Tháo gỡ nút thắt vốn, tạo động lực phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa

Cho ý kiến về dự án Luật, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, phần lớn doanh nghiệp vẫn khó tiếp cận vốn. Khoảng trống tài chính chưa được đáp ứng của doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn rất lớn, ước tính trước đây là khoảng 21,7 tỷ USD. Theo Chủ tịch Quốc hội, đây chính là nút thắt, "cốt tử".

Phân tích về nguyên nhân của nút thắt này, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, lý do đầu tiên là phụ thuộc quá nặng vào tài sản thế chấp. Hầu hết ngân hàng vẫn yêu cầu bất động sản hoặc tài sản có giá trị cao để bảo đảm, trong khi doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt là siêu nhỏ, mới thành lập, thiếu hoặc không có tài sản này.

Lý do thứ hai là thiếu minh bạch thông tin và năng lực quản trị dòng tiền. Báo cáo tài chính nhiều doanh nghiệp chưa chuẩn, chưa tách bạch tài chính cá nhân và doanh nghiệp, khiến ngân hàng khó đánh giá được khả năng trả nợ thực sự. Nếu không có khả năng trả nợ thực sự thì ngân hàng không cho vay.

Lý do thứ ba là năng lực hấp thu vốn còn hạn chế. Ngay cả khi được vay, nhiều doanh nghiệp chưa có phương án kinh doanh rõ ràng, chưa quản trị tốt dòng tiền, dẫn đến rủi ro cao và ngân hàng e ngại mở rộng. Ngoài ra, hệ quả lan tỏa sẽ dẫn đến: thiếu vốn thì không mở rộng sản xuất, không đầu tư công nghệ, không nâng cao năng lực cạnh tranh, khó tham gia chuỗi giá trị. Doanh thu và dòng tiền yếu thì lại càng khó vay hơn. Theo Chủ tịch Quốc hội, đây là vòng luẩn quẩn kéo dài nhiều năm.

Đưa ra hướng tháo gỡ, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, cần phải làm mạnh hơn trong luật mới, đó là chuyển từ cho vay dựa trên tài sản thế chấp sang cho vay trên dòng tiền, dữ liệu giao dịch, hợp đồng đầu ra, vị trí trong chuỗi cung ứng. Bên cạnh đó, thí điểm cơ chế sandbox cho vay không hoặc ít tài sản bảo đảm dựa trên dữ liệu; cải cách và tăng Quỹ bảo lãnh tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa; nâng cao năng lực minh bạch tài chính và quản trị tài chính doanh nghiệp; hỗ trợ về kế toán, phần mềm, đào tạo; đa dạng hóa nguồn vốn ngoài ngân hàng như quỹ đầu tư, trái phiếu, thuê mua tài chính.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, vốn không thiếu ở phía ngân hàng, ngân hàng sẵn sàng giải ngân nhưng cách đánh giá rủi ro và khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp vẫn là nút thắt cứng nhắc, nếu không tháo gỡ được vấn đề này một cách thực chất thì chính sách hỗ trợ về thuế, mặt bằng, công nghệ, thị trường sẽ khó phát huy tối đa hiệu quả.

Với phương châm lấy doanh nghiệp làm trung tâm, hỗ trợ theo lộ trình trưởng thành, chuyển từ cấp phát sang kiến tạo, Chủ tịch Quốc hội cũng nêu rõ, thực thi là vấn đề quyết định. Trong luật phải quy định rõ ở từng chương, điều, khoản. Mọi chính sách hỗ trợ phải chạy trên nền tảng dữ liệu liên thông: đăng ký doanh nghiệp, thuế, bảo hiểm xã hội, tín dụng; gắn trách nhiệm giải trình với kết quả đầu ra rõ ràng, công khai; ưu tiên thực chất cho nhóm siêu nhỏ và hộ kinh doanh chuyển đổi...

Đóng góp ý kiến vào dự thảo Luật, đại biểu Lò Thị Luyến (Điện Biên) quan tâm đến chính sách ưu tiên đối với doanh nghiệp ở miền núi, biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số tại Điều 17.

Nhất trí với việc dự thảo bổ sung các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp do phụ nữ, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số làm chủ và doanh nghiệp ở miền núi, biên giới, hải đảo, đại biểu khẳng định, đây là chính sách có ý nghĩa thiết thực đối với các địa phương miền núi, biên giới như tỉnh Điện Biên. Tuy nhiên, dự thảo cần làm rõ tiêu chí xác định doanh nghiệp thuộc các nhóm đối tượng ưu tiên. Cụ thể, đối với doanh nghiệp ở miền núi, biên giới, hải đảo, cần xác định căn cứ theo địa chỉ trụ sở chính, địa điểm sản xuất, kinh doanh hay địa bàn thực hiện dự án đầu tư. Trường hợp doanh nghiệp đăng ký trụ sở tại địa bàn thuận lợi nhưng tổ chức sản xuất, kinh doanh, sử dụng lao động tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi thì có được hưởng chính sách hỗ trợ hay không?

Mặt khác, Điều 17 đã quy định ưu tiên đối với doanh nghiệp do người dân tộc thiểu số làm chủ, nhưng chưa có quy định rõ về doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động là người dân tộc thiểu số. Đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa sử dụng nhiều lao động là người dân tộc thiểu số vào đối tượng được ưu tiên hỗ trợ tại Điều 17; đồng thời thống nhất với điểm b khoản 5 Điều 5 về nguyên tắc lựa chọn đối tượng hỗ trợ.

Đại biểu tỉnh Điện Biên đề nghị giao Chính phủ quy định tiêu chí định lượng cụ thể về tỷ lệ lao động là người dân tộc thiểu số, địa bàn sản xuất, kinh doanh và điều kiện hưởng chính sách; bảo đảm dễ xác định, dễ áp dụng và tránh lợi dụng chính sách. Ngoài ra, đối với các địa phương miền núi, biên giới, cần chú trọng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất, chế biến nông, lâm sản, doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị nông nghiệp, doanh nghiệp gắn với vùng nguyên liệu và giải quyết việc làm tại chỗ cho người dân. Đây là những lĩnh vực có nhu cầu hỗ trợ thực tế về vốn, công nghệ, mặt bằng, tiêu chuẩn chất lượng và tiếp cận thị trường. Do đó, chính sách hỗ trợ cần phù hợp với quy mô, điều kiện và khả năng phát triển của doanh nghiệp tại từng địa bàn, tránh áp dụng một cơ chế đồng nhất nhưng khó thực hiện ở địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn.

Đại biểu Nguyễn Hữu Nghĩa (Hưng Yên) nhấn mạnh, các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa cần được thiết kế khoa học, có mục tiêu cụ thể và không nên kéo dài trong suốt vòng đời doanh nghiệp, tránh tạo tâm lý ỷ lại. Bên cạnh việc tập trung tháo gỡ những khó khăn thiết thực nhất của doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhất là trong tiếp cận nguồn vốn, cơ chế bảo lãnh tín dụng và các quỹ hỗ trợ vốn cần được hoàn thiện để giúp doanh nghiệp vượt qua rào cản về tài sản thế chấp. Các quy định về kế toán, thuế và mặt bằng kinh doanh cần được đơn giản hóa, bảo đảm sát thực tiễn, dễ áp dụng, tránh đưa ra những chính sách chung chung hoặc thủ tục phức tạp.

Ngoài ra, Quốc hội cũng thảo luận tại tổ, cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán; dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập.