Nguy cơ giá xăng và lạm phát tại Mỹ cao hơn

Người dân Mỹ vốn mệt mỏi vì giá cả cao gần đây vẫn có thể trông cậy vào xăng rẻ như một yếu tố bù đắp dễ chịu trước cú sốc giá tại siêu thị và nhiều nơi khác. Xung đột tại Trung Đông đang đe dọa làm chệch hướng điều đó.

Phóng viên TTXVN tại Washington dẫn tờ The Wall Street Journal ngày 3/3 cho hay giá dầu đã tăng vọt sau khi Mỹ và Israel phát động các cuộc tấn công nhằm vào Iran, kéo theo giá hợp đồng tương lai dầu diesel và xăng. Diễn biến của cuộc xung đột, tùy thuộc vào mức độ và cách thức tiến triển, có thể dẫn đến giá xăng cao hơn tại các trạm xăng và lạm phát tổng thể cao hơn.

Hiện vẫn còn quá sớm để có thể biết một cách rõ ràng cuộc xung đột này sẽ ảnh hưởng như thế nào đến mặt bằng giá cả chung tại Mỹ, nhưng một số kịch bản có thể xảy ra.

Giá tiêu dùng trong tháng 1 tăng 2,4% so với cùng kỳ năm trước, giảm nhiệt so với mức tăng 2,7% của tháng 12 năm ngoái, một phần nhờ giá xăng thấp hơn. Giá xăng tại trạm bơm trong tháng 1 giảm 7,5% so với cùng kỳ năm trước.

Tuy nhiên, giá dầu thô chuẩn của Mỹ đã tăng 6% trong ngày 2/3, lên 71 USD/thùng, sau khi xung đột Iran bùng phát vào cuối tuần. Tính từ đầu năm đến nay, giá dầu đã tăng gần 24%. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, giá dầu thô là yếu tố đơn lẻ quan trọng nhất chi phối số tiền người Mỹ phải trả khi đổ xăng.

Một quy tắc kinh nghiệm trong giới kinh tế học cho rằng giá dầu tăng 5% sẽ làm các thước đo lạm phát theo năm tăng khoảng 0,1 điểm phần trăm. Mặc dù có vẻ không nhiều, nhưng theo thời gian, những mức tăng như vậy có tác động đáng kể đến giá cả.

Giá xăng cao hơn cũng lan sang chi phí của các sản phẩm và dịch vụ khác. Việc vận chuyển hàng hóa như thực phẩm bằng xe tải trở nên đắt đỏ hơn khi giá dầu tăng, cũng như chi phí nhiên liệu hàng không, từ đó đẩy giá vé máy bay tăng lên.

Tác động của xung đột đối với giá xăng và lạm phát có thể chỉ mang tính thoáng qua. Các nhà kinh tế cho rằng điều này phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng và thời gian kéo dài của chiến dịch. Nếu những gián đoạn trên thị trường năng lượng chỉ diễn ra ngắn hạn, có thể sẽ xuất hiện các đợt tăng giá nhiên liệu khiến lạm phát nhích lên nhẹ, nhưng chỉ trong một hoặc hai tháng.

Đó là điều đã xảy ra năm ngoái, khi cuộc xung đột kéo dài 12 ngày giữa Iran và Israel chỉ đẩy giá dầu lên khoảng 10 USD/thùng ở đỉnh điểm và trong thời gian ngắn. Cơ sở hạ tầng năng lượng phần lớn không bị ảnh hưởng.

Mặc dù người tiêu dùng lái xe qua các trạm xăng và nhìn thấy giá niêm yết mỗi ngày, xăng chỉ chiếm một phần tương đối nhỏ trong tổng chi tiêu trung bình của hộ gia đình. Theo báo cáo lạm phát mới nhất của chính phủ, xăng chỉ chiếm khoảng 3% vào tháng 12/205. Trong khi đó, thực phẩm chiếm khoảng 13%, còn chi phí nhà ở ngốn hơn 1/3 chi tiêu của các hộ gia đình.

Giám đốc điều hành JPMorgan Chase, Jamie Dimon, cho biết hôm 2/3 rằng ông không kỳ vọng xung đột Iran sẽ tác động mạnh đến lạm phát tại Mỹ, miễn là các cuộc không kích không kéo dài quá lâu. Ông nói với CNBC rằng xung đột hiện tại sẽ khiến giá xăng tăng thêm một chút, và nếu không kéo dài, nó sẽ không gây ra cú sốc lạm phát lớn.

Mỹ hiện không còn phụ thuộc vào thị trường dầu mỏ toàn cầu như vào những năm 1970, thời điểm trước khi công nghệ khoan dầu đá phiến dẫn đến sự gia tăng mạnh mẽ sản lượng trong nước và làm giảm sự phụ thuộc vào dầu nhập khẩu. Những gián đoạn dầu mỏ quy mô lớn từng góp phần gây ra hai cuộc suy thoái trong thập niên 1970.

Tuy vậy, các cú sốc dầu lớn vẫn có thể gây tổn hại. Theo nhận định của nhà kinh tế học  Alberto Cavallo tại Trường Kinh doanh Harvard, sau khi bùng nổ xung đột Nga-Ukraine vào đầu năm 2022, cả giá dầu thô và giá xăng đều tăng khoảng 30% trong vòng 4 tháng. Điều này đã góp phần khiến tỷ lệ lạm phát hàng năm tăng vọt lên hơn 9% vào giữa năm 2022.

Theo Cavallo, việc giá dầu thô tăng kéo dài do xung đột Iran có khả năng sẽ nhanh chóng phản ánh tại các trạm xăng chỉ trong vài tuần và đẩy lạm phát toàn phần đi lên.

Theo ông Neil Shearing, kinh tế trưởng tại Capital Economics, nếu giá dầu lên tới 100 USD/thùng và duy trì ở mức đó trong một thời gian, mức tăng đối với lạm phát toàn phần có thể lên tới 0,7 điểm phần trăm - một con số đáng kể.

Lạm phát tăng mạnh cũng sẽ bào mòn thu nhập của người Mỹ và từ đó làm giảm chi tiêu - động lực chính của tăng trưởng kinh tế. Lập luận ủng hộ việc Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) nới lỏng chính sách tiền tệ vốn đã suy yếu trong năm nay trước các dấu hiệu cho thấy thị trường lao động đang ổn định và áp lực giá cả vẫn dai dẳng. Giờ đây, một cú sốc năng lượng tiềm tàng chồng lên các đợt tăng thuế quan của năm ngoái có thể khiến Fed càng do dự hơn trong việc cắt giảm lãi suất.