Sáu định hướng phát triển thị trường chứng khoán sau nâng hạng

Sau khi được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp, thị trường chứng khoán Việt Nam đứng trước yêu cầu tiếp tục hoàn thiện pháp lý, hiện đại hóa hạ tầng, đa dạng hóa hàng hóa và phát triển cơ sở nhà đầu tư để nâng cao khả năng huy động vốn cho nền kinh tế.

*Hoàn thiện thị trường sau dấu mốc nâng hạng

Phát biểu tại Tọa đàm “30 năm ngành Chứng khoán Việt Nam: Động lực mới, Vị thế mới, Sức bật mới” ngày 21/10 do Tạp chí Kinh tế - Tài chính (Bộ Tài chính) tổ chức tại Hà Nội, ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, trải qua 30 năm xây dựng và phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đã từng bước hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, mô hình tổ chức, cơ sở hạ tầng, hàng hóa và cơ sở nhà đầu tư. Dù là thị trường mới trong khu vực, thị trường chứng khoán Việt Nam đã hình thành đầy đủ các cấu trúc thị trường và tổ chức trung gian, với quy mô tương đương các thị trường lớn trong khu vực.

Theo ông Thu, tính đến ngày 30/9/2026, quy mô thị trường cổ phiếu đạt 10,3 triệu tỷ đồng, tương đương 80,2% GDP ước tính năm 2025. Số lượng tài khoản nhà đầu tư tăng từ khoảng 3.000 tài khoản vào năm 2000 lên gần 14,1 triệu tài khoản vào cuối tháng 9/2026, tương đương 13,8% dân số và vượt mục tiêu 11 triệu tài khoản vào năm 2030.

Một dấu mốc quan trọng là việc FTSE Russell nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam lên thị trường mới nổi thứ cấp. Ông Thu cho rằng kết quả này thể hiện sự ghi nhận đối với những nỗ lực cải cách, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và nâng cấp hạ tầng thị trường. Việc nâng hạng mở ra cơ hội thu hút dòng vốn quốc tế, gia tăng sự hiện diện của Việt Nam trong các danh mục đầu tư toàn cầu, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về tính minh bạch, khả năng tiếp cận và quản trị rủi ro.

Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, thị trường chứng khoán được đặt ra nhiệm vụ tiếp tục cải cách, đổi mới để trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng, góp phần giảm sự phụ thuộc tương đối vào tín dụng ngân hàng.

Trên cơ sở Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030, ông Thu cho biết, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã xác định sáu định hướng lớn cho giai đoạn tới.

Định hướng thứ nhất là tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, theo hướng cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính và khơi thông các nguồn vốn cho nền kinh tế; trong đó, cơ quan quản lý chú trọng thu hút dòng vốn nước ngoài vào Việt Nam thông qua thị trường chứng khoán.

Định hướng thứ hai là nâng cao độ mở, khả năng tiếp cận và mức độ hội nhập quốc tế. UBCKNN sẽ tập trung triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) đối với thị trường chứng khoán cơ sở theo lộ trình vào năm 2027. Cơ quan quản lý cũng định hướng minh bạch thông tin, mở rộng tỷ lệ sở hữu nước ngoài tối đa trong các lĩnh vực và tạo điều kiện để nhà đầu tư nước ngoài tiếp cận thông tin bình đẳng. Việc theo dõi, đối thoại và đồng hành cùng các thành viên thị trường trong quá trình triển khai cơ chế, chính sách mới cũng được đặt ra.

Định hướng thứ ba là hiện đại hóa hạ tầng công nghệ và hệ thống giao dịch, đáp ứng yêu cầu vận hành an toàn, ổn định, tiêu chuẩn quốc tế và khả năng tiếp nhận dòng vốn quốc tế quy mô lớn.

Với định hướng thứ tư, Ủy ban Chứng khoán Nhà nướcc sẽ đa dạng hóa hàng hóa và phát triển các sản phẩm, dịch vụ tài chính hiện đại, mở rộng không gian đầu tư và nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro. Cơ quan quản lý sẽ thúc đẩy cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp nhà nước; đẩy mạnh chào bán cổ phiếu ra công chúng gắn với niêm yết, đăng ký giao dịch; thu hút doanh nghiệp có quy mô lớn, tình hình tài chính và quản trị công ty tốt lên sàn chứng khoán.

Một nội dung được ông Thu đề cập là thực hiện chính sách cho phép doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đăng ký chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) gắn với niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Bên cạnh đó, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước sẽ nghiên cứu triển khai trái phiếu phát triển cơ sở hạ tầng, trái phiếu xanh, trái phiếu bền vững; các sản phẩm chứng khoán phái sinh như hợp đồng quyền chọn, hợp đồng tương lai mới và chứng chỉ lưu ký niêm yết tại nước ngoài để thu hút nguồn vốn từ thị trường quốc tế. Cơ quan quản lý cũng định hướng đa dạng hóa các bộ chỉ số, phát triển thêm chỉ số làm tài sản cơ sở cho thị trường chứng khoán phái sinh thông qua hợp tác với các tổ chức quốc tế, tổ chức cung cấp chỉ số và quỹ đầu tư trong, ngoài nước.

Định hướng thứ năm là phát triển và cơ cấu lại cơ sở nhà đầu tư; trong đó, chú trọng nhà đầu tư tổ chức thông qua phát triển, đa dạng hóa các loại hình quỹ đầu tư chứng khoán. Nhà đầu tư cá nhân được khuyến khích tham gia thị trường thông qua các định chế đầu tư chuyên nghiệp nhằm giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả đầu tư.

Định hướng thứ 6 là tăng cường năng lực quản lý, giám sát thị trường, nâng cao tính minh bạch, bền vững và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư. Theo ông Thu, với nền tảng đã xây dựng trong 30 năm và những định hướng cải cách trong giai đoạn tới, UBCKNN sẽ tiếp tục đồng hành cùng các thành viên thị trường, thúc đẩy thị trường chứng khoán phát triển an toàn, hiệu quả và bền vững.

*Đa dạng hóa hàng hóa, khơi thông nguồn vốn dài hạn

Cùng trao đổi về các giải pháp phát triển thị trường, ông Lương Hải Sinh, Chủ tịch Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX), đề cập ba nhóm giải pháp gồm đa dạng hóa hàng hóa và phát triển sản phẩm mới; nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin, hoàn thiện cơ chế thanh toán, bù trừ; tăng cường giám sát, bảo đảm thị trường vận hành ổn định và minh bạch.

Trong phát triển sản phẩm, VNX nghiên cứu chứng chỉ lưu ký và cơ chế giao dịch xuyên biên giới; hợp tác với FTSE Russell để xây dựng, phát triển các bộ chỉ số mới; chuẩn bị triển khai hợp đồng quyền chọn chỉ số VN30, đồng thời nghiên cứu các sản phẩm phái sinh vàng và quỹ ETF vàng. VNX cũng đề cập việc nâng cao tiêu chuẩn quản trị công ty, tăng điều kiện về tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng và xem xét cải thiện quy định về giới hạn sở hữu nước ngoài.

Đối với hạ tầng, VNX và các sở giao dịch đang phối hợp với các bên liên quan nghiên cứu triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm và tài khoản giao dịch tổng. Công tác giám sát giao dịch, giám sát liên thị trường và giám sát trong các kỳ cơ cấu danh mục chỉ số quốc tế cũng được đặt ra nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư.

Ở góc độ phát triển nguồn vốn dài hạn trong nước, bà Lương Thị Mỹ Hạnh, Giám đốc Quản lý tài sản, Khối trong nước Dragon Capital Việt Nam cho rằng, ngành quỹ đầu tư cần được quan tâm trong bối cảnh nhu cầu vốn của nền kinh tế tăng lên.

Theo số liệu Dragon Capital đưa ra, tổng nhu cầu vốn đầu tư của Việt Nam giai đoạn 2026-2030 ước tính khoảng 1.460 tỷ USD, gần gấp đôi giai đoạn 2021-2025. Trong khi đó, đến cuối năm 2025, tổng tài sản ròng của các quỹ đầu tư tại Việt Nam đạt khoảng 99.000 tỷ đồng, tương đương 0,8% GDP; quy mô tiền gửi ngân hàng đạt khoảng 16,5 triệu tỷ đồng, tương đương 128,5% GDP.

Dragon Capital cho biết mục tiêu đến năm 2030 là đưa tài sản ròng của các quỹ đầu tư lên mức 5% GDP, số lượng nhà đầu tư nắm giữ chứng chỉ quỹ đạt 2,5 triệu người và thị trường có 500 quỹ đầu tư. Để hướng tới mục tiêu này, đại diện Dragon Capital đề xuất nghiên cứu miễn thuế thu nhập cá nhân đối với khoản đầu tư vào quỹ mở có thời gian nắm giữ tối thiểu 5 năm; mở rộng phân phối sản phẩm quỹ thông qua ngân hàng thương mại và tăng cường giáo dục tài chính, trong đó có việc đưa kiến thức tài chính cá nhân vào chương trình giáo dục trung học phổ thông.

Theo Dragon Capital, các nhóm chính sách về thuế, phân phối sản phẩm và giáo dục tài chính cần được triển khai đồng bộ, có thời hạn áp dụng để đo lường tác động và điều chỉnh phù hợp.

Phát biểu tại tọa đàm, ông Phạm Thu Phong, Tổng Biên tập Tạp chí Kinh tế - Tài chính cho biết, sự kiện diễn ra trong bối cảnh Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI đang diễn ra tại Hà Nội và Quốc hội sẽ xem xét, thông qua Luật Chứng khoán sửa đổi với nhiều điểm đột phá nhằm hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường vốn, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Theo ông Phong, đây là hành lang pháp lý quan trọng để thị trường vận hành hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển ngày càng cao của nền kinh tế; càng có ý nghĩa khi ngành Chứng khoán Việt Nam sắp kỷ niệm 30 năm thành lập, vào ngày 28/11/2026.

Nhấn mạnh dấu mốc FTSE Russell nâng hạng thị trường, ông Phạm Thu Phong cho rằng đây là sự ghi nhận đối với nỗ lực cải cách của cơ quan quản lý và sự đồng hành của các thành viên thị trường, đồng thời mở ra một chương mới cho vị thế của chứng khoán Việt Nam trên bản đồ tài chính toàn cầu.

“Vị thế mới tạo nên động lực mới và sức bật mới, nhưng cũng là điểm xuất phát cho một cuộc cạnh tranh mới - cạnh tranh về chất lượng, về chuẩn mực, và quan trọng nhất là về niềm tin của nhà đầu tư”, ông Phạm Thu Phong nhấn mạnh.