Ngành thuế hướng tới quản lý giao dịch điện tử theo thời gian thực vào năm 2030

Đến năm 2030, ngành thuế hướng tới vận hành hệ thống quản trị thuế thông minh trên nền tảng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo (AI), tiến tới quản lý các giao dịch điện tử theo thời gian thực và tích hợp nghĩa vụ thuế vào các giao dịch kinh tế số.

Đây là một trong những định hướng đáng chú ý tại Kế hoạch cải cách hệ thống thuế giai đoạn 2026 - 2030 vừa được Bộ Tài chính ban hành tại Quyết định số 3151/QĐ-BTC.

Theo kế hoạch, cải cách hệ thống thuế trong 5 năm tới không chỉ tập trung hoàn thiện chính sách mà còn hướng đến thay đổi phương thức quản lý, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và giảm chi phí tuân thủ cho người nộp thuế. Mục tiêu xuyên suốt là xây dựng hệ thống thuế hiện đại, minh bạch, phù hợp với thông lệ quốc tế, đồng thời bảo đảm nguồn lực thực hiện Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2021 - 2030.

Một trong những mục tiêu được đặt ra là đến năm 2030, tỷ lệ huy động vào ngân sách nhà nước đạt tối thiểu 18% GDP, phấn đấu đạt 20% GDP; trong đó, tỷ lệ huy động từ thuế, phí khoảng 14 - 15% GDP. Tỷ trọng thu nội địa trong tổng thu ngân sách nhà nước phấn đấu đạt khoảng 87 - 88%.

Để thực hiện mục tiêu này, chính sách thuế sẽ được rà soát theo hướng bao quát đầy đủ các nguồn thu, mở rộng cơ sở thu, nhất là những nguồn thu mới phát sinh từ kinh tế số, thương mại điện tử, giao dịch xuyên biên giới, tài sản số và các mô hình kinh doanh mới.

Cùng với đó, cơ cấu thu ngân sách được định hướng theo hướng bền vững, tăng tỷ trọng thu nội địa, duy trì tỷ trọng hợp lý giữa thuế gián thu và thuế trực thu; khai thác hiệu quả nguồn thu từ tài sản, tài nguyên và bảo vệ môi trường.

Các chính sách miễn, giảm thuế không còn phù hợp cũng sẽ được rà soát, thu hẹp nhằm hạn chế tình trạng ưu đãi dàn trải, bảo đảm tính trung lập, công bằng và minh bạch của hệ thống thuế.

Đối với chính sách ưu đãi, định hướng đặt ra là tập trung có chọn lọc vào các ngành, lĩnh vực và địa bàn ưu tiên, đặc biệt là khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, kinh tế xanh và phát triển bền vững. Việc thiết kế ưu đãi phải gắn với hiệu quả sử dụng nguồn lực và phù hợp với các cam kết quốc tế về thuế.

Bộ Tài chính cũng xác định tiếp tục tổng kết, đánh giá việc thực hiện các luật thuế chủ yếu như thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế thu nhập cá nhân; từ đó đề xuất sửa đổi, bổ sung những quy định bất cập, chồng chéo hoặc không còn phù hợp với thực tiễn.

Lộ trình cải cách sẽ bao gồm các luật thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế thu nhập cá nhân, thuế bảo vệ môi trường, thuế tài nguyên, thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và các chính sách thuế liên quan đến đất.

Đáng chú ý, việc hoàn thiện chính sách thuế sẽ gắn với yêu cầu tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Ngành Thuế tiếp tục hướng dẫn, triển khai kịp thời các chính sách hỗ trợ về thuế, phí, lệ phí đã được cấp có thẩm quyền ban hành; đồng thời theo dõi diễn biến kinh tế trong nước và quốc tế để đánh giá tác động, tham mưu điều chỉnh chính sách khi cần thiết.

Song song với cải cách chính sách, chuyển đổi số được xác định là một trọng tâm lớn trong kế hoạch giai đoạn 2026 - 2030. Lộ trình thực hiện được chia thành ba giai đoạn, từ hoàn thiện nền tảng pháp lý, dữ liệu đến tự động hóa và hình thành hệ thống quản trị thuế thông minh.

Trong giai đoạn 2026 - 2027, ngành thuế tập trung hoàn thiện nền tảng pháp lý, dữ liệu và hạ tầng công nghệ; tái thiết kế quy trình nghiệp vụ theo hướng số hóa, tự động hóa.

Một nhiệm vụ quan trọng là kết nối cơ sở dữ liệu ngành Thuế với các cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, đăng ký doanh nghiệp, đất đai, ngân hàng và thương mại điện tử. Việc mở rộng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền cũng nằm trong lộ trình này.

Giai đoạn 2028 - 2029 sẽ chuyển trọng tâm sang tăng cường tự động hóa và quản lý thuế thông minh. Các công nghệ như AI, dữ liệu lớn (Big Data) và học máy (Machine Learning) được ứng dụng trong phân tích rủi ro, thanh tra, kiểm tra, quản lý nợ và hoàn thuế tự động. Ngành thuế đồng thời triển khai trợ lý ảo, khai thuế điền sẵn thông tin và cảnh báo chủ động về nghĩa vụ thuế cho người nộp thuế.

Đến năm 2030, mục tiêu là hình thành nền tảng quản trị thuế số hiện đại, vận hành hệ thống quản trị thuế thông minh trên cơ sở dữ liệu lớn và AI. Việc quản lý các giao dịch điện tử theo thời gian thực được đặt ra cùng định hướng hiện thực hóa mô hình “Thuế vô hình” (Invisible Tax), trong đó nghĩa vụ thuế được tích hợp tự nhiên vào các giao dịch kinh tế số.

Theo kế hoạch, cải cách chính sách thuế phải bảo đảm hiệu quả cao nhất với chi phí thấp nhất, vừa góp phần tăng thu ngân sách nhà nước, vừa giảm chi phí hành thu của cơ quan thuế và chi phí tuân thủ của người nộp thuế.

Các chính sách cần bảo đảm tính trung lập, thống nhất, công bằng và minh bạch, không tạo ra rào cản hoặc bất bình đẳng giữa các nhóm người nộp thuế và các thành phần kinh tế. Quy định thuế phải rõ ràng, dễ hiểu, dễ thực hiện, thuận lợi cho công tác kiểm tra, giám sát.

Định hướng này cũng đặt ra yêu cầu bảo đảm sự đồng bộ giữa cải cách chính sách thuế, thể chế quản lý thuế và chuyển đổi số; tạo điều kiện để người nộp thuế tự nguyện tuân thủ, đồng thời nâng cao năng lực quản lý, giám sát và quản trị rủi ro của cơ quan thuế.

Việc xây dựng pháp luật thuế được định hướng phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật. Theo đó, luật tập trung quy định những nội dung mang tính nguyên tắc, ổn định lâu dài; các vấn đề kỹ thuật, chi tiết được quy định tại văn bản dưới luật nhằm tăng tính linh hoạt và khả năng thích ứng với thực tiễn.

Với các định hướng trên, cải cách hệ thống thuế giai đoạn 2026 - 2030 hướng tới đồng thời hai yêu cầu: bảo đảm nguồn thu bền vững cho ngân sách nhà nước và hiện đại hóa phương thức quản lý, giảm gánh nặng thủ tục, chi phí cho người nộp thuế.