Sửa Luật Dầu khí để nâng cao tự chủ năng lượng quốc gia

Với nhiều điểm tiến bộ trong nội dung, Dự án Luật Dầu khí (sửa đổi) năm 2026 khi được Quốc hội thông qua sẽ tạo hành lang pháp lý thuận lợi, phù hợp cho hoạt động thăm dò khai thác dầu khí, nhất là các mỏ cận biên, cũng như kiến tạo chuỗi giá trị công nghiệp năng lượng mới, từ đó nâng cao tính tự chủ năng lượng quốc gia.

*Mở đường cho phát triển mỏ cận biên

Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định bảo đảm an ninh năng lượng là nhiệm vụ chiến lược, trong đó dầu khí tiếp tục giữ vai trò là nguồn cung năng lượng sơ cấp đặc biệt quan trọng, còn hoạt động tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu khí là nền tảng quyết định mức độ tự chủ năng lượng quốc gia.

Thực hiện Nghị quyết số 70, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) đang đẩy mạnh tìm kiếm, thăm dò, khai thác dầu khí để đáp ứng nhu cầu năng lượng cho phát triển.

Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy các mỏ chủ lực có trữ lượng lớn như Bạch Hổ, Rồng, Đại Hùng hay Sư Tử Đen đều đã khai thác trong thời gian dài và đang suy giảm sản lượng tự nhiên với ước tính từ 15 - 30%/năm. Trong khi đó, các phát hiện mới chủ yếu là mỏ cận biên (mỏ nhỏ với trữ lượng thấp), lại nằm ở khu vực nước sâu, xa bờ hoặc có điều kiện địa chất phức tạp, đòi hỏi chi phí đầu tư lớn và công nghệ cao.

Theo tính toán của Liên doanh Việt – Nga Vietsovpetro, chi phí phát hiện dầu trong giai đoạn vừa qua tại Lô 09-1 đã tăng cao so với giai đoạn trước đây và dự kiến trong giai đoạn tới chi phí phát hiện của Vietsovpetro sẽ vượt hơn 6 USD/thùng.

Thêm vào đó, chi phí khoan một giếng thăm dò trước đây chỉ ở mức vài chục triệu USD thì hiện nay một giếng khoan nước sâu có thể cần tới hàng trăm triệu USD nhưng vẫn tiềm ẩn rủi ro không thành công. 

Vì vậy, nếu Luật Dầu khí không được sửa đổi kịp thời, khả năng thu hút đầu tư sẽ suy giảm, kéo theo sự sụt giảm hoạt động thăm dò và gia tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn cung năng lượng trong tương lai.

Tiến sĩ Phan Ngọc Trung, nguyên Thành viên Hội đồng Thành viên Petrovietnam, Trưởng Ban Tư vấn - Phản biện Hội Dầu khí Việt Nam cho biết mặc dù Luật Dầu khí năm 2022 đã có nhiều đổi mới quan trọng nhưng thực tế các ưu đãi đầu tư chưa thực sự phát huy hiệu quả như kỳ vọng.

Một trong những bất cập lớn là việc xác định mỏ cận biên dựa trên chỉ tiêu tỷ suất hoàn vốn nội tại (IRR) tiệm cận dưới 10%. Đây là chỉ số chịu tác động mạnh của biến động giá dầu và chi phí đầu tư, khiến việc xác định đối tượng được hưởng ưu đãi gặp nhiều khó khăn.

Bên cạnh đó, với các dự án áp dụng công nghệ nâng cao hệ số thu hồi dầu, Luật Dầu khí 2022 mới dừng lại ở chủ trương khuyến khích chung mà chưa có cơ chế ưu đãi cụ thể. Điều này làm giảm động lực đầu tư vào các giải pháp công nghệ tiên tiến vốn đòi hỏi nguồn vốn lớn, thời gian thu hồi kéo dài và tiềm ẩn nhiều rủi ro kỹ thuật.

Trong bối cảnh các mỏ đang già hóa, nếu không có cơ chế đủ hấp dẫn để khuyến khích đầu tư bổ sung, sẽ rất khó khai thác hết lượng dầu khí còn lại trong lòng đất, Tiến sĩ Phan Ngọc Trung nhấn mạnh.

Để khơi thông nguồn lực, TS. Phan Ngọc Trung đề xuất 4 giải pháp đột phá: Hoàn thiện cơ chế PSC ưu đãi, linh hoạt và rút ngắn quy trình phê duyệt cho mỏ nhỏ; thúc đẩy mô hình kết nối hạ tầng chung để tối ưu chi phí vận hành (OPEX); Thu hút nhà thầu quốc tế có kinh nghiệm địa chất phức tạp; ứng dụng công nghệ số và giải pháp tăng cường thu hồi dầu (IOR/EOR).

*Tạo hành lang để kiến tạo chuỗi giá trị năng lượng mới

Với vai trò tiên phong và quan trọng trong đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia cũng như dẫn dắt hình thành các chuỗi giá trị năng lượng mới, dự án Luật Dầu khí (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý thuận lợi để Petrovietnam mở rộng hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng theo hướng tích hợp khí LNG, điện khí, năng lượng tái tạo và các công nghệ giảm phát thải, điện gió ngoài khơi, năng lượng mới như hydrogen, amoniac xanh…từ đó giúp Petrovietnam nâng cao năng lực cạnh tranh, gia tăng khả năng chống chịu trước những biến động bên ngoài.

Thực tế từ cuối tháng 3/2026 tới nay, chuỗi giá trị năng lượng đồng bộ của Petrovietnam từ khai thác dầu khí, lọc hóa dầu, hạ tầng LNG đến phân phối xăng dầu, khí đã tạo ra “tấm khiên” năng lượng quan trọng giúp bảo đảm an ninh năng lượng và ổn định kinh tế vĩ mô của Việt Nam trong bối cảnh xung đột Trung Đông khiến thị trường năng lượng toàn cầu chao đảo. 

Tiến sĩ Ngô Đức Lâm - nguyên Phó Viện trưởng Viện Năng lượng (Bộ Công Thương) đề xuất tiếp tục hoàn thiện và mở rộng Luật Dầu khí 2022 theo hướng tạo điều kiện cho Petrovietnam tham gia sâu hơn vào phát triển năng lượng biển và các trung tâm công nghiệp - năng lượng tích hợp.

Bên cạnh đó, dự án Luật Dầu khí (sửa đổi) cần xây dựng các chính sách thúc đẩy hình thành chuỗi giá trị công nghiệp - năng lượng hoàn chỉnh, kết nối từ sản xuất năng lượng đến cơ khí chế tạo, logistics, dịch vụ kỹ thuật và công nghiệp phụ trợ, qua đó đóng góp tích cực vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Cùng quan điểm này, Luật sư Nguyễn Tiến Lập - Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) chỉ rõ, Petrovietnam cần vượt ra khỏi vai trò của một doanh nghiệp khai thác, để trở thành một trung tâm năng lượng theo đúng nghĩa - nơi không chỉ sản xuất, mà còn tham gia hoạch định, điều phối và dẫn dắt chính sách phát triển ngành.

Để Petrovietnam thực hiện vai trò đó, dự án Luật Dầu khí (sửa đổi) cần hoàn thiện theo hướng mở rộng không gian phát triển cho Petrovietnam, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc hình thành các trung tâm công nghiệp - năng lượng, kiến tạo các cực tăng trưởng mới, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong dài hạn, Luật sư Nguyễn Tiến Lập nhấn mạnh.

Trong khi đó, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam nhận định Luật Dầu khí (sửa đổi) được thông qua sẽ ảnh hưởng nhiều nhất đến hoạt động của Petrovietnam bởi Tập đoàn được chính phủ, Bộ Công Thương ủy quyền cho thực hiện các chức năng quản lý nhà nước trong khi việc phân cấp phân quyền theo Dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) lần này rất lớn.

Vì vậy, chức trách và nhiệm vụ của Petrovietnam sẽ lớn hơn rất nhiều so với giai đoạn trước đây. Bên cạnh đó, với tư cách là nhà đầu tư, Petrovietnam và các đơn vị thành viên như Liên doanh Dầu khí Việt Nga-Vietsovpetro, Tổng Công ty Thăm dò và Khai thác Dầu khí (PVEP) cũng như các nhà đầu tư nước ngoài sẽ có nhiều cơ hội để tham gia vào các hoạt động dầu khí và năng lượng nói chung ở ngoài khơi Việt Nam.

Theo lộ trình dự kiến, trong kỳ họp thứ hai tới đây, Quốc hội khóa XVI sẽ xem xét thông qua Luật Dầu khí (sửa đổi), từ đó thúc đẩy hoạt động đầu tư dầu khí và năng lượng, góp phần nâng cao tính tự chủ năng lượng quốc gia.