Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng: Cần xây dựng chiến lược phát triển thủy sản bền vững

Sáng 28/7, tại Trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì Phiên họp lần thứ 35, Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) và phát triển bền vững ngành thủy sản theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến.

Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Thành Hưng cho biết, đến nay, công tác chống khai thác IUU tiếp tục có nhiều chuyển biến tích cực; hệ thống chỉ đạo từ Trung ương đến địa phương được kiện toàn; thể chế tiếp tục được hoàn thiện; quản lý đội tàu, giám sát hành trình, truy xuất nguồn gốc và xử lý vi phạm được tăng cường.

Tuy nhiên, qua đợt thanh tra lần thứ năm của Ủy ban Châu Âu (EC), những tồn tại chủ yếu vẫn nằm ở khâu tổ chức thực thi pháp luật trên thực địa, nhất là xử lý vi phạm, kết nối hệ thống giám sát hành trình (VMS), ngăn chặn tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài và kiểm soát truy xuất nguồn gốc. Đây là những nội dung có ý nghĩa quyết định đối với mục tiêu gỡ "thẻ vàng" trong năm 2026.

Theo ông Hưng, ngay sau đợt thanh tra lần thứ năm của EC, Chính phủ đã ban hành Công điện số 34, kiện toàn Ban Chỉ đạo quốc gia về IUU, thành lập Tổ công tác liên ngành, xây dựng hệ thống báo cáo điện tử thống nhất trên phạm vi toàn quốc và tổ chức nhiều đoàn kiểm tra tại các địa phương trọng điểm. Trước đợt thanh tra, Chính phủ giao 267 nhiệm vụ, đến nay đã hoàn thành 254 nhiệm vụ; sau thanh tra tiếp tục giao thêm 35 nhiệm vụ, trong đó đã hoàn thành 21 nhiệm vụ, còn 14 nhiệm vụ đang triển khai.

Hệ thống pháp luật về chống khai thác IUU cơ bản đáp ứng yêu cầu. Chính phủ đã ban hành Nghị định số 246/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản, đồng thời tiếp tục hoàn thiện các chính sách phát triển thủy sản và rà soát Luật Thủy sản cùng các văn bản hướng dẫn.

Đến nay, cơ sở dữ liệu VN-Fishbase quản lý 80.332 tàu cá; tỷ lệ tàu còn hạn đăng kiểm đạt 91,9%, giấy phép khai thác còn hiệu lực đạt 95,7%, giấy chứng nhận an toàn thực phẩm đạt 98,5%. Tỷ lệ tàu cá từ 15 m trở lên lắp đặt thiết bị VMS đạt 99,6%; số tàu vượt ranh giới khai thác và mất kết nối VMS đều giảm so với cùng kỳ năm trước.

Trong 6 tháng đầu năm, cả nước có 94 cảng cá được công bố, trong đó 79 cảng chỉ định cho tàu vùng khơi; lực lượng chức năng tổ chức 138 đợt tuần tra, kiểm tra 2.502 tàu, xử phạt 261 tàu với tổng số tiền khoảng 4,6 tỷ đồng. Hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử eCDT tiếp tục được EC ghi nhận; sản lượng thủy sản qua cảng đạt 421.000 tấn.

Tuy nhiên, trong lĩnh vực thực thi pháp luật, đã phát hiện 4.713 vụ vi phạm nhưng mới xử phạt 1.341 vụ với tổng số tiền hơn 42 tỷ đồng; vẫn còn nhiều hồ sơ xử lý chậm. Từ đầu năm đến nay ghi nhận 8 vụ tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài, giảm 86,7% so với cùng kỳ năm 2025 nhưng vẫn chưa đáp ứng yêu cầu của EC.

Để bảo đảm mục tiêu gỡ "thẻ vàng" trong năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị xác định thời gian từ nay đến ngày 31/8/2026 là giai đoạn cao điểm; người đứng đầu các bộ, ngành và địa phương ven biển trực tiếp chỉ đạo, chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện; tập trung xử lý dứt điểm các vụ việc tồn đọng, đẩy nhanh chuyển đổi số, tăng cường kiểm tra truy xuất nguồn gốc, nâng cao đời sống ngư dân và thường xuyên kiểm điểm trách nhiệm người đứng đầu các đơn vị không hoàn thành nhiệm vụ.

Tại phiên họp, đại diện lãnh đạo các bộ, ngành, địa phương đã nêu thực trạng, phân tích nguyên nhân và đưa ra những giải pháp thiết thực khắc phục những tồn tại lớn gồm: chưa xử lý dứt điểm các trường hợp mất kết nối VMS; chưa ngăn chặn triệt để tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài; việc liên thông dữ liệu nghề cá còn chậm; hệ thống truy xuất nguồn gốc tại doanh nghiệp chưa đồng bộ…

Phát biểu kết luận, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, phát triển kinh tế biển nói chung và lĩnh vực thủy sản nói riêng là nội dung hết sức quan trọng. Trong 5 năm qua, ngành thủy sản đã mang về hàng chục tỷ USD, đóng góp rất lớn vào sự phát triển chung của đất nước. Tuy nhiên, lĩnh vực khai thác thủy sản vẫn còn nhiều bất cập, đặc biệt là vấn đề thẻ vàng EC về khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định đã kéo dài đến năm thứ 8. Mặc dù đã có rất nhiều chỉ đạo và hệ thống thống kê khá đầy đủ nhưng thực tế vẫn còn nhiều tồn tại.

Theo Phó Thủ tướng, chúng ta đã tập trung rà soát, xử lý các bất cập theo khuyến nghị của EC; thanh tra tại 3 địa phương, chỉ ra 6 nhóm tồn tại lớn. Lực lượng Công an tập trung xử lý các vụ án liên quan đến thiết bị giám sát hành trình (VMS); tăng cường theo dõi tàu cá qua hệ thống VMS, quản lý chặt chẽ hoạt động xuất, nhập bến. Công tác truy xuất nguồn gốc thủy sản từng bước bảo đảm tính minh bạch. Bộ Tài chính đã chỉ đạo cơ quan Hải quan rà soát các bất cập trong nhập khẩu thủy sản. Các lực lượng Cảnh sát biển, Biên phòng cũng đã thực hiện tốt công tác tuần tra, kiểm tra, xử lý vi phạm.

Bên cạnh kết quả đạt được, việc chuyển đổi số trong quản lý tàu cá và chống khai thác IUU vẫn chưa đạt yêu cầu. Cơ sở dữ liệu đã hình thành nhưng việc kết nối, chia sẻ thông tin giữa các bộ, ngành và địa phương còn lỏng lẻo. Qua kiểm tra của đoàn EC tháng 6 vừa qua, bên cạnh những đánh giá tích cực, EC vẫn đưa ra 37 khuyến nghị thuộc 5 nhóm vấn đề cần tập trung giải quyết.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho rằng, nguyên nhân chủ yếu là công tác lãnh đạo, chỉ đạo ở một số địa phương chưa quyết liệt, chưa đồng bộ. Địa phương nào làm quyết liệt thì có chuyển biến; địa phương nào làm cầm chừng, đối phó thì vi phạm vẫn tiếp diễn. Công tác phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương còn hạn chế; dữ liệu quản lý còn "vênh". Phó Thủ tướng nhấn mạnh, cần phải có một hệ thống quản lý thống nhất, đồng bộ trên toàn quốc.

Về lâu dài, theo Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, cần xây dựng chiến lược phát triển thủy sản bền vững trên cơ sở nghị quyết mới về kinh tế biển; có chiến lược từ con giống, khai thác, chế biến đến xuất khẩu và ứng dụng khoa học, công nghệ vào kinh tế biển. Phó Thủ tướng đề nghị, sau cuộc họp này, phải triển khai ngay các nội dung đã thống nhất. Các địa phương phải chịu trách nhiệm toàn diện về kết quả thực hiện trên địa bàn mình, chuẩn bị thật tốt để làm việc với đoàn kiểm tra của EC sắp tới…/.