Tết Việt trong thời đại số

Trong nhịp sống hôm nay, Tết không còn gõ cửa bằng sắc đỏ rực rỡ của câu đối mới hay nhịp bước hối hả trên những chuyến xe cuối năm như thuở trước, mà đến bằng nhiều cách rất khác: qua một thông báo nhắc lịch, một cuộc gọi vội vàng, hay ánh đèn điện thoại bừng sáng giữa buổi chiều muộn. Nhưng dù đi bằng con đường nào, Tết vẫn mang theo cảm giác thiêng liêng rất riêng, cảm giác được trở về.

Cuối năm, ngôi nhà nào cũng bắt đầu một cuộc “chuyển mình” lặng lẽ. Dọn dẹp nhà cửa không chỉ là công việc thường nhật, mà là một nghi thức tinh thần, quét đi lớp bụi cũ cũng là gột rửa những điều không may, mở lối cho một năm mới an lành. Ngày xưa, cả gia đình cùng xắn tay áo, lau bàn thờ, giặt rèm cửa, sắp xếp lại từng góc nhỏ. Những việc tưởng chừng vất vả ấy lại trở thành ký ức ấm áp, nơi tiếng cười hòa lẫn mồ hôi, nơi Tết được “gọi về” từ chính sự sum vầy.

Ngày nay, trong hơi thở của thời đại số, việc dọn dẹp đã nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Chỉ cần vài thao tác trên điện thoại, các dịch vụ vệ sinh có thể được hẹn lịch, ngôi nhà được chăm chút gọn gàng trong lúc gia chủ thảnh thơi chuẩn bị những việc khác. Với những gia đình vẫn muốn tự tay sửa soạn để cảm nhận rõ ràng không khí Tết, các thiết bị công nghệ hiện đại âm thầm san sẻ nhọc nhằn: chiếc máy giặt quay đều, máy hút bụi lướt nhẹ trên sàn, máy rửa chén thay con người đứng bên bồn nước lạnh. Công việc cuối năm vì thế bớt đi sự nặng nhọc, nhưng điều đáng quý là cảm giác chờ đợi Tết vẫn còn nguyên.

Càng về những ngày giáp Tết, nhịp sống càng rộn ràng. Trong ký ức chung của nhiều thế hệ, đó là khoảng thời gian căn bếp đỏ lửa nhiều hơn, mùi dưa hành, củ kiệu, bánh mứt quyện vào nhau tạo nên hương vị rất riêng của mùa xuân. Những món ăn truyền thống không chỉ để no lòng, mà để nhắc nhớ về cội nguồn, về nếp nhà. Dù hôm nay, nhiều gia đình lựa chọn sự tiện lợi từ các cửa hàng, siêu thị hay mua sắm trực tuyến, thì trong sâu thẳm, Tết vẫn gắn với mong muốn giữ lại một phần hương xưa  dù chỉ là nồi bánh chưng nhỏ hay đĩa mứt tự tay làm.

Công nghệ đã len lỏi vào từng góc Tết, làm thay đổi cách con người chuẩn bị và đón nhận mùa xuân. Mua sắm không còn gói gọn trong những phiên chợ đông đúc, mà mở rộng ra không gian số, nơi mọi thứ chỉ cách nhau vài cú chạm. Những lời chúc đầu năm không còn phải đợi gặp mặt, mà có thể gửi đi tức thì, vượt qua những khoảng cách địa lý tưởng chừng rất xa. Nhờ công nghệ, người xa quê vẫn có thể nhìn thấy nụ cười của ông bà, bố mẹ, nghe giọng nói thân quen giữa thời khắc chuyển giao năm cũ, năm mới.

Dẫu vậy, giữa sự tiện lợi và nhanh chóng ấy, Tết cũng đặt ra câu hỏi lặng lẽ: liệu mùa xuân có trôi qua quá nhanh giữa vô vàn thông báo? Có lẽ, Tết không hề mất đi, chỉ là đòi hỏi chúng ta phải chủ động giữ lại. Không một biểu tượng cảm xúc nào thay thế được cái nắm tay thật chặt, không dòng tin nhắn nào sánh bằng ánh mắt nhìn nhau bên mâm cơm đầu năm. Tết, dù ở hình thức nào, vẫn cần sự hiện diện trọn vẹn của con người sự hiện diện không bị chia nhỏ bởi màn hình hay những thông báo liên hồi.

Tết cổ truyền đã đi cùng người Việt qua hàng nghìn năm lịch sử là một sợi dây nối liền quá khứ với hiện tại. Đó là dịp để mỗi người quay về với nguồn cội, thắp nén hương cho tổ tiên, nhắc nhau nhớ rằng mình đến từ đâu. Trong dòng chảy hiện đại, khi nhiều giá trị thay đổi nhanh chóng, việc giữ lại hồn Tết trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Giữ không phải bằng cách khước từ công nghệ, mà bằng cách biết dung hòa: để tiện ích phục vụ con người, chứ không làm mờ đi những điều thiêng liêng.

Tết Việt trong thời đại số vì thế mang dáng dấp của một cuộc giao thoa. Ở đó, truyền thống và hiện đại không đối nghịch, mà song hành. Những giá trị cũ được làm mới để tiếp tục sống, những tiện nghi mới được chắt lọc để không lấn át cảm xúc. Khi con người vẫn còn biết dừng lại, biết sống chậm hơn một nhịp giữa thế giới kết nối không ngừng, Tết vẫn sẽ ở đó  ấm áp, sâu lắng và rất đỗi thân quen.

Rồi Tết cũng sẽ qua đi, như mọi mùa xuân từng lặng lẽ rời khỏi ngõ nhỏ sau những ngày rực rỡ. Những chậu hoa sẽ phai sắc, mâm cỗ sẽ dần vơi, phố xá lại trở về nhịp sống thường ngày. Chỉ còn lại trong mỗi người một khoảng trống dịu dàng  nơi ký ức về những ngày sum họp vẫn âm ấm cháy. Giữa thế giới số hóa không ngừng, khi mọi thứ có thể lưu lại bằng hình ảnh, bằng video, bằng những dòng tin nhắn được cất giữ trong bộ nhớ điện thoại, có những điều không thể sao lưu: ánh mắt nhìn nhau trong đêm giao thừa, hơi ấm của bữa cơm gia đình, mùi hương trầm bảng lảng nơi bàn thờ tổ tiên.

Tết Việt, sau tất cả, không nằm ở hình thức đón Tết cũ hay mới, không nằm ở công nghệ hay tiện nghi, mà ở cảm giác được trở về trở về với gia đình, với ký ức, với chính phần sâu thẳm nhất trong tâm hồn mình. Để rồi, khi xuân đã qua, mỗi người lại bước tiếp vào đời sống thường nhật, mang theo một lời nhắc thầm lặng: dù đi xa đến đâu, dù thời đại có đổi thay thế nào, vẫn có một dịp Tết đang đợi ta quay về, bằng yêu thương nguyên vẹn và nỗi nhớ không bao giờ cũ.