Ngân hàng với tham vọng làm chủ “cuộc chơi” bảo hiểm

Xu hướng này cho thấy nỗ lực đa dạng hóa nguồn thu, gia tăng quyền kiểm soát chuỗi giá trị, đồng thời mở ra dư địa tăng trưởng lợi nhuận mới trong bối cảnh thu nhập lãi thuần của toàn ngành ngày càng chịu nhiều sức ép. 

* Nhiều ngân hàng “lấn sân” sang bảo hiểm 

Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB) vừa bổ sung tờ trình về việc thành lập công ty con trong lĩnh vực bảo hiểm phi nhân thọ vào chương trình Đại hội đồng cổ đông thường niên 2026, qua đó tiếp tục cho thấy xu hướng các ngân hàng mở rộng hoạt động sang lĩnh vực tài chính ngoài tín dụng.

Theo kế hoạch, ACB dự kiến thành lập Công ty TNHH Bảo hiểm Phi Nhân thọ ACB (ACB Insurance) với vốn điều lệ ban đầu 500 tỷ đồng. Cơ cấu góp vốn được thực hiện thông qua hai công ty con là Công ty TNHH Quản lý nợ và khai thác tài sản (ACBA), nắm 91% vốn, và Công ty TNHH Chứng khoán ACB (ACBS), nắm 9%. Cả hai đơn vị này đều do ACB sở hữu 100%, qua đó ngân hàng vẫn giữ quyền chi phối gián tiếp đối với doanh nghiệp bảo hiểm. 

So với phương án sở hữu trực tiếp trước đó, việc điều chỉnh cấu trúc góp vốn cho thấy ACB đang định hướng gia tăng vai trò của các công ty thành viên, đồng thời tối ưu hệ số an toàn vốn (CAR) trên cơ sở hợp nhất.

Động thái của ACB không diễn ra riêng lẻ mà nằm trong xu hướng chung của ngành ngân hàng. Thay vì chỉ đóng vai trò trung gian phân phối bảo hiểm, nhiều tổ chức tín dụng đang chuyển sang sở hữu trực tiếp doanh nghiệp bảo hiểm nhằm kiểm soát sâu hơn chuỗi giá trị. 

Khách hàng giao dịch tại Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng. Ảnh: BNEWS/TTXVN phát

Mới đây, Hội đồng quản trị Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank) đã thông qua phương án góp vốn thành lập Công ty cổ phần Bảo hiểm Nhân thọ VPBank, tiếp nối kế hoạch đã được cổ đông phê duyệt từ năm 2025.

Doanh nghiệp này dự kiến có vốn điều lệ 2.000 tỷ đồng, với tỷ lệ sở hữu của VPBank và các bên liên quan tối đa 100%.Trước đó, VPBank đã hiện diện trong lĩnh vực bảo hiểm phi nhân thọ thông qua việc thâu tóm Công ty cổ phần Bảo hiểm OPES từ năm 2022 và liên tục tăng vốn cho doanh nghiệp này. 

Đến năm 2025, OPES ghi nhận lợi nhuận hơn 638 tỷ đồng. Việc mở rộng sang bảo hiểm nhân thọ cho thấy định hướng hoàn thiện hệ sinh thái bảo hiểm theo cả hai trụ cột. 

Cùng xu hướng, Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam (Techcombank) đã hoàn thiện mảng bảo hiểm khi ra mắt công ty bảo hiểm nhân thọ vào cuối năm 2025, sau khi thành lập công ty bảo hiểm phi nhân thọ từ năm 2024. Trước đó, một số ngân hàng như BIDV, MB… cũng đã xây dựng hệ sinh thái bảo hiểm thông qua công ty con hoặc liên doanh, liên kết.

* Phép thử cho năng lực quản trị hệ thống

Trước đây, ngân hàng chủ yếu đóng vai trò trung gian trong mô hình bancassurance – phân phối sản phẩm của các công ty bảo hiểm để hưởng hoa hồng. Những hợp đồng độc quyền trị giá hàng nghìn tỷ đồng từng được xem là nguồn thu quan trọng, góp phần gia tăng thu nhập ngoài lãi trong nhiều năm.

Tuy nhiên, mô hình này dần bộc lộ những giới hạn. Giai đoạn khủng hoảng niềm tin của thị trường bảo hiểm cách đây vài năm phần nào liên quan đến kênh phân phối qua ngân hàng, khi chất lượng tư vấn và trải nghiệm khách hàng không được kiểm soát đồng bộ. Trong khi đó, các ngân hàng dù nắm giữ tệp khách hàng lớn nhưng lại không chủ động trong thiết kế sản phẩm, vận hành dịch vụ và phải chia sẻ phần lớn lợi nhuận với đối tác bảo hiểm.

Điều này đang thúc đẩy một sự dịch chuyển rõ rệt: từ vai trò “bán hộ” sang tham gia trực tiếp vào toàn bộ chuỗi giá trị bảo hiểm.

Techcombank là một ví dụ đáng chú ý cho xu hướng này. Cuối năm 2024, ngân hàng chấm dứt hợp đồng phân phối bảo hiểm độc quyền kéo dài hơn một thập kỷ, chấp nhận khoản chi phí 1.800 tỷ đồng để tất toán trước hạn. Sau đó, ngân hàng này nhanh chóng thành lập hai pháp nhân riêng trong lĩnh vực bảo hiểm, bao gồm cả nhân thọ và phi nhân thọ.

Theo chia sẻ của ban lãnh đạo tại hội nghị nhà đầu tư đầu năm 2026, việc tự xây dựng hệ sinh thái bảo hiểm giúp ngân hàng kiểm soát toàn bộ quy trình “end-to-end”, từ thiết kế sản phẩm, phân phối đến dịch vụ sau bán và chi trả bồi thường. Đây được xem là nền tảng để phát triển các sản phẩm mang thương hiệu riêng và nâng cao hiệu quả khai thác trong dài hạn.

Ở góc độ phân tích, các tổ chức nghiên cứu cũng ghi nhận xu hướng này ngày càng rõ nét. Báo cáo ngành ngân hàng của S&I Ratings cho rằng việc tích hợp các dịch vụ tài chính như chứng khoán, bảo hiểm và tài chính tiêu dùng trong cùng hệ sinh thái giúp gia tăng khả năng bán chéo, cải thiện trải nghiệm khách hàng và đa dạng hóa nguồn thu. Đồng thời, đây cũng là cách để các ngân hàng hạn chế “rò rỉ” lợi nhuận ra bên ngoài và củng cố vị thế cạnh tranh.

Khách hàng giao dịch tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank). Ảnh: Trần Việt - TTXVN

Các chuyên gia của Công ty Chứng khoán Vietcombank (VCBS) cũng nhận định, việc thành lập công ty bảo hiểm, chứng khoán hay quản lý quỹ là xu hướng dài hạn của các ngân hàng, nhằm giảm sự phụ thuộc vào hoạt động tín dụng trong bối cảnh biên lãi thuần (NIM) chịu áp lực thu hẹp.

Dù vậy, giới phân tích cũng cho rằng, việc lấn sân sang bảo hiểm không phải là “con đường ngắn” dẫn đến tăng trưởng. Đây là lĩnh vực có đặc thù vận hành khác biệt đáng kể so với ngân hàng, đòi hỏi năng lực chuyên môn sâu về định phí và quản trị rủi ro.

Nếu định phí không chính xác hoặc kiểm soát bồi thường kém, doanh nghiệp bảo hiểm có thể tăng trưởng doanh thu nhưng lợi nhuận lại suy giảm. Ngoài ra, áp lực mở rộng nhanh để giành thị phần cũng tiềm ẩn rủi ro dài hạn, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gia tăng giữa các doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Yếu tố minh bạch và chất lượng tư vấn cũng là thách thức đáng kể. Sau những vấn đề phát sinh từ kênh bancassurance trước đây, cơ quan quản lý đang siết chặt quy định, yêu cầu các tổ chức tham gia phải chuẩn hóa quy trình và nâng cao trách nhiệm đối với khách hàng.

Trong bối cảnh đó, kết quả của chiến lược “làm bảo hiểm” nhiều khả năng sẽ có sự phân hóa. Những ngân hàng có lợi thế về dữ liệu, công nghệ, năng lực quản trị rủi ro và định hướng dài hạn rõ ràng sẽ có cơ hội tạo ra giá trị bền vững. Ngược lại, nếu chỉ coi đây là kênh mở rộng doanh thu ngắn hạn, rủi ro về hiệu quả và uy tín có thể sớm bộc lộ.

Làn sóng ngân hàng tham gia sâu vào lĩnh vực bảo hiểm vì vậy không chỉ là câu chuyện mở rộng hoạt động, mà còn là phép thử đối với năng lực quản trị và chuyển đổi mô hình, từ ngân hàng truyền thống sang một định chế tài chính đa dịch vụ.