Quản lý hiệu quả tài nguyên nước, phục hồi hệ sinh thái lưu vực sông Hồng – Thái Bình

 

Sáng 22/5, tại Hà Nội, Cục Quản lý tài nguyên nước (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) cùng Trung tâm Quản lý Môi trường Quốc tế (ICEM) tổ chức họp tham vấn khởi động Dự án “Nâng cao an ninh nguồn nước, đa dạng sinh học và sinh kế thích ứng thông qua quản lý tổng hợp tài nguyên nước và phục hồi hệ sinh thái tại lưu vực sông Hồng – Thái Bình”.

Ông Châu Trần Vĩnh, Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước cho biết, lưu vực sông Hồng – Thái Bình là một trong những lưu vực sông quan trọng nhất của Việt Nam và khu vực, với tổng diện tích khoảng 169.020 km², trải rộng trên lãnh thổ Việt Nam, Trung Quốc và Lào; trong đó phần diện tích thuộc Việt Nam chiếm khoảng 51,3% diện tích toàn lưu vực.

Đây là lưu vực có vai trò đặc biệt quan trọng về kinh tế, chính trị, văn hóa và môi trường đối với khu vực miền Bắc cũng như cả nước. Đồng thời, khu vực này sở hữu giá trị đa dạng sinh học cao với nhiều hệ sinh thái quan trọng từ vùng núi thượng nguồn đến vùng cửa sông ven biển, gồm 17 vườn quốc gia và 73 khu bảo tồn thiên nhiên.

Tuy nhiên, theo ông Châu Trần Vĩnh, lưu vực hiện đang đối mặt với nhiều sức ép như ô nhiễm môi trường nước, suy giảm rừng và hệ sinh thái, gia tăng rủi ro thiên tai cùng với việc thiếu các cơ chế quản lý tổng hợp, liên ngành và liên vùng.

“Từ thực tiễn đó, dự án được xây dựng nhằm tăng cường an ninh nguồn nước, phục hồi hệ sinh thái, bảo tồn đa dạng sinh học và nâng cao sinh kế thích ứng cho cộng đồng trên lưu vực sông Hồng – Thái Bình thông qua cách tiếp cận quản lý tổng hợp tài nguyên nước”, ông Châu Trần Vĩnh nhấn mạnh.

Lãnh đạo Cục Quản lý tài nguyên nước kỳ vọng dự án sẽ được triển khai hiệu quả, góp phần nâng cao an ninh nguồn nước, bảo tồn đa dạng sinh học, phục hồi hệ sinh thái và cải thiện sinh kế cho người dân trên toàn lưu vực.

 

Ở góc nhìn quốc tế, Trưởng đại diện Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) tại Việt Nam Vinod Ahuja đánh giá, các lưu vực sông không đơn thuần là hệ thống thủy văn hay đơn vị địa lý, mà là những “hệ thống sống”, kết nối rừng, đất ngập nước, đồng ruộng, đô thị, nền kinh tế và cộng đồng qua nhiều vùng lãnh thổ cũng như nhiều thế hệ.

Theo đó, an ninh nguồn nước, sinh thái và sinh kế ngày càng trở thành những vấn đề gắn kết chặt chẽ với nhau. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với Việt Nam, trong bối cảnh các tác động của biến đổi khí hậu và suy thoái môi trường đang ngày càng rõ nét.

Ông Vinod Ahuja cho rằng, lưu vực sông Hồng – Thái Bình là một trong những khu vực sinh thái và kinh tế - xã hội quan trọng của Việt Nam, bảo đảm sinh kế cho hàng triệu người thông qua các hoạt động nông nghiệp, thủy sản, lâm nghiệp, công nghiệp và hệ sinh thái đa dạng.

Lưu vực này sở hữu nguồn đa dạng sinh học phong phú cùng nhiều hệ sinh thái có ý nghĩa toàn cầu như rừng, đất ngập nước và các khu vực bảo tồn, đóng vai trò thiết yếu trong duy trì cân bằng môi trường.

Tuy nhiên, khu vực cũng đang chịu áp lực ngày càng lớn. Biến đổi khí hậu làm gia tăng tần suất và cường độ của lũ lụt, hạn hán, lũ quét và nắng nóng cực đoan; trong khi suy thoái đất và phân mảnh hệ sinh thái tiếp tục làm suy yếu khả năng chống chịu tự nhiên. Bên cạnh đó, các hoạt động sử dụng đất và nước thiếu bền vững, quá trình đô thị hóa nhanh cùng nhu cầu cạnh tranh nguồn nước ngày càng cao đang tạo thêm áp lực lên các hệ thống vốn đã dễ bị tổn thương.

“Đây không chỉ là thách thức về môi trường mà còn là thách thức về khả năng chống chịu, quản trị và cuối cùng là thách thức phát triển”, ông Vinod Ahuja nhận định.

Theo đại diện FAO, dự án được xây dựng với tầm nhìn mang tính chuyển đổi, coi phục hồi hệ sinh thái và tăng cường quản trị nguồn nước không phải là các mục tiêu môi trường riêng lẻ, mà là nền tảng cho khả năng chống chịu dài hạn, sinh kế bền vững và phát triển trong tương lai.

Dự án sẽ tập trung thúc đẩy quản lý tổng hợp tài nguyên nước và các giải pháp phục hồi hệ sinh thái trên toàn lưu vực sông Hồng – Thái Bình; hướng tới nâng cao an ninh nguồn nước, đảo ngược xu hướng suy thoái hệ sinh thái, tăng cường bảo tồn đa dạng sinh học và cải thiện khả năng chống chịu của các cộng đồng dễ bị tổn thương.

Đáng chú ý, dự án nhấn mạnh vai trò của cộng đồng địa phương, quản lý cảnh quan bền vững và các giải pháp dựa vào thiên nhiên nhằm gắn phục hồi môi trường với cơ hội phát triển kinh tế, thay vì chỉ tập trung vào các biện pháp bảo tồn đơn thuần.

Theo Cục Quản lý tài nguyên nước, dự án bao gồm 4 hợp phần: Thúc đẩy an ninh nguồn nước bằng cách hoàn thiện môi trường pháp lý thuận lợi để phục hồi tổng hợp hệ sinh thái; Nghiên cứu và đề xuất thực hiện các cơ chế khuyến khích quản lý tổng hợp tài nguyên nước và phục hồi hệ sinh thái nhằm kích thích đầu tư, tạo việc làm và đảm bảo sinh kế cho cộng đồng địa phương; Tăng cường năng lực và phổ biến kiến thức; Giám sát và đánh giá.

Dự án dự kiến cải thiện công tác quản lý trên hơn 31.000 ha khu bảo tồn; phục hồi khoảng 200.000 ha đất suy thoái; thúc đẩy thực hành quản lý cảnh quan bền vững trên thêm khoảng 700.000 ha.

Đồng thời, dự án kỳ vọng tạo ra những lợi ích môi trường toàn cầu đáng kể, trong đó có việc giảm phát thải hơn 10,6 triệu tấn CO₂ tương đương và nâng cao khả năng chống chịu, cải thiện sinh kế cho người dân trên toàn lưu vực sông Hồng – Thái Bình.