Thúc đẩy xuất khẩu tạo động lực tăng trưởng hai con số

Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc chủ trì hội nghị.

Sự kiện được tổ chức trong bối cảnh Chính phủ đang quyết liệt triển khai các nhiệm vụ, giải pháp thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số theo tinh thần Kết luận số 18-KL/TW ngày 2/4/2026 của Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng hai con số, cùng các nghị quyết, chỉ đạo của Chính phủ về phát triển kinh tế - xã hội năm 2026.

Mặc dù phải đối mặt với nhiều biến động phức tạp của tình hình kinh tế thế giới, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, xung đột địa chính trị, biến động tỷ giá và chi phí logistics; cùng với việc nhiều thị trường ngày càng siết chặt tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường và phát triển bền vững, hoạt động xuất khẩu của nước ta vẫn duy trì được đà tăng trưởng tích cực. 

Kết quả này có được nhờ sự lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các đồng chí Phó Thủ tướng Chính phủ; sự vào cuộc chủ động của các bộ, ngành, địa phương trong việc khơi thông thị trường, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp; cùng với nỗ lực, tinh thần đổi mới sáng tạo và khả năng thích ứng cao của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam.

Trong nửa đầu năm 2026, Bộ Công Thương cũng đã tích cực, chủ động tổ chức các hội thảo, toạ đàm về định hướng, giải pháp thúc đẩy xuất khẩu; kịp thời theo dõi và khuyến nghị các cơ quan liên quan, cộng đồng doanh nghiệp trước biến động địa chính trị, thay đổi chính sách của các thị trường nhập khẩu; và liên tục theo dõi diễn biến thị trường quốc tế, cũng như tình hình sản xuất nội địa để xây dựng các giải pháp phù hợp.

"Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức cao trong giai đoạn tới, đặc biệt là mục tiêu tăng trưởng hai con số theo định hướng của Đảng và Chính phủ, cần một động lực mạnh mẽ hơn từ khu vực sản xuất và xuất khẩu. Điều đó đòi hỏi sự đổi mới tư duy, cách tiếp cận và hành động quyết liệt hơn từ các cơ quan quản lý nhà nước, các địa phương, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp", Thứ trưởng Phan Thị Thắng nêu rõ.

Tham luận tại hội nghị, bà Nguyễn Thanh Bình, đại diện Hiệp hội Lương thực Việt Nam cho rằng, ngành lúa gạo đang đứng trước cơ hội tiếp tục bứt phá nếu tận dụng tốt các hiệp định thương mại tự do, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm.

Thời gian qua Chính phủ, Bộ Công Thương cùng các bộ, ngành đã có nhiều giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu gạo, góp phần tạo chuyển biến tích cực về chất lượng, thương hiệu và giá trị xuất khẩu. Gạo Việt Nam không chỉ duy trì sản lượng mà từng bước khẳng định vị thế ở những phân khúc cao cấp, từng bước thâm nhập các thị trường có yêu cầu khắt khe như Liên minh châu Âu (EU).

Dẫn số liệu của ngành, bà Nguyễn Thanh Bình cho biết: Trong 5 tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu hơn 4 triệu tấn gạo với kim ngạch trên 2,2 tỷ USD, tăng 1,8% về lượng so với cùng kỳ năm 2025 nhưng giảm 7,38% về giá trị. Điều này cho thấy áp lực về giá xuất khẩu vẫn hiện hữu trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt.

Hiện nay vấn đề được cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt quan tâm là tỷ trọng gạo xuất khẩu vào thị trường EU vẫn còn thấp so với tiềm năng. Đây là thị trường có giá trị gia tăng cao, song cũng đặt ra nhiều yêu cầu nghiêm ngặt về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và các tiêu chuẩn môi trường.

"Dù còn nhiều khó khăn, với nền tảng hiện nay, ngành xuất khẩu gạo vẫn có cơ sở để đóng góp tích cực vào mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026 - 2030", bà Bình nhận định.

Theo ông Đinh Quốc Thái - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), ngành thép thế giới đang ghi nhận những tín hiệu phục hồi. Tại Việt Nam, sự phục hồi được thể hiện rõ trên toàn chuỗi giá trị, từ sản xuất nguyên liệu đến sản xuất thành phẩm.

Đáng chú ý, sản lượng thép thô tháng 5/2026 đạt 2,6 triệu tấn, tăng 27,2% so với cùng kỳ và là mức tăng cao nhất trong nhóm 10 quốc gia sản xuất thép lớn nhất thế giới. Lũy kế 5 tháng đầu năm đạt 12,6 triệu tấn, tăng 26,8%.

Riêng 6 tháng đầu năm 2026, sản lượng thép dự kiến đạt 14,8 triệu tấn, tăng 21,2%; tiêu thụ khoảng 17,9 triệu tấn, tăng 13,1%. Tuy nhiên, xuất khẩu thép ước chỉ đạt 1,79 triệu tấn, giảm 4,8% so với cùng kỳ. Dù vậy, triển vọng cả năm vẫn khả quan với sản lượng thép thô dự kiến đạt 27 triệu tấn, tăng khoảng 10%; thép thành phẩm khoảng 33 triệu tấn và xuất khẩu khoảng 6 triệu tấn.

Tuy nhiên, ngành thép vẫn đối mặt nhiều sức ép, nhất là tình trạng dư thừa công suất toàn cầu kéo theo các biện pháp bảo hộ thương mại gia tăng. Đáng chú ý, Hoa Kỳ đang áp mức thuế tới 50% đối với một số sản phẩm thép theo Mục 232, trong khi nhiều thị trường cũng tăng cường điều tra phòng vệ thương mại.

Bên cạnh đó, yêu cầu cắt giảm phát thải và cơ chế điều chỉnh carbon xuyên biên giới đang tạo thêm áp lực lớn với doanh nghiệp. Mặc dù đã chủ động được một phần nguyên liệu trong nước, nhưng với quặng sắt, thép phế liệu và một số đầu vào khác, Việt Nam vẫn phải nhập khẩu.

Để phát triển bền vững, Hiệp hội Thép Việt Nam kiến nghị tăng cường bảo vệ thị trường nội địa trước áp lực thép giá rẻ, đẩy nhanh chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, đồng thời hoàn thiện các tiêu chuẩn kỹ thuật và nâng cao năng lực phòng vệ thương mại cho doanh nghiệp.

Đại diện Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam cho rằng, dệt may vẫn là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam với kim ngạch đạt khoảng 46,2 tỷ USD trong năm 2025 và là ngành có mức xuất siêu lớn.

Riêng 5 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu dệt may đạt 17,8 tỷ USD, xuất siêu khoảng 7 tỷ USD, tiếp tục đóng góp tích cực vào cán cân thương mại của cả nước. Không chỉ đóng góp lớn về kim ngạch, theo ông Trương Văn Cẩm, dệt may còn là ngành có tỷ lệ doanh nghiệp trong nước tham gia khá cao so với nhiều ngành công nghiệp chế biến, chế tạo khác.

Theo ông Trương Văn Cẩm, điểm yếu lớn nhất hiện nay của ngành dệt may nằm ở khâu dệt, nhuộm và hoàn tất, mắt xích quyết định khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ của các FTA thế hệ mới.

"Hiện nay chúng tôi đang rất yếu ở khâu dệt, nhuộm. Trong khi Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) yêu cầu quy tắc xuất xứ từ sợi trở đi, còn Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam- EU (EVFTA) yêu cầu từ vải trở đi. Nếu không phát triển được các khâu này rất khó tận dụng đầy đủ ưu đãi thuế quan từ các FTA", ông Cẩm phân tích.

Theo ông Trương Văn Cẩm, hiện doanh nghiệp vẫn gặp không ít khó khăn trong quá trình thực hiện các thủ tục hành chính. Do đó, Hiệp hội kiến nghị tiếp tục đẩy mạnh cải cách theo hướng liên thông thủ tục giữa các cơ quan quản lý, giảm thời gian xử lý hồ sơ và tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.

Đối với lĩnh vực hải quan, ông Trương Văn Cẩm đề nghị xem xét cho phép doanh nghiệp nội địa gia công cho doanh nghiệp trong khu chế xuất được làm thủ tục tại địa phương nơi doanh nghiệp đặt trụ sở thay vì phải thực hiện tại nơi có khu chế xuất như hiện nay.

Hiệp hội cũng đề xuất mở rộng diện doanh nghiệp ưu tiên trong lĩnh vực hải quan. Bên cạnh đó, điều chỉnh một số quy định về thuế đối với nguyên phụ liệu phục vụ sản xuất xuất khẩu để bảo đảm sự thống nhất giữa các loại hình sản xuất, gia công xuất khẩu và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.

Ông Trương Văn Cẩm cho biết, Hiệp hội đặc biệt quan tâm tới biến động tại các thị trường xuất khẩu lớn. Với thị trường Liên minh Kinh tế Á - Âu, VITAS mong muốn các cơ quan chức năng tiếp tục thúc đẩy đàm phán để tháo gỡ rào cản, mở rộng dư địa cho hàng dệt may Việt Nam.

Trong khi đó, tại Hoa Kỳ – thị trường chiếm khoảng 40% kim ngạch xuất khẩu của ngành với giá trị 16,4 tỷ USD năm 2025 – Hiệp hội bày tỏ lo ngại trước nguy cơ gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại. Nếu các biện pháp thuế hoặc điều tra mới được áp dụng, doanh nghiệp sẽ gặp rất nhiều khó khăn.

Liên quan đến dự thảo quy định về định danh điện tử sản phẩm, VITAS kiến nghị không áp dụng với hàng xuất khẩu nhằm tránh phát sinh thêm thủ tục, chi phí tuân thủ và ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của doanh nghiệp.