Phép thử niềm tin

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại Nhà Trắng. Ảnh: THX/TTXVN

Bài toán niềm tin kinh tế

Kinh tế được dự báo là trọng tâm của Thông điệp. Về mặt số liệu, chính quyền có cơ sở để nêu thành tích: GDP quý III/2025 tăng 4,4% – mức cao nhất trong hai năm; báo cáo việc làm tháng 1/2026 cho thấy nền kinh tế tạo thêm 130.000 việc làm. Tuy nhiên, đà tăng trưởng chậm lại cuối năm với mức 1,4% quý IV đã làm dấy lên lo ngại về tính bền vững.

Quan trọng hơn, trải nghiệm đời sống của người dân không hoàn toàn đồng điệu với các chỉ số vĩ mô. Chi phí thực phẩm, nhà ở, chăm sóc y tế và năng lượng vẫn neo ở mức cao, tạo áp lực kéo dài đối với ngân sách hộ gia đình, đặc biệt với tầng lớp trung lưu và lao động. Các khảo sát cho thấy đánh giá của cử tri về kinh tế ngày càng dựa vào “cảm nhận túi tiền” hơn là các con số tăng trưởng.

Đối với một bộ phận lớn người dân Mỹ, đặc biệt là tầng lớp trung lưu và lao động, chi phí sinh hoạt cao vẫn là thực tế thường nhật. Giá thực phẩm, tiền thuê nhà, chi phí chăm sóc y tế và năng lượng tiếp tục tạo áp lực đối với ngân sách hộ gia đình, làm suy giảm niềm tin của cử tri vào triển vọng kinh tế. Các cuộc khảo sát dư luận cho thấy đánh giá của người dân về kinh tế ngày càng dựa nhiều vào trải nghiệm cá nhân hơn là các số liệu tổng hợp.

Trong bối cảnh đó, chính sách thuế quan – một trụ cột trong chương trình “tái công nghiệp hóa” của ông Trump – trở thành điểm tranh luận then chốt. Phán quyết ngày 20/2 của Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ việc sử dụng Đạo luật Quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA) để áp thuế diện rộng đã thu hẹp dư địa hành pháp, đồng thời tái khẳng định vai trò trung tâm của Quốc hội trong chính sách thương mại. Đây không chỉ là thất bại kỹ thuật về công cụ, mà còn là thông điệp thể chế về giới hạn quyền lực.

Ở góc độ chiến lược, tranh luận thuế quan phản ánh mâu thuẫn sâu sắc giữa mục tiêu bảo hộ sản xuất nội địa và yêu cầu duy trì ổn định thương mại toàn cầu. Dù thâm hụt thương mại có dấu hiệu thu hẹp, các mức thuế hiện hành chưa tạo ra sự phục hưng rõ nét cho ngành sản xuất Mỹ. Khoảng cách giữa kỳ vọng chính sách và kết quả thực tế vì thế trở thành phép thử cho thông điệp kinh tế của Nhà Trắng.

Nếu Tổng thống Trump không thuyết phục được công chúng rằng các quyết sách hiện nay sẽ sớm chuyển hóa thành cải thiện đời sống cụ thể, kinh tế – vốn là lợi thế truyền thống của ông – có thể trở thành điểm yếu trước bầu cử giữa kỳ.

Thế bí chính trị và phép thử thể chế

Thông điệp Liên bang 2026 diễn ra trong môi trường chính trị phân cực sâu sắc. Lịch sử cho thấy bầu cử giữa kỳ thường bất lợi cho đảng cầm quyền, và bối cảnh hiện nay càng làm gia tăng rủi ro đó. Các thăm dò gần đây của Trung tâm Nghiên cứu Pew cho thấy tỷ lệ ủng hộ Tổng thống Trump ở mức dưới 40%. Khảo sát của The Washington Post–ABC News–Ipsos ghi nhận đa số cử tri không tán thành cách ông xử lý các ưu tiên chính, từ kinh tế đến nhập cư, và cho rằng ông đã vượt quá thẩm quyền ở một số quyết định.

Cảng hàng hóa Los Angeles, bang California, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN

Phán quyết của Tòa án Tối cao về thuế quan vì thế mang ý nghĩa vượt ra ngoài thương mại: nó củng cố vai trò giám sát của Quốc hội và tạo tiền lệ quan trọng trong cân bằng quyền lực giữa các nhánh chính quyền. Trong môi trường đó, Thông điệp Liên bang trở thành cơ hội để Tổng thống định vị lại mối quan hệ với Quốc hội – vừa khẳng định quyền lãnh đạo, vừa tránh tạo ấn tượng đối đầu thể chế.

Phản ứng của phe Dân chủ – dự kiến qua bài đáp từ của Thống đốc bang Virginia Abigail Spanberger và Thượng nghị sĩ California Alex Padilla – sẽ góp phần định hình dư luận sau sự kiện. Theo nhận định của Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), các diễn đàn hiến định ngày càng là không gian cạnh tranh thông điệp hơn là tìm kiếm đồng thuận chính sách. Trong bối cảnh đó, mỗi luận điểm được nêu ra không chỉ nhằm thuyết phục Quốc hội, mà còn hướng trực tiếp tới cử tri.

Trên bình diện đối ngoại, Thông điệp năm nay cũng được theo dõi sát sao. Trong các chiến dịch tranh cử, ông Trump nhấn mạnh khẩu hiệu “Nước Mỹ trước tiên”, cam kết hạn chế “những cuộc chiến bất tận”. Tuy nhiên, thực tế nhiệm kỳ hai cho thấy mức độ can dự của Mỹ vẫn sâu rộng, từ châu Âu đến Trung Đông.

Dư luận cho rằng Iran có thể là chủ đề đáng chú ý, khi Mỹ tăng cường hiện diện quân sự tại Trung Đông. Tuy nhiên, các khảo sát gần đây cho thấy đa số người dân Mỹ phản đối việc sử dụng vũ lực để ép thay đổi ở nước khác – một thực tế đặt Nhà Trắng trước bài toán cân bằng giữa răn đe chiến lược và tâm lý mệt mỏi chiến tranh của công chúng.

Bên cạnh đó, các hồ sơ Venezuela, Trung Quốc, NATO, xung đột Nga–Ukraine và tiến trình hòa bình tại Gaza, tương lai của Hội đồng Hòa bình, và cách mà “Học thuyết Donroe” đang nhắm vào Cuba có thể được đề cập. Theo CFR, không chỉ những vấn đề được nhấn mạnh mà cả những nội dung bị lướt qua cũng mang ý nghĩa định hướng chính sách. Thông điệp Liên bang vì vậy là nơi Tổng thống Trump gửi đi tín hiệu ưu tiên chiến lược, cả đối nội lẫn đối ngoại.

Tổng thể, Thông điệp Liên bang ngày 24/2 là khoảnh khắc bản lề trong nhiệm kỳ hai của Tổng thống Donald Trump, được thực hiện khi kinh tế Mỹ tăng trưởng nhưng niềm tin chưa bền vững; khi quyền lực hành pháp đối mặt với sự giám sát chặt chẽ hơn; và khi chính sách đối ngoại đứng giữa lựa chọn can dự hay thu hẹp.

Thành công của bài phát biểu không chỉ được đo bằng tràng pháo tay trong phòng họp Quốc hội, mà bằng khả năng thu hẹp khoảng cách giữa thông điệp chính sách và cảm nhận xã hội. Nếu khoảng cách đó tiếp tục nới rộng, bầu cử giữa kỳ 2026 có thể trở thành cuộc trưng cầu bất lợi cho đảng cầm quyền. Ngược lại, nếu tái định vị được ưu tiên và khôi phục niềm tin kinh tế, Thông điệp Liên bang 2026 có thể là bước ngoặt củng cố quỹ đạo chính trị của Nhà Trắng trong những năm tiếp theo.