Quan hệ Anh-châu Âu đang quay trở lại quỹ đạo?

Trong bài viết nhận định về quan hệ Anh-Liên minh châu Âu (EU) trong thời gian tới, Viện Nghiên cứu Hoàng gia Anh về các vấn đề quốc tế (Chatham House) cho rằng trong năm 2023, khi mối quan hệ giữa Vương quốc Anh và các nước láng giềng châu Âu trở nên ít gây tranh cãi hơn, có rất nhiều cơ hội để hai bên phát huy động lực tích cực này.

Chính phủ đảng Bảo thủ mới của Anh do Thủ tướng Rishi Sunak lãnh đạo nhận thấy ít lợi ích chính trị trong mối quan hệ đối kháng với EU và dường như không còn xung đột về tính cách giữa các nhà lãnh đạo của cả hai bên. Điều này có thể nhìn thấy trong cách tiếp cận mang tính xây dựng từ cả hai bên trong các cuộc thảo luận hiện tại giữa EU và Anh về những điều chỉnh tiềm năng đối với Nghị định thư Bắc Ireland, mà cả hai bên hy vọng sẽ kết thúc trong những tháng tới.

Thời gian cũng đã chữa lành một số vết thương do Brexit gây ra, với việc Anh rời khỏi EU giờ đây đã được các nhà đối thoại châu Âu chấp nhận như một thực tế. Điều này đã được giúp đỡ bởi Công Đảng - phe đối lập chính ở Anh - không muốn những phác thảo cơ bản về mối quan hệ Anh-EU thay đổi. Mặc dù Công Đảng đề xuất hợp tác chặt chẽ hơn và phối hợp thường xuyên hơn giữa EU và Anh, nhưng các kế hoạch của đảng này không có khả năng làm cho quay trở lại gia nhập liên minh thuế quan hoặc thị trường chung của EU.

* Vấn đề Ukraine đóng vai trò quan trọng

Năm 2022, phương châm Anh “rời khỏi EU, chứ không phải châu Âu” đã được Anh chứng tỏ, với vai trò là một trong những quốc gia châu Âu hàng đầu hỗ trợ Ukraine và các nước láng giềng sau khi xung đột Nga-Ukraine bùng phát.

Hợp tác chặt chẽ giữa hai bên, gồm phối hợp đưa ra các biện pháp trừng phạt và cùng nhau làm việc hiệu quả trong việc cung cấp vũ khí và các trợ giúp khác cho Ukraine, cho thấy rằng sự hợp tác giữa Anh-EU có ý nghĩa vừa quan trọng, vừa có thể thực hiện được trong một số lĩnh vực chính sách.

Mối quan hệ của Anh với các quốc gia thành viên EU có chung biên giới với Nga được đánh giá là thân thiết và đã có sự hợp tác ngày càng sâu rộng trong lĩnh vực an ninh và quốc phòng, ngay cả trong thời kỳ căng thẳng Brexit lên đến đỉnh điểm.

Xung đột Nga-Ukraine đã đưa Anh và các đồng minh châu Âu xích lại gần nhau hơn, dựa trên sự can dự phong phú của Anh thông qua Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), các định dạng đa phương như Lực lượng viễn chinh chung (JEF) do Anh lãnh đạo ở khu vực Bắc Âu-Baltic, củng cố các thỏa thuận song phương và an ninh bảo lãnh với các nước như Estonia, Thụy Điển và Phần Lan.

Hỗ trợ Ukraine và đảm bảo an ninh của lục địa châu Âu sẽ tiếp tục đưa Vương quốc Anh và các đối tác xích lại gần nhau hơn, và về các dự án xây dựng năng lực chung, Anh và Italy gần đây đã tuyên bố sẽ cùng phát triển máy bay chiến đấu thế hệ thứ sáu cùng với Nhật Bản.

* Tái cam kết với EU

Việc Anh không còn là một bên tham gia tại EU vẫn là một rào cản đáng kể trong nhiều lĩnh vực chính sách, đồng nghĩa với việc Anh có nguy cơ ngày càng tách rời khỏi nền kinh tế châu Âu trong các lĩnh vực quan trọng cho tương lai.

Chẳng hạn như Anh không tham gia vào nhiều cuộc thảo luận quan trọng xung quanh chính sách công nghiệp và chương trình nghị sự về chủ quyền chiến lược ở EU như trường hợp EU xây dựng phản ứng chung đối với Đạo luật giảm lạm phát (IRA) của Mỹ.

Nhưng sự tham gia của Anh vào một số sáng kiến ít ảnh hưởng hơn liên quan đến EU đã tiến triển, chẳng hạn như quyết định tham gia dự án Cơ động quân sự PESCO, một phần trong nỗ lực của EU nhằm tăng cường hợp tác quốc phòng giữa các quốc gia thành viên.

Hơn nữa, việc Anh tham gia vào Cộng đồng chính trị châu Âu (EPC) mới thành lập - một thể thức liên chính phủ bao gồm các quốc gia thuộc EU và không thuộc EU - gửi một tín hiệu tích cực về sự cởi mở của Anh trong việc tái cam kết với lục địa này.

* Triển vọng thắt chặt quan hệ song phương

Cần lưu ý rằng, các cam kết song phương sẽ không khắc phục được mối quan hệ Anh-EU. Hai bên cần giải quyết các thách thức kinh tế lớn do Brexit gây ra như các rào cản thương mại gia tăng, thúc đẩy thảo luận về các vấn đề như Nghị định thư Bắc Ireland và sự tham gia của Anh trong chương trình tài trợ chính của EU dành cho nghiên cứu và đổi mới sáng tạo mang tên Horizon Europe.

Nhưng ngay cả trong những lĩnh vực khó khăn nhất trong quan hệ giữa EU và Anh, dường như đang có sự thay đổi trong giọng điệu của cả hai bên. Hai bên có nhiều dư địa hợp tác hơn, chẳng hạn như làm việc hướng tới quá trình chuyển đổi khí hậu hoặc trong các lĩnh vực chính sách mà EU gặp khó khăn như khủng hoảng năng lượng. Năng lượng là một thách thức chính sách lớn mà các chính phủ trên khắp lục địa phải đối mặt và Anh đã đóng một vai trò quan trọng trong việc đảm bảo kho chứa khí đốt ở EU được lấp đầy trước mùa Đông.

Mối quan hệ của Anh với Pháp và Đức - hai quốc gia thành viên lớn nhất của EU - nên là ưu tiên hàng đầu, trong khi quan hệ Anh-Đức vẫn còn trầm lắng và quan hệ Anh-Pháp chỉ mới bắt đầu được cải thiện gần đây. Hội nghị thượng đỉnh Anh-Pháp vào tháng 3/2023 sẽ là hội nghị đầu tiên trong 5 năm và hai bên có kế hoạch đề cập đến các vấn đề lớn như quốc phòng và di cư.

Mạng lưới của Anh phải được mở rộng hơn bằng cách can dự mạnh mẽ hơn với các nước khác, đặc biệt là Tây Ban Nha và Hà Lan. Mặc dù các cuộc thảo luận còn lại với EU sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến một số mối quan hệ của Vương quốc Anh - đặc biệt là Ireland - nhưng vẫn cần được theo đuổi, với sự đầu tư ngoại giao sâu sắc và bền vững.

Việc xây dựng lại niềm tin một cách chậm chạp cho thấy giờ là lúc Anh và EU không chỉ thảo luận về các lĩnh vực cùng quan tâm mà nên bắt đầu tích cực xây dựng các cách thức hợp tác lâu dài và có cấu trúc hơn. Hiện vẫn còn dư địa để mở rộng phạm vi các cuộc thảo luận giữa Anh và EU. Năm 2022 đã cho thấy Anh có nhiều điều để cung cấp cho các đối tác châu Âu, cũng như những gì London thu được từ sự hợp tác chặt chẽ hơn với các nước láng giềng về các vấn đề cùng quan tâm. Bây giờ là thời điểm thích hợp để xây dựng trên đà phát triển đó./.