Nghị quyết 20-NQ/TW: Hiện thực hóa tư duy chiến lược xây dựng quốc gia biển mạnh

Nghị quyết số 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV thể hiện rõ quan điểm Việt Nam chuyển mạnh từ tư duy phát triển kinh tế biển sang xây dựng và phát triển thành quốc gia biển mạnh. Thành phố Hồ Chí Minh - “trái tim” kinh tế và là nơi hội tụ các lực lượng vũ trang và chấp pháp nòng cốt trên vùng biển phía Nam, tư duy chiến lược này đang được hiện thực hóa mạnh mẽ, tạo nền tảng vững chắc để bảo vệ chủ quyền và phát triển bền vững.

Quy tụ sức mạnh chiến lược hướng biển

Nghị quyết số 20-NQ/TW ra đời trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với khát vọng vươn tầm thành quốc gia biển mạnh. Trước đó, Nghị quyết số 36-NQ/TW năm 2018 tập trung vào phát triển kinh tế biển thì Nghị quyết 20 đã nâng tầm nhìn khi xác định biển không chỉ là không gian kinh tế mà còn là không gian sinh tồn, không gian chiến lược. Điều này đòi hỏi sự gắn kết chặt chẽ giữa phát triển với quốc phòng, an ninh, đối ngoại và quản trị biển hiện đại.

Trên bản đồ chiến lược, vùng biển phía Nam hội tụ đầy đủ các yếu tố cấu thành sức mạnh biển của quốc gia với tuyến hàng hải quốc tế nhộn nhịp, các mỏ dầu khí trọng điểm, các dự án năng lượng tái tạo ngoài khơi, hệ thống cáp quang ngầm quốc tế và ngư trường truyền thống rộng lớn.

Tại vùng biển phía Nam này, Thành phố Hồ Chí Minh nổi lên là một trung tâm kinh tế biển tầm cỡ với hệ thống cảng biển nước sâu quốc tế, nhiều doanh nghiệp dầu khí, cảng biển, hãng tàu…hàng đầu thế giới, trong nước đặt trụ sở, cơ sở hạ tầng. Đây cũng là địa bàn đóng quân của nhiều lực lượng vũ trang và chấp pháp chủ lực tuyến biển như: Bộ Tư lệnh Vùng 2 Hải quân, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3, Hải đoàn 129 Hải quân, Hải đoàn Biên phòng 18, Chi đội Kiểm ngư số 2 và đội tàu khai thác hải sản hàng đầu cả nước với hơn 4.000 chiếc.

Là lực lượng nòng cốt trong quản lý vùng biển rộng hơn 300.000 km² bao gồm toàn bộ thềm lục địa phía Nam, giai đoạn 2021 - 2025, Vùng 2 Hải quân đã tổ chức khoảng 1.500 lượt chuyến tuần tra với gần 2 triệu hải lý, giám sát hơn 2,5 triệu mục tiêu. Những nỗ lực liên tục này đóng vai trò quan trọng trong việc giữ vững môi trường hòa bình, ổn định cho các hoạt động kinh tế biển phát triển.

Đặc biệt, hệ thống 15 Nhà giàn của Tiểu đoàn DK1 (Vùng 2 Hải quân) hơn 37 năm qua luôn sừng sững như những “pháo đài thép” trải dài trên vùng biển thềm lục địa phía Nam của Tổ quốc đã luôn làm tốt nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu, đồng thời là trung tâm quan sát khí tượng, bảo đảm an toàn hàng hải và hỗ trợ ngư dân ngay từ tuyến đầu. Tiểu đoàn DK1 vừa nhận danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân lần thứ hai là minh chứng cho tinh thần quả cảm và ý nghĩa chiến lược của lực lượng này.

Đại tá Đỗ Hồng Duyên, Phó Chính ủy Vùng 2 Hải quân cho biết, Vùng 2 Hải quân nhận thức sâu sắc Quốc phòng - An ninh không đứng tách rời, mà phải là bệ đỡ vững chắc, là thành tố tích cực, chủ động tham gia và thúc đẩy dòng chảy phát triển kinh tế của Thành phố Hồ Chí Minh cũng như cả nước. Bên cạnh nhiệm vụ quốc phòng, các lực lượng vũ trang và chấp pháp trên biển còn có nhiệm vụ tạo dựng môi trường hòa bình, an toàn cho các tuyến hàng hải lưu thông; tích hợp năng lực quốc phòng vào chuỗi dịch vụ kinh tế biển với việc chia sẻ hạ tầng kỹ thuật giữa khơi xa như các Nhà giàn DK1 còn là trung tâm quan sát khí tượng thủy văn, hỗ trợ bảo đảm an toàn hàng hải quốc tế và là điểm tựa giữa trùng khơi cho ngư dân. Bên cạnh đó, phối hợp chặt chẽ với chính quyền các địa phương kiên quyết ngăn chặn, xử lý triệt để tình trạng khai thác IUU để nâng cao uy tín, vị thế Việt Nam trên trường quốc tế.

Nền tảng giữ biển bền vững

Thực tiễn cho thấy, bảo vệ chủ quyền không chỉ bằng vũ khí hay tuần tra, mà còn bắt đầu từ “thế trận lòng dân” vững chắc. Trong những năm qua, các lực lượng Hải quân, Cảnh sát biển, Biên phòng và Kiểm ngư đã thực sự trở thành người bạn đồng hành tin cậy của ngư dân. Những hành động cứu ngư dân gặp hoạn nạn, sửa chữa tàu, cấp nước ngọt và lương thực giữa trùng khơi đã xây dựng nên niềm tin của người dân vào lực lượng vũ trang, thực thi pháp luật.

Coi công tác cứu hộ, cứu nạn là "nhiệm vụ chiến đấu trong thời bình", Hải đoàn 129 Hải quân đã quản lý và vận hành hiệu quả các âu tàu, trung tâm dịch vụ hậu cần nghề cá tại Trường Sa, biến nơi đây thành những "căn cứ" an toàn giúp bà con tránh trú bão và tiếp cận dịch vụ hậu cần tiện lợi. Tại thềm lục địa phía Nam, các Nhà giàn DK1 luôn mở rộng vòng tay đón ngư dân gặp sự cố, hỗ trợ y tế, lương thực, giúp bà con luôn cảm nhận thấy hơi ấm Tổ quốc giữa trùng khơi.

Điển hình vào ngày 16/8 vừa qua, tàu 743 của Hải đoàn 129 Hải quân đã kịp thời cứu nạn ngư dân Trương Văn Chung (46 tuổi, quê An Giang) bị rơi xuống biển và trôi dạt suốt 4 ngày tại khu vực cách giàn khoan Thăng Long khoảng 2 hải lý về phía Đông. Trước đó, vào đầu tháng 8/2026, quân y Nhà giàn DK1/10 cũng đã kịp thời cấp cứu, tiêm trợ tim, trợ sức cho một ngư dân Cà Mau nghi đột quỵ và hướng dẫn tàu cá đưa về bờ điều trị.

Ông Nguyễn Đình Ngọc, chủ tàu cá ở phường Vũng Tàu cho biết, trước đây, mỗi chuyến vươn khơi luôn lo lắng về thời tiết và sự cố máy móc. Những năm gần đây, sự đồng hành của các tàu Hải quân, Cảnh sát biển, Kiểm ngư và các Nhà giàn DK1 luôn sẵn sàng, có mặt kịp thời hỗ trợ ngư dân khi hoạn nạn trên biển. Các lực lượng luôn túc trực trên các tần số liên lạc. Khi xảy ra sự cố, tàu cá chỉ cần phát tín hiệu là các lực lượng ứng cứu rất nhanh chóng và kịp thời. Sự hiện diện thường xuyên của các lực lượng chức năng giúp ngư dân không còn cảm thấy đơn độc giữa biển lớn, tập trung đánh bắt hải sản và thực hiện chủ quyền đất nước.

Công tác hậu phương quân đội cũng được các lực lượng triển khai sâu rộng trên đất liền thông qua các chương trình như “Ăn sáng cùng ngư dân”, “Xuân biên cương - hải đảo” hay các hoạt động trao học bổng, hỗ trợ sinh kế cho gia đình khó khăn. Những chương trình này góp sức tạo dựng cuộc sống ổn định cho người dân tuyến biển, thắt chặt tình cảm quân - dân, đem đến nguồn sức mạnh nội sinh to lớn trong bảo vệ chủ quyền biển, đảo quê hương.

Tuy nhiên, gần đây, bên cạnh các đợt tuần tra kết hợp tuyên truyền chống khai thác IUU, giúp ngư dân hiểu rõ trách nhiệm của mình, các lực lượng chức năng cũng đã thay đổi tư duy, phương pháp khi quyết liệt xử lý các trường hợp xâm phạm vùng biển nước ngoài, gian lận trong sử dụng thiết bị giám sát hành trình, đánh bắt tận diệt…Đây chính là cách tiếp cận sòng phẳng nhằm tạo ý thức thượng tôn Pháp luật để bảo vệ nghề cá, bảo vệ nguồn lợi hải sản, bảo vệ ngư dân lao động chân chính, đồng thời sớm gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC) và hình thành văn hóa khai thác biển bền vững, nâng cao uy tín, vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, Phó thường trực Ban Chỉ đạo về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) Thành phố Hồ Chí Minh Phạm Thị Na cho biết, Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư Thành phố sẽ thường xuyên theo dõi, cập nhật danh sách tàu cá không đủ điều kiện để cung cấp kịp thời cho địa phương và các lực lượng chức năng trên biển phát hiện và xử lý ngay vi phạm.

Nghị quyết số 20-NQ/TW đã mở ra một tư duy phát triển mới: làm chủ không gian biển bằng sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, sự phối hợp nhịp nhàng giữa lực lượng vũ trang, chấp pháp và cộng đồng ngư dân đang từng bước hiện thực hóa tư duy chiến lược này.

Từ các quân cảng, cảng chuyên dùng phía Đông Thành phố Hồ Chí Minh, các biên đội tàu vẫn lặng lẽ rời bến lên đường thực thi nhiệm vụ. Khi mỗi con tàu cá yên tâm vươn khơi, mỗi nhà giàn vững vàng giữa sóng gió, mỗi người dân thêm tin tưởng vào Đảng, Nhà nước, là lúc thế trận lòng dân được bồi đắp vững chắc nhất. Đây cũng chính là lúc Tổ quốc được bảo vệ từ sớm, từ xa, nền tảng đưa Việt Nam vững bước trở thành quốc gia biển mạnh trong kỷ nguyên phát triển mới.