Nhiên liệu sinh học lần đầu rẻ hơn dầu mỏ vì xung đột Trung Đông

Tàu hàng Marsa Victory mang cờ hiệu của St Kitt's & Neviswhile neo ở ngoài khơi bán đảo Musandam, Oman, chờ qua eo biển Hormuz. Ảnh: Getty Images/TTXVN

Những biến động khó lường liên quan đến xung đột quân sự và nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu tại Trung Đông đang tạo ra một chuyển động hiếm thấy trên thị trường năng lượng toàn cầu: nhiên liệu sinh học lần đầu tiên rẻ hơn nhiên liệu hóa thạch cùng loại.

Diễn biến này đang đẩy các nhà cung ứng nhiên liệu tại châu Á vào cuộc săn tìm nhiên liệu sinh học, đồng thời buộc giới hoạch định chính sách phải nhìn lại vai trò của loại nhiên liệu này trong bài toán an ninh năng lượng.

Theo dữ liệu của Argus Media, giá diesel sinh học tại châu Âu đã thấp hơn diesel truyền thống từ cuối tháng 3/2026. Tại châu Á, giá dầu cọ kỳ hạn cũng rơi xuống dưới mức giá diesel vào đầu tháng 4/2026. Đây là một tín hiệu mang tính bước ngoặt, bởi dầu cọ là nguyên liệu chủ chốt để sản xuất diesel sinh học trong khu vực.

Ông Matti Lievonen, Tổng Giám đốc hãng nhiên liệu tái tạo EcoCeres (Hong Kong) cho biết các nhà cung cấp dầu tại châu Á đang gửi “ngày càng nhiều” yêu cầu mua dầu thực vật HVO - loại nhiên liệu có thể thay thế diesel truyền thống. Theo ông Lievonen, đây không chỉ là phản ứng ngắn hạn trước cú sốc giá dầu, mà còn cho thấy tư duy thị trường đang thay đổi: các tập đoàn năng lượng lớn bắt đầu tính toán nghiêm túc hơn với những nguồn nhiên liệu không lệ thuộc vào Trung Đông.

Khi cuộc xung đột tại Iran bùng phát và eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa hoàn toàn, giá các sản phẩm dầu mỏ tăng mạnh và đến nay vẫn duy trì ở mức cao, dù đã có một lệnh ngừng bắn. Trong khi đó, giá nhiên liệu tái tạo tương đối ổn định hơn nhờ những yếu tố riêng: chính sách hỗ trợ của chính phủ, nguồn nguyên liệu đầu vào như dầu thực vật, cũng như chuỗi cung ứng ít phụ thuộc vào yếu tố địa chính trị hơn.

Chính vì vậy, nhiều quốc gia đã bắt đầu nâng tỷ lệ pha trộn bắt buộc nhiên liệu sinh học trong nhiên liệu vận tải. Indonesia - quốc gia sản xuất dầu cọ lớn nhất thế giới - sẽ nâng tỷ lệ pha trộn từ 40% lên 50% từ tháng 7/2026. Malaysia cũng dự kiến tăng từ 10% lên 15%. Đây là những con số không nhỏ. Với hai nhà sản xuất dầu cọ lớn nhất thế giới cùng tăng nhu cầu nội địa, cán cân cung-cầu toàn thị trường có thể thay đổi đáng kể.

Trong khi đó, Ủy ban châu Âu đã lên tiếng khuyến khích các nước mở rộng sử dụng nhiên liệu sinh học nhằm giảm áp lực lên thị trường nhiên liệu truyền thống. Thông điệp này cho thấy biodiesel không còn được nhìn đơn thuần như công cụ giảm phát thải, mà đang trở thành một lá chắn an ninh năng lượng.

Dù hấp dẫn hơn trước, nhiên liệu sinh học chưa thể nhanh chóng thay thế dầu mỏ. Tại châu Âu, HVO chuẩn vẫn có giá xấp xỉ gấp đôi nhiên liệu hóa thạch, dù mức chênh lệch đã giảm mạnh so với trước đây (từng ở mức gấp ba lần).

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), mức tiêu thụ nhiên liệu sinh học vào năm 2030 sẽ đạt khoảng 6 triệu thùng dầu quy đổi/ngày, tức hơn gấp đôi năm 2023. Tuy nhiên, con số này vẫn chỉ tương đương khoảng 6% nguồn cung dầu toàn cầu hiện nay. Nói cách khác, biodiesel có thể hỗ trợ, nhưng chưa đủ sức thay thế dầu mỏ trong trung hạn.

Một làn sóng chuyển dịch mạnh sang nhiên liệu sinh học cũng kéo theo rủi ro mới: cạnh tranh nguyên liệu với ngành thực phẩm. Nhiều đầu vào của diesel sinh học, đặc biệt là dầu thực vật, vốn là mắt xích quan trọng trong chuỗi lương thực toàn cầu. Khi nhu cầu năng lượng tăng lên, giá thực phẩm có thể bị đẩy cao.

Trong ngành hàng không, nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) cũng đã thu hẹp khoảng cách giá với nhiên liệu truyền thống. Tuy nhiên, mức giá hiện vẫn cao hơn khoảng 60%. Theo bà Mylène Scholnick, cố vấn World Star Aviation và cựu lãnh đạo Amazon Air, mức chênh lệch này vẫn quá lớn để hấp dẫn các hãng hàng không, trong khi nguồn cung SAF còn quá hạn chế để tạo ra thay đổi đáng kể trong ngắn hạn.

Câu hỏi lớn nhất lúc này là liệu đây có phải bước ngoặt dài hạn hay chỉ là phản ứng tức thời trước cuộc xung đột ở Trung Đông. Ông Alan Gelder của Wood Mackenzie lưu ý: muốn dòng vốn đầu tư đổ mạnh vào nhiên liệu sinh học, thị trường phải tin rằng đây là thay đổi mang tính cấu trúc, chứ không chỉ là một đợt đảo chiều giá ngắn ngủi.

Nhưng dù kéo dài hay không, cú sốc lần này đã phơi bày một sự thật: khi dầu mỏ trở nên bất ổn, nhiên liệu sinh học lập tức bước ra khỏi "vai phụ". Và một khi thị trường đã nhìn thấy lựa chọn khác, rất khó để quay về như cũ.