Nhân rộng mô hình lúa phát thải thấp: Hành trình xanh hóa tại Cần Thơ

Sáng 4/8 tại xã Vị Thanh 1, thành phố Cần Thơ, Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Viện nghiên cứu lúa gạo quốc tế (IRRI) tổ chức hội thảo “Nhân rộng mô hình vùng nguyên liệu sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp theo Đề án 1 triệu ha lúa” với sự tham gia của các cơ quan chuyên môn, nhà khoa học, doanh nghiệp và đông đảo nông dân.

Hội thảo nhằm đánh giá kết quả thực hiện mô hình lúa phát thải thấp thời gian qua, đồng thời đề xuất giải pháp nhân rộng trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang chuyển mình theo hướng xanh và bền vững.

Trước khi bước vào hội thảo, các đại biểu đã tham quan thực tế mô hình canh tác lúa áp dụng quy trình “1 triệu ha”; trong đó nổi bật là việc sử dụng phân bón hợp lý, quản lý dinh dưỡng chính xác. Kết quả thực tế cho thấy mô hình không chỉ giúp giảm chi phí đầu vào mà còn góp phần giảm đáng kể lượng phát thải khí nhà kính.

Bà Nguyễn Thanh Thúy, Phó Chi trưởng, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thành phố Cần Thơ cho biết, thành phố Cần Thơ xác định diện tích tham gia Đề án là khoảng 170.000 ha lúa, với sự tham gia của 171 hợp tác xã và tổ hợp tác. Đây là cơ hội để ngành lúa gạo của Cần Thơ nói riêng và Đồng bằng sông Cửu Long cũng như Việt Nam nói chung chuyển sang một nền nông nghiệp xanh, phát thải thấp và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Nhờ áp dụng canh tác theo hướng phát thải thấp, những diện tích lúa trong mô hình đã gia tăng lợi nhuận thêm từ 1,3 triệu đồng/ha đến 6,5 triệu đồng/ha, tùy theo từng vụ và từng vùng canh tác, đồng thời góp phần giảm phát thải khí nhà kính trong canh tác lúa.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Hùng, chuyên gia khoa học cao cấp IRRI, cho rằng chuyển từ mô hình sang vùng liên kết bằng việc ký kết hợp đồng giữa các công ty lớn, tập đoàn thu mua gạo hay vật tư với hợp tác xã hoặc nhóm nông dân có quy mô đủ lớn, cùng giống, cùng thời điểm gieo sạ, thu hoạch để dễ chế biến, tránh gãy gạo, hư hao.

"Cùng nhau làm trên vùng liên kết mới giúp áp dụng đồng bộ cơ giới hóa (drone, máy móc), giảm chi phí dịch vụ, tạo thương hiệu nông sản (như OCOP) và thu hút chứng nhận "Gạo Việt xanh phát thải thấp" để nâng cao giá trị thương mại", theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Hùng.

Ở góc độ triển khai thực tế, bà Nguyễn Hữu Diễm Hà, cán bộ dự án IRRI cho rằng hợp tác xã đóng vai trò then chốt trong việc nhân rộng mô hình. Theo bà, việc tổ chức sản xuất theo quy mô tập thể giúp áp dụng đồng bộ các quy trình kỹ thuật, từ đó nâng cao hiệu quả và giảm rủi ro cho nông dân.

Trong khi đó, đại diện Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cấp mã số vùng trồng và quản lý sản xuất bằng dữ liệu số. Đây là yếu tố nền tảng để đảm bảo truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu.

Phó Chủ tịch, Tổng thư ký Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA), ông Lê Thanh Tùng cho rằng, để mô hình phát triển bền vững, cần đặc biệt chú trọng đến liên kết chuỗi giá trị. Để xây dựng vùng nguyên liệu liên kết lâu dài, nông dân chuyển từ việc "làm mô hình nhỏ lẻ" sang xây dựng vùng nguyên liệu tập trung gắn liền với hợp tác xã và doanh nghiệp. Đồng thời, thiết lập hợp đồng liên kết bền vững từ 5 năm trở lên giữa doanh nghiệp đầu vào, hợp tác xã và doanh nghiệp đầu ra/thương lái để đảm bảo đầu ra ổn định.

Nông dân Võ Văn Liêm, ấp 9A2, xã Vị Thanh 1, thành phố Cần Thơ có 4 ha lúa Hè Thu theo mô hình đạt năng suất 7,5 tấn/ha, cao hơn lúa ngoài mô hình 0,5 tấn/ha. Mô hình giảm chi phí hơn 4 triệu đồng/ha, nhờ ít sâu bệnh, giảm thuốc. Doanh thu 51 triệu đồng, trừ chi phí thì lợi nhuận trong mô hình đạt 30 triệu đồng/ha.

Theo đánh giá chung, mô hình lúa phát thải thấp không chỉ giúp giảm tác động đến môi trường mà còn mở ra hướng đi mới cho ngành lúa gạo Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng. Việc nhân rộng mô hình này được kỳ vọng sẽ góp phần xây dựng nền nông nghiệp xanh, bền vững, nâng cao thu nhập cho nông dân và khẳng định vị thế gạo Việt trên thị trường thế giới.

Đến nay, toàn thành phố Cần Thơ đã thực hiện được hơn 8.000 ha mô hình vùng nguyên liệu sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp theo Đề án 1 triệu ha lúa trên địa bàn.