Sửa Luật Dầu khí: Cần phân cấp, phân quyền tối đa, nâng cao năng lực thực thi

Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) đề xuất làm rõ vai trò “thay mặt nước chủ nhà” trong hoạt động dầu khí, đồng thời kiến nghị giảm bớt các tầng nấc trung gian trong phân cấp, phân quyền nhằm tạo khung pháp lý thông thoáng, đồng bộ, nâng cao hiệu quả thực thi.

*Cần quy định rõ vai trò "thay mặt nước chủ nhà"

Một trong những khoảng trống trong dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) là chưa quy định rõ vai trò thay mặt nước chủ nhà của Petrovietnam (Điều 56, 57), đồng thời chưa có quy định chuyển tiếp để xử lý nghĩa vụ của nước chủ nhà mà Petrovietnam đã thực hiện thay trước đây (Điều 60). Đây không chỉ là quyền mà còn là nhiệm vụ chính trị được Nhà nước giao để đại diện Việt Nam thực hiện quyền và nghĩa vụ đối với nhà đầu tư trong và ngoài nước trong hoạt động dầu khí.

Để làm rõ hơn về kiến nghị trên, Đại biểu Quốc hội Lê Ngọc Sơn, Chủ tịch HĐTV Petrovietnam cho biết, Tập đoàn hiện đang hoạt động theo mô hình vừa là doanh nghiệp nhà nước vừa thực hiện một phần nhiệm vụ quản lý nhà nước do Chính phủ giao. Đây cũng là mô hình phổ biến của nhiều công ty dầu khí quốc gia trên thế giới và trong khu vực, tương tự như PETRONAS của Malaysia.

Phân tích sâu hơn về thực tế triển khai, Chủ tịch HĐTV Petrovietnam chỉ ra rằng, trong quá trình hoạt động, Tập đoàn đã và đang thực hiện vai trò đại diện nước chủ nhà là một bên ký hợp đồng dầu khí với các nhà thầu (nhà đầu tư tham gia đầu tư vào các lô dầu khí), thực hiện quyền và nghĩa vụ với nhà đầu tư - bao gồm cả nhà đầu tư nước ngoài, nhà đầu tư Việt Nam hoặc Tập đoàn tự đầu tư thông qua đơn vị thành viên.

Việc thực hiện chức năng đại diện nước chủ nhà là nhiệm vụ chính trị do Nhà nước ủy quyền, không phải quản lý nhà nước và hoàn toàn không vì mục tiêu lợi nhuận. Nội hàm công việc đã rõ nhưng hiện tính chính danh chưa rõ.

Do đó, việc định nghĩa rõ vai trò "thay mặt nước chủ nhà" là vô cùng quan trọng, đặc biệt là trong trường hợp phát sinh kiện tụng quốc tế từ phía các nhà đầu tư. Nếu luật pháp quy định rõ ràng cơ quan thay mặt nước chủ nhà chịu trách nhiệm, Tập đoàn sẽ có đầy đủ tư cách pháp lý để đứng ra xử lý và tham gia tranh tụng, giúp giảm thiểu rủi ro cho Chính phủ khi không phải trực tiếp đối mặt với các vụ kiện quốc tế.

Song song với việc định danh vai trò thay mặt nước chủ nhà, đối với việc xử lý nghĩa vụ của nước chủ nhà tại các hợp đồng dầu khí đã ký kết, Tập đoàn đề xuất bổ sung quy định chuyển tiếp tại Điều 60 dự thảo. Đồng thời, cho phép áp dụng cơ chế sử dụng tiền thu từ bán phần dầu, khí của nước chủ nhà để xử lý một số nghĩa vụ tài chính liên quan. Cơ chế này sẽ giúp đảm bảo tính liên tục trong vận hành và tránh việc phải xin quy trình đặc thù, riêng lẻ sau này.

Ông Lê Ngọc Sơn khẳng định, vai trò của cơ quan đại diện nước chủ nhà được định nghĩa rõ ràng, là cơ sở pháp lý vững chắc để đơn vị thực hiện đầy đủ, hiệu quả các nội dung về quản lý hoạt động dầu khí cũng như quản lý hợp đồng dầu khí theo đúng tinh thần và quy định của Luật Dầu khí.

Đồng thời, để đảm bảo tính kỹ thuật và linh hoạt lâu dài, Chủ tịch HĐTV Petrovietnam Lê Ngọc Sơn đề xuất sử dụng cụm từ chung "Cơ quan đại diện nước chủ nhà" thay vì định danh cụ thể tên Petrovietnam trong văn bản luật. Việc này theo ông sẽ giúp Chính phủ có quyền chủ động điều chuyển nhiệm vụ cho các cơ quan khác khi cần thiết mà không phải sửa đổi luật nếu Tập đoàn thay đổi tên gọi hoặc mô hình hoạt động trong tương lai.

*Giảm khâu trung gian, nâng cao hiệu quả thực thi

Cũng liên quan đến phân cấp, phân quyền, góp ý cho quy định tại Điều 22 dự thảo Luật Dầu khí, về điều chỉnh cam kết công việc trong hợp đồng dầu khí, giao quyền cho Petrovietnam chấp thuận hoặc phê duyệt sau khi lấy ý kiến các cơ quan quản lý nhà nước, ông Vũ Đào Minh, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn cho rằng, quy định trên thực tế có thể xảy ra vướng mắc khi thực hiện.

Bởi lẽ Petrovietnam chỉ là một doanh nghiệp, việc phải lấy ý kiến các bộ ngành liên quan khi phê duyệt sẽ rất khó xử lý nếu các bộ, ngành có ý kiến trái chiều. Do đó, Tập đoàn đề xuất chỉ quy định lấy ý kiến của cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành về dầu khí, thay vì phải lấy ý kiến của nhiều bộ, ngành liên quan.

Đại diện Petrovietnam khẳng định, Tập đoàn luôn sẵn sàng đảm nhận, thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn do Chính phủ và Bộ Công Thương giao, nhưng việc phân quyền cần phải rõ ràng để có thể thực thi hiệu quả.

Đồng tình với quan điểm cần làm rõ cơ chế thực hiện, Luật sư Trương Thị Hòa khẳng định, dù dự án Luật Dầu khí (sửa đổi) lần này không có chương riêng về quyền và nghĩa vụ của Petrovietnam như Luật Dầu khí năm 2022, nhưng nhất thiết phải có một văn bản hướng dẫn đi kèm. Lý do là bởi trong đạo luật này, Tập đoàn có vai trò, quyền hạn và trách nhiệm rất lớn; nếu không làm rõ ngay từ đầu sẽ rất dễ phát sinh vướng mắc trong quá trình áp dụng.

Dưới góc độ cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi nhấn mạnh, đối với các nội dung có tính chất biến động theo thời gian, tinh thần sửa Luật Dầu khí lần này là xây dựng “Luật khung” nhằm quy định rõ thẩm quyền hướng dẫn và điều hành công việc cho Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ. Mục tiêu là lược bỏ các khâu trung gian không cần thiết, tạo khung pháp lý thông thoáng và không phát sinh thêm vướng mắc mới.

Từ mục tiêu đó, ông yêu cầu ban soạn thảo phải rà soát kỹ lưỡng nhằm giảm bớt các tầng nấc trung gian, đồng thời việc phân cấp, phân quyền cần được định hình rõ ràng trong thiết kế luật này. Ông Phan Văn Mãi cũng thẳng thắn chỉ ra thực trạng quy trình hiện nay còn qua quá nhiều khâu trung gian từ các Bộ, ngành đến các đơn vị trực thuộc, gây bó buộc và khó khăn trong công tác thực thi.

Định hướng sửa đổi Luật Dầu khí lần này đã quán triệt tinh thần tại Kết luận số 18-KL/TW ngày 2/4/2026 của Bộ Chính trị về Kết luận Hội nghị lần thứ hai Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư trung hạn 5 năm 2026 – 2030 gắn với thực hiện mục tiêu tăng trưởng “2 con số”. Kết luận đã khẳng định rõ chủ trương: Phân cấp, phân quyền tối đa, thực chất, gắn với cải cách thủ tục hành chính, bảo đảm nguồn lực, nâng cao năng lực thực thi, tăng cường giám sát, kiểm tra đôn đốc.

Với quy mô gồm 12 chương, 62 điều, dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) hiện tập trung vào 5 nhóm chính sách lớn: đơn giản hóa thủ tục, tăng cường phân cấp, phân quyền; hoàn thiện cơ chế hợp đồng dầu khí; bổ sung chính sách ưu đãi đầu tư; phát triển chuỗi giá trị dầu khí và năng lượng ngoài khơi; xây dựng khung pháp lý về giảm phát thải, thu giữ và lưu trữ carbon (CCS).

Cùng với các luật liên quan, việc hoàn thiện khung pháp lý đồng bộ này được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng vững chắc bảo đảm an ninh, an toàn năng lượng, đáp ứng yêu cầu cung ứng đầy đủ năng lượng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội đất nước.