnh Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia mở ra yêu cầu cấp bách về đổi mới toàn diện, ngành tài chính - ngân hàng đang tăng tốc số hóa với những kết quả bước đầu đáng chú ý.

Hàng trăm triệu hồ sơ khách hàng được làm sạch, gần 155 triệu hồ sơ khách hàng được đối chiếu sinh trắc học, cùng hàng triệu giao dịch rủi ro được cảnh báo kịp thời… cho thấy nỗ lực số hóa không chỉ dừng ở tốc độ, mà đang hướng tới nâng cao tính minh bạch và an toàn cho toàn hệ thống.

*Tăng tốc chuyển đổi

Theo ông Lê Hoàng Chính Quang, Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin - Ngân hàng Nhà nước (NHNN), ngành ngân hàng đã chủ động triển khai các nhiệm vụ tại Quyết định số 06/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030 (Đề án 06). Trong đó, đặc biệt là khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, hệ thống định danh và xác thực điện tử (VNeID), Căn cước công dân gắn chip để làm sạch cơ sở dữ liệu khách hàng, định danh chính xác khách hàng đăng ký và sử dụng dịch vụ. Triển khai nhiệm vụ này, NHNN đã phối hợp với Bộ Công an xây dựng Kế hoạch số 01/KHPH-BCA-NHNN ngày 24/4/2023.

Kết quả triển khai cho thấy quy mô rất lớn. Cục Phòng, chống rửa tiền đã làm sạch 154 triệu tài khoản và 36 triệu hồ sơ khách hàng. Trung tâm Thông tin tín dụng quốc gia Việt Nam đối chiếu khoảng 57 triệu lượt hồ sơ, làm sạch gần 44,5 triệu hồ sơ. Tại các tổ chức tín dụng và trung gian thanh toán, gần 155 triệu hồ sơ khách hàng đã được xác thực sinh trắc học, góp phần loại bỏ tài khoản không chính chủ và nâng cao độ tin cậy của dữ liệu.

Cùng với đó, 57 tổ chức tín dụng và 39 trung gian thanh toán triển khai ứng dụng thẻ Căn cước công dân gắn chip qua ứng dụng điện thoại; 63 tổ chức tín dụng triển khai ứng dụng thẻ Căn cước công dân gắn chip qua thiết bị tại quầy; 32 tổ chức tín dụng và 15 trung gian thanh toán đang triển khai ứng dụng VNeID, trong đó có 21 đơn vị đã triển khai chính thức (gồm có 16 tổ chức tín dụng và 05 trung gian thanh toán). Qua đó, từng bước hình thành hệ sinh thái ngân hàng số dựa trên dữ liệu chuẩn hóa và định danh chính xác.

Cũng liên quan đến chuyển đổi số, Phó Thống đốc Phạm Thanh Hà cho biết hạ tầng phục vụ chuyển đổi số ngành ngân hàng luôn được chú trọng đầu tư, nâng cấp, phát triển. Hệ thống Thanh toán điện tử liên ngân hàng hoạt động thông suốt, an toàn, hiệu quả.

Hệ thống chuyển mạch tài chính và bù trừ điện tử do Công ty cổ phần Thanh toán Quốc gia (Napas) tổ chức vận hành tiếp tục đẩy mạnh tích hợp, kết nối sản phẩm, dịch vụ, nền tảng với các ngành, lĩnh vực khác để cung cấp dịch vụ công qua Cổng dịch vụ công Quốc gia, tập trung vào các lĩnh vực y tế, giáo dục, giao thông. Mạng lưới ATM, POS phủ đến hầu hết các địa phương trên toàn quốc.

Mới đây nhất, Việt Nam đã hoàn tất kết nối hệ thống thanh toán bán lẻ xuyên biên giới qua QR Code với Thái Lan, Campuchia, Lào, Trung Quốc và đang triển khai kết nối thanh toán QR với một số quốc gia khác. Hệ sinh thái số đa dạng đã đem lại nhiều tiện ích hấp dẫn cho người dùng.

Đến nay, hầu hết dịch vụ ngân hàng cơ bản đã thực hiện trên kênh số, nhiều ngân hàng đạt tỷ lệ trên 95% giao dịch thực hiện trên kênh số. Thanh toán không dùng tiền mặt tiếp tục được phát triển, đạt được những kết quả tích cực góp phần thúc đẩy kinh tế số, xã hội số, Chính phủ số.

*Chủ động phòng chống gian lận công nghệ cao

Song hành với quá trình số hóa, yêu cầu bảo đảm an ninh, an toàn trong hoạt động thanh toán ngày càng trở nên cấp thiết, nhất là khi tội phạm công nghệ cao có xu hướng gia tăng và tinh vi hơn.

Ông Lê Văn Tuyên, Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán - NHNN cho biết, cơ quan quản lý đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ hoàn thiện khuôn khổ pháp lý đến tăng cường giám sát và ứng dụng công nghệ trong phòng, chống gian lận.

Trong đó, các quy định mới đã siết chặt yêu cầu định danh chính chủ, bắt buộc xác thực sinh trắc học đối với nhiều giao dịch trực tuyến, đồng thời tăng cường chế tài xử lý các hành vi lợi dụng tài khoản thanh toán cho mục đích vi phạm pháp luật.

Bên cạnh đó, Ngân hàng Nhà nước đẩy mạnh phối hợp với các bộ, ngành, đặc biệt là Bộ Công an, trong việc kết nối dữ liệu dân cư, đối chiếu thông tin thuê bao di động với tài khoản ngân hàng, nhằm ngăn ngừa việc tội phạm mạo danh, sử dụng giấy tờ tùy thân giả mạo đăng ký sử dụng dịch vụ ngân hàng cho mục đích bất hợp pháp.

Một điểm nhấn đáng chú ý khác là việc đưa vào vận hành Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán (Hệ thống SIMO). Hệ thống SIMO cho phép các tổ chức thành viên tham gia thực hiện báo cáo thông tin về các tài khoản đáng ngờ khi phát hiện và chia sẻ thông tin tới các thành viên khác.

Trên cơ sở nguồn dữ liệu tập trung của Hệ thống SIMO, các tổ chức tín dụng có thể đưa ra các quyết định thực hiện ngăn chặn giao dịch ngay lập tức hoặc yêu cầu xác thực, định danh tài khoản trước khi thực hiện giao dịch trực tuyến, qua đó góp phần giúp giảm thiểu tình trạng gian lận, lừa đảo, bảo vệ an toàn tài khoản của khách hàng.

Tính đến ngày 12/4/2026, theo báo cáo của các đơn vị sử dụng dịch vụ của hệ thống SIMO, đã có trên 3,7 triệu lượt khách hàng nhận được cảnh báo, trong đó có trên 1,2 triệu lượt khách hàng tạm dừng/hủy bỏ giao dịch sau khi nhận được cảnh báo, với tổng số tiền giao dịch là gần 4,17 nghìn tỷ đồng.

Những kết quả bước đầu cho thấy ngành tài chính – ngân hàng đang dần định hình nền tảng số vững chắc, phù hợp với tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW. Tuy vậy, chặng đường phía trước vẫn đòi hỏi nhiều nỗ lực hơn, từ hoàn thiện thể chế, nâng cấp hạ tầng đến phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.