Nuôi thủy sản tuần hoàn mở hướng tăng lợi nhuận cho nông dân

Ngày 10/9, Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ phối hợp cùng Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) và Trường Thủy sản – Đại học Cần Thơ tổ chức Hội thảo chuyên đề “Chia sẻ kinh nghiệm về ứng dụng mô hình nuôi thủy sản tuần hoàn (RAS)”.

Đây là dịp để các cơ quan nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân tăng cường đối thoại, hợp tác; qua đó, nhân rộng mô hình RAS, giúp tiết kiệm chi phí, bảo vệ hệ sinh thái, phát triển ngành thủy sản xanh, bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Trong khuôn khổ hội thảo, các đại biểu được giới thiệu chi tiết về quy trình kỹ thuật áp dụng mô hình RAS. Đồng thời, các chuyên gia và đại diện hộ dân trực tiếp thực hiện mô hình cũng chia sẻ nhiều kinh nghiệm thực tế về hiệu quả mà dự án mang lại.

Ông Đồ Văn Thừa, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư thành phố Cần Thơ, phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Trung Kiên - TTXVN

Phát biểu tại hội thảo, ông Đồ Văn Thừa, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư thành phố Cần Thơ đánh giá cao những thành công bước đầu của mô hình RAS. Ông Thừa cho biết mô hình đã mang lại tín hiệu khả quan tại các khu vực Vĩnh Châu, Mỹ Xuyên và hiện đang tiếp tục được khảo sát, nhân rộng tại xã Cù Lao Dung. 

Dù vậy việc triển khai thực tế ở địa phương vẫn gặp rào cản lớn trong khâu vận động nông dân tham gia, nguyên nhân chủ yếu do nhiều hộ không đáp ứng đủ quỹ đất để xây dựng ao nuôi trực tiếp theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật. 

Bên cạnh khó khăn về điều kiện hạ tầng sản xuất, ông Thừa cũng nêu lên bài toán nghịch lý của thị trường hiện nay khi tôm đạt kích cỡ lớn (dưới 50 con/kg) lại rớt giá, khiến nhiều người nuôi chịu thiệt hại.

Đứng trước những thách thức từ cả biến đổi khí hậu lẫn cơ chế thị trường, Phó Chi cục trưởng nhấn mạnh giải pháp trọng tâm thời gian tới là phải đẩy mạnh tuyên truyền, vận động nông dân tham gia vào các hợp tác xã để tăng cường liên kết chuỗi với doanh nghiệp.

Việc đồng hành cùng các dự án, tuân thủ hướng dẫn của chuyên gia và ứng dụng bài bản quy trình kỹ thuật mới như mô hình tuần hoàn khép kín sẽ là hướng đi cốt lõi để ngành nuôi trồng thủy sản vượt khó, hướng đến sự phát triển an toàn, bền vững và hiệu quả.

Đại biểu các sở, ngành và nhà khoa học tham dự Hội thảo. Ảnh: Trung Kiên - TTXVN

Thành phố Cần Thơ sau khi hợp nhất từ 3 tỉnh, thành phố trước đây (gồm Sóc Trăng, Hậu Giang và Cần Thơ) đang chứng kiến vai trò ngày càng lớn của ngành nuôi trồng thủy sản đối với tăng trưởng kinh tế và kim ngạch xuất khẩu của khu vực.

Trong 8 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu thủy sản ước đạt 1.615,97 triệu USD, tăng 22,04% so với cùng kỳ, tập trung vào các thị trường mục tiêu như châu Âu, Mỹ và Nhật Bản. Tổng diện tích thả nuôi của thành phố đạt 83.030 ha, hoàn thành 86% kế hoạch, trong đó tôm nước lợ chiếm 44.428,1 ha và cá tra chiếm 824 ha, mang lại tổng sản lượng thu hoạch 490.779,1 tấn.

Tuy nhiên, ngành thủy sản cũng đang phải đối mặt với nhiều thách thức khi có 189,5 ha tôm, chủ yếu là tôm thẻ chân trắng, bị thiệt hại do thời tiết nắng nóng kéo dài xen kẽ mưa lớn.

Để giải quyết các rủi ro về môi trường và hướng tới phát triển bền vững, dự án “Tăng cường khả năng chống chịu bờ biển Đồng bằng sông Cửu Long thông qua phục hồi rừng ngập mặn và giải pháp lai dựa vào thiên nhiên” do Tổ chức IUCN thực hiện đang cho thấy những hiệu quả tích cực.

Dự án đặt mục tiêu xây dựng 45 mô hình nuôi thủy sản tuần hoàn (RAS) kết hợp trồng, bảo vệ rừng ngập mặn và khôi phục 18 ha rừng trong đê tại tỉnh Cà Mau (khu vực Đông Hải, Hòa Bình) và thành phố Cần Thơ (khu vực Vĩnh Châu, Cù Lao Dung).

Theo ông Nguyễn Thanh Phong, đại diện IUCN, triết lý hoạt động của dự án là sự đồng hành và hợp tác đối tác cùng nông dân. Dự án không tài trợ ngân sách mà hỗ trợ một phần để thiết kế lại hệ thống tuần hoàn gồm ao nuôi, ao vi sinh, khu vực rừng ngập mặn và hệ thống xử lý nước, đồng thời khuyến khích người dân tận dụng lại trang thiết bị cũ để tối ưu hóa chi phí đầu tư.

Đại diện Tổ chức IUCN cho biết, tính đến tháng 9/2026, toàn dự án đã triển khai được 38 mô hình, đạt 85% tiến độ. Trong đó, tỉnh Cà Mau đã hoàn thành 100% kế hoạch với 23/23 hộ tham gia qua các mô hình kết hợp như tôm - cá - rừng, cua - rừng và tôm - rừng.

Tại thành phố Cần Thơ, 15 hộ đã hoàn thành triển khai, trong khi 7 hộ còn lại thuộc đợt 3 đã được khảo sát và đang hoàn tất thủ tục. Mục tiêu của dự án là toàn bộ 45 mô hình sẽ hoàn tất lắp đặt thiết bị và đi vào vận hành trước tháng 12/2026.

Chia sẻ về kết quả thực tế của 7 hộ dân tham gia đợt đầu, ông Phong cho biết mô hình RAS đã chứng minh được hiệu quả rõ rệt trong việc tái sử dụng nguồn nước, cải thiện môi trường và nâng cao năng suất. Tỷ lệ tôm sống đạt mức cao, dao động từ 57% đến 98%, với sản lượng thu hoạch từ gần 1 tấn đến 10 tấn mỗi hộ.

Về mặt tài chính, 6 trên 7 hộ nuôi tôm đã ghi nhận mức lợi nhuận ròng từ 1.000 USD đến 26.000 USD chỉ trong một vụ. Đối với mô hình nuôi cua, dù lợi nhuận khiêm tốn hơn ở mức từ 3 triệu đến 18 triệu đồng nhưng vẫn duy trì được sự ổn định.

Dù mô hình không thể loại trừ 100% dịch bệnh và thực tế vẫn có hộ chịu thua lỗ, nhưng hệ thống đã giúp người nuôi giảm thiểu tối đa các rủi ro so với phương pháp truyền thống.

Bên cạnh những thành công bước đầu, các đại biểu cũng thẳng thắn chỉ ra hàng loạt thách thức mà dự án và người nuôi đang gặp phải. Điển hình là chất lượng con giống chưa ổn định, biến động giá cả thị trường khi thu hoạch, các sự cố về vận hành máy móc, nguồn điện và đặc biệt là khó khăn trong việc thay đổi thói quen canh tác cũ của bà con để tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật mới.

Trong tương lai, bên cạnh việc tiếp tục tối ưu hóa quy trình nuôi, dự án còn hướng đến mục tiêu dài hạn là đo đạc và thương mại hóa tín chỉ carbon từ diện tích rừng ngập mặn được bảo vệ.

Điều này không chỉ mở ra một nguồn thu nhập phụ trợ mới cho bà con nông dân mà còn góp phần hiện thực hóa mục tiêu chung là phát triển ngành thủy sản xanh, bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu tại Cần Thơ và toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long.