Thuế quan của Mỹ: Phương thức mới, mục tiêu cũ

Tổng thống Trump nói trong một cuộc phỏng vấn với Fox News rằng thật đáng tiếc khi ông phải chọn con đường khó khăn hơn để áp thuế, bởi vì Tòa án Tối cao - với một phán quyết sít sao - đã ra phán quyết bất lợi cho ông. Tổng thống Trump nói thêm rằng bây giờ, ông có những cách khác để làm điều tương tự, nhưng đó là một cách thức rườm rà hơn.

Những phát biểu của Tổng thống Trump về thuế quan được đưa ra 4 ngày sau khi một vụ kiện liên bang cáo buộc chính quyền của ông sử dụng các đạo luật khác nhau làm cái cớ để khôi phục chế độ thuế quan toàn cầu vốn đã thất bại trước tòa án. Tổng thống Trump cũng nói với Fox News rằng ông muốn Mỹ rút khỏi thỏa thuận thương mại ba bên với Canada và Mexico hơn là đàm phán lại thỏa thuận này.

Những phát biểu của Tổng thống Mỹ về thương mại được đưa ra trong bối cảnh chính quyền của ông đã tăng cường trở lại việc sử dụng các biện pháp thuế quan trong những tuần gần đây.

Hôm 24/7, chính quyền Tổng thống Trump áp mức thuế từ 10% đến 12,5% đối với hàng hóa từ 60 nền kinh tế với lý do các đối tác thương mại này đã không ngăn chặn hiệu quả việc sử dụng lao động cưỡng bức.

Các mức thuế này, được áp dụng theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, có hiệu lực đúng thời điểm mức thuế toàn cầu 10% của ông Trump hết thời hạn 150 ngày và hết hiệu lực.

Tổng thống Trump công bố mức thuế tạm thời vào ngày 20/2, đúng ngày Tòa án Tối cao bác bỏ các mức thuế “Ngày Giải phóng” trước đó của ông. Các mức thuế này bao gồm mức thuế cơ sở “đối ứng” 10% áp dụng gần như toàn cầu và áp mức thuế cao hơn đối với hàng chục quốc gia theo từng mức riêng biệt.

Cả ba chính sách thuế quan nói trên đều được ban hành dựa trên các thẩm quyền pháp lý khác nhau. Một vụ kiện được nộp hôm 24/7 cho rằng các mức thuế mới nhất của ông Trump, dù trên danh nghĩa nhằm giải quyết vấn đề sử dụng lao động cưỡng bức, nhưng thực chất là “được thiết kế để duy trì về cơ bản cùng một chế độ thuế quan diện rộng mà Tòa án này và Tòa án Tối cao đã xác định là Quốc hội không trao quyền”.

Theo CNBC, khi được các phóng viên hỏi trong một cuộc điện đàm hôm 23/7 rằng liệu việc tập trung vào vấn đề lao động cưỡng bức có phải là cái cớ để tái áp dụng chính sách thuế “Ngày Giải phóng” hay không, một quan chức cấp cao trong chính quyền Trump cho rằng Tổng thống Trump đã ưu tiên vấn đề này “trong nhiều năm”.

Quan chức này nói thêm rằng thời điểm áp dụng các mức thuế mới, có hiệu lực ngay khi các mức thuế tạm thời trước đó hết hạn, được lựa chọn nhằm “tránh sự phức tạp” chứ không nhằm thay thế các mức thuế cũ.

Trong cuộc phỏng vấn ngày 28/7, Tổng thống Trump cũng bác bỏ những lo ngại rằng các mức thuế của ông, vốn là các khoản thuế đánh vào hàng hóa nhập khẩu, có thể gây tổn hại cho nền kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh chi phí sinh hoạt của người dân Mỹ đang trở thành vấn đề trọng tâm trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới.

Theo bài bình luận của Patrick Foulis trên tờ Financial Times, chính quyền Mỹ đang chuyển từ việc sử dụng thuế quan như một công cụ gây sức ép sang một chiến lược rộng hơn nhằm duy trì sự phụ thuộc của các nước vào các mạng lưới tài chính, công nghệ, quốc phòng và thị trường của Mỹ.

Trong khoảng 18 tháng qua, Mỹ không chỉ tăng thuế quan mà còn yêu cầu các đối tác cam kết đầu tư vào Mỹ, mua thêm hàng hóa, công nghệ và vũ khí của Mỹ, đồng thời ký các thỏa thuận thương mại theo các điều kiện mới. Chính quyền ông Trump cũng tìm cách giảm chi phí cho Mỹ bằng cách yêu cầu các đồng minh tăng chi tiêu quốc phòng và gắn các cam kết an ninh của Mỹ với mức độ đóng góp của các đối tác.

Chiến lược này đã mang lại một số kết quả song cũng vấp phải phản ứng. Dòng vốn FDI vào Mỹ năm 2025 đạt mức cao nhất từ trước đến nay, trong khi thu nhập từ các lĩnh vực tài chính, công nghệ, sở hữu trí tuệ và quốc phòng ở nước ngoài tiếp tục tăng, ước đạt khoảng 7% GDP của Mỹ.

Tuy nhiên, việc gia tăng sức ép cũng khiến nhiều đối tác đẩy mạnh tìm kiếm các lựa chọn thay thế, dù vẫn muốn duy trì khả năng tiếp cận thị trường và công nghệ của Mỹ. Một số doanh nghiệp Mỹ mất thị phần tại nước ngoài, ví dụ gần đây nhất là Tập đoàn Palantir tại châu Âu.

Để ngăn chặn xu hướng này, chính quyền ông Trump không chỉ khuyến khích các nước tiếp tục sử dụng công nghệ và dịch vụ của Mỹ mà còn tìm cách hạn chế sự phát triển của các hệ thống cạnh tranh. Thứ trưởng Ngoại giao phụ trách kinh tế Jacob Helberg cho rằng việc các nước xây dựng các nền tảng số độc lập là "đi ngược lợi ích và phản tác dụng".

Gần đây Mỹ áp thuế 25% đối với Brazil sau khi nước này phát triển thành công nền tảng thanh toán số Pix. Các điều khoản trong nhiều thỏa thuận thương mại cũng buộc các nước phải mua các giải pháp công nghệ Mỹ và tham khảo Washington khi tham gia các thỏa thuận công nghệ với Trung Quốc.

Trong những năm tới, châu Âu và nhiều nước châu Á sẽ tiếp tục phát triển các hệ thống độc lập về thanh toán số, không gian, phòng không và công nghệ. Theo bài viết, nếu các hệ thống này thành công và Mỹ tìm cách ngăn cản việc sử dụng và phát triển thì tác động sẽ sâu rộng hơn nhiều so với các biện pháp thuế quan hiện nay.

Theo Inside Trade, việc chính quyền Tổng thống Donald Trump áp thuế mới theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 với lý do chưa cấm hoặc thực thi chưa đầy đủ việc cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức đã vấp phải phản ứng trái chiều từ nhiều đối tác thương mại của Mỹ. Trong khi nhiều nước bác bỏ cơ sở của cuộc điều tra và cho rằng các mức thuế mang tính bảo hộ, một số nước lại lại tỏ chấp nhận mức thuế.

Brazil phản ứng mạnh nhất. Tổng thống Brazil Lula cho rằng cuộc điều tra của Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) chỉ là cái cớ để thực hiện chính sách bảo hộ thương mại. Brazil tuyên bố sẽ khởi kiện Mỹ lên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và sử dụng Luật Đối ứng của Brazil để xem xét các biện pháp đáp trả. Ngoài mức thuế 12,5% theo cuộc điều tra về lao động cưỡng bức, nhiều hàng hóa Brazil còn phải chịu thuế 25% theo cuộc điều tra Mục 301 khác về chính sách số và thực tiễn thương mại.

Trung Quốc tái khẳng định lập trường phản đối mọi hình thức áp thuế đơn phương. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho rằng chiến tranh thương mại và chiến tranh thuế quan không mang lại lợi ích cho bất kỳ bên nào. Tuy nhiên, Trung Quốc không cho biết liệu có áp dụng các biện pháp trả đũa hay không.

New Zealand và Australia tỏ ý không đồng tình với cơ sở và kết quả điều tra của USTR. Thủ tướng Christopher Luxon cho rằng cuộc điều tra của USTR không đưa ra được bằng chứng thuyết phục về các cáo buộc liên quan đến lao động cưỡng bức.

Australia cho rằng việc áp thuế là "hoàn toàn không có cơ sở" vì nước này luôn nghiêm túc trong phòng, chống lao động cưỡng bức. Singapore cũng bảo vệ các nỗ lực chống lao động cưỡng bức của mình và cho biết sẽ tiếp tục làm việc với USTR để tìm giải pháp đối với các mức thuế mới, nhất là trong bối cảnh Singapore có thặng dư thương mại có lợi cho Mỹ.

Trong khi đó, Liên minh châu Âu (EU), Hàn Quốc, Mexico và Canada có phản ứng mềm mỏng hơn. Người phát ngôn Ủy ban châu Âu Paula Pinho cho biết mức thuế mới của Mỹ phù hợp với thỏa thuận thương mại mà hai bên đã đạt được.

Hàn Quốc cũng đánh giá việc Mỹ công bố mức thuế mới đã giúp giảm bớt một phần sự bất định đối với doanh nghiệp, cho biết sẽ tích cực phối hợp với Mỹ trong cuộc điều tra theo Mục 301 về dư thừa công suất song đề nghị tổng mức thuế cuối cùng không vượt 15%.