Niềm tin của người dân Mỹ vào triển vọng kinh tế rơi xuống mức thấp kỷ lục

Một số quan chức trong Chính phủ Mỹ lo ngại Tổng thống Donald Trump đang dần mất tập trung vào bài toán chi phí sinh hoạt của người dân khi ưu tiên cho cuộc xung đột với Iran.

Diễn biến giá cả luôn là vấn đề đặc biệt nhạy cảm với cử tri Mỹ, và làn sóng lạm phát mới nhất đang khiến các nhân vật chủ chốt tại Nhà Trắng lo lắng về triển vọng của Đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, dự kiến diễn ra sau chưa đầy 7 tháng.

Trong nhiều tháng qua, các nghị sĩ Đảng Cộng hòa và trợ lý cấp cao tại Nhà Trắng đã thúc giục ông Trump tập trung hơn vào kinh tế – mối quan tâm hàng đầu của cử tri. Ông Trump nhiều lần tuyên bố đã kiểm soát được lạm phát, bất chấp các số liệu chính thức cho thấy điều ngược lại.

Số liệu do Bộ Lao động Mỹ công bố ngày 10/4 cho thấy lạm phát đã tăng vọt trong tháng 3/2026 – tháng đầu tiên trọn vẹn kể từ khi Mỹ và Israel (Ix-ra-en) phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran từ ngày 28/2. Diễn biến này khiến Iran siết chặt dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu.

Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của Mỹ trong tháng 3/2026 tăng 3,3% so với cùng kỳ năm ngoái, mức cao nhất kể từ năm 2024, sau khi tăng 2,4% trong tháng 2/2026. So với tháng 2/2026, CPI tăng 0,9%, mức cao nhất kể từ năm 2022. Việc giá xăng tăng kỷ lục là nguyên nhân chính khiến lạm phát tại Mỹ tăng mạnh. Giá xăng tại nước này đã tăng tới 21,2% từ tháng 2 đến tháng 3 năm nay.

Trong khi đó, khảo sát của công ty phân tích dữ liệu J.D. Power thực hiện với 4.000 người trưởng thành tại Mỹ trong tháng 2/2026 cho thấy giá cả đang tăng đối với nhiều người Mỹ, với 65% người tiêu dùng cho biết mức tăng này vượt quá thu nhập của họ.

Dữ liệu lạm phát gần đây càng làm gia tăng áp lực đó, khi tỷ lệ lạm phát hàng năm tăng từ 2,4% trong tháng 2/2026 lên 3,3% trong tháng 3/2026 theo chỉ số giá tiêu dùng công bố ngày 10/4. Mức tăng này chủ yếu do chi phí năng lượng tăng vọt khi giá xăng leo thang trong bối cảnh chiến sự với Iran. Theo Cục Thống kê Lao động Mỹ, giá xăng đã tăng 21,2% trong tháng 3/2026, chiếm gần 3/4 mức tăng chung.

Mặc dù tỷ lệ lạm phát theo năm có xu hướng giảm trong vài tháng trước đó, nhưng vẫn cao hơn mục tiêu 2% của Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) và chưa từng thấp hơn mức này kể từ tháng 2/2021. Tính lũy kế, giá cả đã tăng khoảng 16% trong 4 năm qua.

Tuy vậy, thu nhập chỉ tăng ở mức khiêm tốn. Theo Cục Thống kê Lao động Mỹ, sau khi điều chỉnh theo lạm phát, thu nhập thực theo giờ chỉ tăng khoảng 1,4% trong năm qua, cho thấy sức mua của nhiều người lao động cải thiện rất hạn chế.

Một tín hiệu đáng lo ngại là kết quả khảo sát mới nhất của Đại học Michigan cho thấy niềm tin của người tiêu dùng Mỹ đã giảm xuống mức thấp nhất kỷ lục do sự nản lòng trước tình trạng giá cả tăng vọt sau khi nổ ra xung đột tại Trung Đông.

Chỉ số niềm tin tiêu dùng đã giảm 11% vào đầu tháng này xuống 47,6, mức thấp nhất trong bất kỳ thời điểm nào kể từ giai đoạn hậu Chiến tranh Thế giới lần thứ II, bao gồm cả thời kỳ Đại suy thoái, suy thoái do đại dịch và sự gia tăng lạm phát lịch sử sau đó.

Theo bà Joanne Hsu, người phụ trách cuộc khảo sát, các ý kiến cho thấy nhiều người tiêu dùng đổ lỗi cho cuộc xung đột là nguyên nhân gây ra những thay đổi bất lợi đối với nền kinh tế. Các nhóm nhân khẩu học theo độ tuổi, thu nhập và đảng phái chính trị đều ghi nhận sự sụt giảm về niềm tin.

Nhưng gần như tất cả các câu trả lời khảo sát đều được thu thập trước khi Tổng thống Trump tuyên bố lệnh ngừng bắn tạm thời với Iran vào đầu tuần này. Bà Hsu cho rằng niềm tin có thể sẽ cải thiện, khi người tiêu dùng tin tưởng rằng sự gián đoạn nguồn cung do cuộc xung đột gây ra đã kết thúc và giá xăng dầu ổn định trở lại.

Giá dầu thô tăng mạnh kéo theo chi phí xăng tại Mỹ tăng kỷ lục. Điều này đã đẩy lạm phát tổng thể của Mỹ tăng mạnh nhất kể từ tháng 6/2022 – thời điểm đỉnh điểm của làn sóng tăng giá hậu đại dịch COVID-19, vốn gây tổn hại lớn đến triển vọng chính trị của cựu Tổng thống Joe Biden.

Cùng với đó, tâm lý của các hộ gia đình về nền kinh tế cũng giảm sâu. Chỉ số niềm tin tiêu dùng do Đại học Michigan khảo sát đã rơi xuống mức thấp kỷ lục vào đầu tháng 4/2026. Bà Joanne Hsu, Giám đốc khảo sát, cho biết mức suy giảm diễn ra trên diện rộng, ở mọi nhóm tuổi, thu nhập và khuynh hướng chính trị, phản ánh sự bi quan lan rộng trong xã hội.

Không chỉ các cử tri Dân chủ thường xuyên chỉ trích, ngay cả những người ủng hộ Đảng Cộng hòa cũng đánh giá thấp triển vọng kinh tế Mỹ. Mức giảm mạnh nhất trong khảo sát thuộc về nhóm cử tri tự nhận là ủng hộ Đảng Cộng hòa, với chỉ số niềm tin hiện gần mức thấp nhất kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025, sau chiến dịch tranh cử với cam kết hạ nhiệt giá cả.

Trước tình hình này, một số quan chức cấp cao trong chính quyền, bao gồm Chánh Văn phòng Nhà Trắng Susie Wiles, ngày càng lo ngại rằng Chính phủ Mỹ chưa có đủ nỗ lực để kiềm chế giá cả leo thang.

Các cuộc thăm dò dư luận cũng cho thấy niềm tin của người dân vào năng lực điều hành kinh tế của Chính phủ Mỹ đang suy giảm, điều mà giới phân tích cho rằng có thể gây bất lợi cho Đảng Cộng hòa trong nỗ lực duy trì thế đa số mong manh tại Quốc hội trong cuộc bầu cử tháng 11 tới.

Phản hồi trước các chỉ trích, người phát ngôn Nhà Trắng Kush Desai cho biết chính quyền đã lường trước những gián đoạn ngắn hạn từ cuộc xung đột tại Trung Đông và đang nỗ lực giảm thiểu tác động. Ông cũng nhấn mạnh giá một số mặt hàng thiết yếu như trứng, thịt bò, dược phẩm và sữa đang giảm hoặc ổn định nhờ chính sách của Tổng thống.

Trên thực tế, giá thực phẩm gần như không đổi trong tháng qua, trong khi giá trứng đã giảm tới 45% trong vòng một năm – mức giảm mạnh nhất từ trước đến nay, yếu tố thường xuyên được ông Trump nhấn mạnh. Tuy nhiên, các chuyên gia kinh tế cảnh báo chi phí năng lượng – nếu không được hạ nhiệt thông qua một thỏa thuận với Iran để nối lại dòng chảy dầu – có thể tiếp tục đẩy lạm phát tăng cao hơn. Đáng chú ý, giá dầu diesel hiện chỉ còn cách mức đỉnh lịch sử khoảng 20 xu Mỹ mỗi gallon (1 gallon = 3,78 lít). Đây là chi phí đầu vào quan trọng đối với ngành vận tải và nông nghiệp, và nhiều khả năng sẽ sớm được chuyển sang người tiêu dùng thông qua giá thực phẩm cao hơn.