Quy hoạch Hồ Tây: Bài toán hài hòa giữa bảo tồn và phát triển

Bài toán quy hoạch Hồ Tây không chỉ nằm ở chỉnh trang, cải tạo không gian mà còn ở việc xác lập ranh giới hợp lý giữa bảo tồn để không đánh mất những giá trị cốt lõi được tích lũy qua hàng nghìn năm và yêu cầu tạo động lực phát triển trong kỷ nguyên mới, nhằm hướng tới một Hồ Tây phát triển bền vững, hài hòa và giàu bản sắc.

Tại tọa đàm "Ranh giới nào trong cuộc đại chỉnh trang Hồ Tây?" ngày 3/4 do Báo Tiền Phong tổ chức, nhiều ý kiến thống nhất rằng phát triển Hồ Tây cần được đặt trên nền tảng bảo tồn các giá trị văn hóa, sinh thái đặc thù, với cách tiếp cận thận trọng, khoa học và tầm nhìn dài hạn, nhằm gìn giữ bản sắc đồng thời tạo dư địa cho phát triển bền vững.

Giảm áp lực giao thông, định hình lại hạ tầng không gian Hồ Tây

Tại tọa đàm, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong Phùng Công Sưởng cho rằng Hồ Tây không chỉ là một không gian cảnh quan đơn thuần mà còn là nơi hội tụ nhiều yếu tố văn hóa, lịch sử, gắn bó mật thiết với đời sống người dân Hà Nội. Trước những áp lực lớn quá trình đô thị hóa trong nhiều năm, đặc biệt là vấn đề bất động sản và hệ sinh thái. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc chỉnh trang, cải tạo, giữ gìn những bản sắc văn hóa vốn có của Hồ Tây nhưng vẫn cần được phát huy những giá trị trong một giai đoạn phát triển mới mà theo quy hoạch định hướng của Hà Nội là có tầm nhìn 100 năm.

Dưới góc độ chuyên gia giao thông, Tiến sĩ Trần Danh Lợi cho rằng mọi đồ án quy hoạch đô thị cần bắt đầu từ quy hoạch giao thông thay vì chỉ tập trung vào tổ chức không gian. Về thực trạng hạ tầng, nhiều con đường được mở rộng để kinh doanh nhưng đối với Hồ Tây việc giữ nguyên hiện trạng hạ tầng sát mặt nước là giải pháp tối ưu. Việc thiết lập một "Vành đai tiếp cận" bao quanh để tách biệt dòng giao thông cơ giới khỏi vùng lõi di sản là một giải pháp đột phá. Vành đai này được xác lập bởi các trục đường chính: Võ Chí Công - Nghi Tàm - đường Thanh Niên - Hoàng Hoa Thám - Vành đai 2.

Theo đó, phương tiện cơ giới chỉ được phép tiếp cận đến ranh giới của vành đai này và thành phố cần ưu tiên quy hoạch hệ thống hạ tầng tĩnh kết hợp cùng hệ thống các tuyến xe điện công cộng để phục vụ người dân, du khách vào bên trong hồ. Điều này vừa thiết lập được bảo vệ từ xa vừa giảm tải áp lực giao thông giúp bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên.

“Nếu không thay đổi tư duy từ "đường quốc lộ" sang "đường đô thị", các quyết sách hạ tầng sẽ khó giải quyết được gốc rễ vấn đề ùn tắc, đặc biệt là tại các khu vực đặc thù như Hồ Tây”, Tiến sĩ Trần Danh Lợi nhận định.

Dưới góc độ quy hoạch phát triển đô thị, Tiến sĩ, Kiến trúc sư Ngô Trung Hải - Phó Chủ tịch hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, Nguyên viện trưởng Viện Quy hoạch đô thị nông thôn Quốc gia cho rằng, khi quy mô Hà Nội đã mở rộng hơn, không nên tiếp tục "nén" áp lực đô thị vào khu vực này mà cần ứng xử với Hồ Tây như một không gian sinh thái đặc thù, nơi mọi tác động đều phải đảm bảo tính trong suốt và bảo tồn nguyên bản giá trị di sản.

Để hóa giải xung đột giữa bảo tồn và phát triển, Tiến sĩ Ngô Trung Hải đề xuất cách tiếp cận dựa trên triết lý “trong suốt” (transparency) với bốn khía cạnh. Theo đó, cần bảo đảm sự “trong suốt” về thị giác, tránh bê tông hóa làm che khuất tầm nhìn hướng ra hồ; “trong suốt” về văn hóa, để các yếu tố mới không lấn át mà cùng tôn vinh giá trị truyền thống; “trong suốt” về chức năng, nhằm mở rộng tối đa không gian công cộng; và “trong suốt” về hệ sinh thái, bảo đảm sự hài hòa với môi trường tự nhiên. Mọi sự chỉnh trang Hồ Tây đều phải bắt đầu từ triết lý gìn giữ tối đa không gian thiên nhiên vốn có, ứng xử với vùng đệm di sản bằng thái độ trân trọng và nâng niu.

Những đề xuất này nhận được sự đồng thuận từ nhiều chuyên gia tại tọa đàm, việc tổ chức lại giao thông theo hướng hạn chế phương tiện cơ giới tiếp cận sát mặt nước, kết hợp phát triển hệ thống giao thông công cộng thân thiện môi trường được xem là giải pháp then chốt. Cách tiếp cận này không chỉ góp phần giảm áp lực hạ tầng mà còn tạo điều kiện mở rộng không gian công cộng, nâng cao chất lượng trải nghiệm cho người dân và du khách.

Bảo đảm chất lượng môi trường, hướng tới phát triển du lịch bền vững

Không chỉ đối mặt với áp lực giao thông và hạ tầng, Hồ Tây còn đặt ra yêu cầu cải thiện môi trường và phát triển du lịch bền vững. Những năm gần đây, Hà Nội đã triển khai nhiều giải pháp nhằm cải thiện môi trường và từng bước phát huy tiềm năng du lịch của khu vực Hồ Tây. Những chuyển biến này không chỉ tạo điều kiện cải thiện không gian sống của người dân mà còn mở ra dư địa phát triển các sản phẩm du lịch gắn với cảnh quan và văn hóa đặc trưng của Hồ Tây.

Trưởng ban Quản lý Hồ Tây Phạm Văn Thắng cho biết, nhận thức được tầm quan trọng của Hồ Tây, lãnh đạo thành phố và phường Tây Hồ đã có nhiều chỉ đạo nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, từng bước phát huy giá trị của Hồ Tây và đạt được một số kết quả tích cực. Từ năm 2024 - 2025, môi trường nước Hồ Tây đã cải thiện đáng kể bằng hàng loạt dự án cải tạo như dự án bổ cấp nước, hệ thống thu gom rác thải quanh hồ.

Bên cạnh đó, Dự án lớn cải tạo môi trường Hồ Tây cũng đang được triển khai thực hiện nạo vét, xử lý trầm tích tồn tại từ lâu dưới đáy hồ. Cùng với đó, phường Tây Hồ thực hiện cải tạo, chăm sóc, chỉnh trang hệ thống vườn hoa, cảnh quan ven hồ, xử lý rác thải đảm bảo mỹ quan đô thị.

Những kết quả bước đầu trong cải thiện môi trường và chỉnh trang cảnh quan Hồ Tây cho thấy các giải pháp đang được triển khai theo hướng đồng bộ, từng bước phát huy hiệu quả. Đây không chỉ là những biện pháp xử lý trước mắt mà còn là cơ sở quan trọng để hình thành cách tiếp cận bền vững trong quản lý, khai thác và phát triển không gian Hồ Tây.

Dưới góc độ văn hóa và du lịch, Chủ tịch câu lạc bộ Lữ hành UNESCO Hà Nội Trương Quốc Hùng cho rằng, với nhiều lợi thế hiếm có về vị trí, cảnh quan và tiềm năng phát triển du lịch, song vẫn thiếu quy hoạch tổng thể và điểm nhấn đủ tầm để thu hút du khách, đặc biệt là khách quốc tế. Hồ Tây hội tụ đầy đủ các yếu tố thuận lợi: Vị trí “hồ trong phố” ngay trung tâm Thủ đô, diện tích lớn, cảnh quan đẹp. Tuy nhiên, nếu xét về kiến trúc và quy hoạch, thực tế vẫn còn rời rạc, thiếu đồng bộ, chưa tương xứng với tiềm năng. Nếu có quy hoạch đúng hướng, Hồ Tây hoàn toàn có thể trở thành điểm đến biểu tượng của Hà Nội. Ngược lại, nếu làm thiếu đồng bộ, sẽ bỏ lỡ cơ hội phát triển du lịch bền vững.

Tuy nhiên, như nhiều ý kiến tại tọa đàm đã chỉ ra, thách thức trong phát triển Hồ Tây hiện nay đến từ những hạn chế như ô nhiễm môi trường nước, quản lý không gian và hạ tầng chưa đáp ứng kỳ vọng, chưa tương xứng với tiềm năng của một di sản tầm vóc. Hồ Tây cần một cuộc “đại chỉnh trang”, bao gồm tổ chức lại không gian, cải tạo môi trường sinh thái và khai thác hợp lý. Cách tiếp cận phải thận trọng, lấy bảo tồn làm nền tảng, không thể chạy theo mục tiêu kinh tế hay đô thị hóa một cách đơn thuần.

Có thể thấy, quy hoạch Hồ Tây cần được nhìn nhận như tài sản chung của cộng đồng, không chỉ của người dân sống quanh hồ hay của riêng Hà Nội, mà là tài sản của cả quốc gia, thậm chí mang ý nghĩa quốc tế. Vì vậy, mọi can thiệp đều cần cân nhắc kỹ lưỡng, có trách nhiệm để Hồ Tây phát triển một cách bền vững và xứng tầm…