Thương vụ hiến kế gỡ điểm nghẽn xuất khẩu nửa cuối năm

Trước những biến động ngày càng nhanh của thương mại toàn cầu, từ rào cản thuế quan đến các tiêu chuẩn xanh và yêu cầu về phát triển bền vững, doanh nghiệp Việt Nam sẽ phải đối mặt với nhiều sức ép hơn trong nửa cuối năm 2026. Tại Hội nghị giao ban xúc tiến thương mại với hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài quý II/2026 do Bộ Công Thương tổ chức ngày 7/7 theo hình thức trực tiếp và trực tuyến, đại diện các Thương vụ đã đưa ra nhiều cảnh báo cũng như khuyến nghị nhằm giúp doanh nghiệp chủ động thích ứng, duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu.

Đối với thị trường Hoa Kỳ, ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Hoa Kỳ cho biết, mặc dù xuất khẩu của Việt Nam trong 6 tháng đầu năm vẫn tăng trưởng ở nhiều nhóm hàng nhưng triển vọng những tháng cuối năm sẽ chịu áp lực lớn hơn từ chính sách thuế quan và xu hướng gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại.

Theo ông Đỗ Ngọc Hưng, bên cạnh việc nhu cầu nhập khẩu có dấu hiệu chậm lại, Hoa Kỳ tiếp tục mở rộng các cuộc điều tra liên quan đến lao động, môi trường, sở hữu trí tuệ, xuất xứ hàng hóa và chuỗi cung ứng. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam phải chuẩn bị đầy đủ hồ sơ chứng minh xuất xứ, nâng cao năng lực truy xuất nguồn gốc và đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn phát triển bền vững nếu muốn giữ vững thị phần tại thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam.

Không chỉ Hoa Kỳ, các thị trường châu Âu cũng đang chuyển mạnh sang các hàng rào kỹ thuật mới. Theo bà Võ Thị Ngọc Diệp, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Hà Lan, lợi thế về thuế quan từ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) không còn là yếu tố quyết định. Thay vào đó, thách thức lớn nhất hiện nay là hàng loạt quy định mới về môi trường và phát triển bền vững.

EU đang mở rộng Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), thúc đẩy thực hiện Quy định chống mất rừng (EUDR), siết chặt quy định về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, tăng yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, kinh tế tuần hoàn, trách nhiệm xã hội và các tiêu chí ESG. Đồng thời, các biện pháp phòng vệ thương mại cũng được sử dụng ngày càng nhiều đối với một số nhóm hàng.

Theo đại diện Thương vụ Việt Nam tại Hà Lan, cách thức quản lý của EU đã thay đổi căn bản, từ kiểm soát chất lượng sản phẩm sang kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng, bao gồm vùng nguyên liệu, phát thải carbon, điều kiện lao động và trách nhiệm môi trường. Đây sẽ là xu hướng lâu dài, buộc doanh nghiệp Việt Nam phải đầu tư bài bản nếu muốn duy trì năng lực cạnh tranh.

Trong khi đó, tại khu vực Trung Đông, hoạt động logistics qua Biển Đỏ và eo biển Hormuz đang dần phục hồi sau thời gian gián đoạn bởi xung đột. Tuy nhiên, theo ông Trương Xuân Trung, Phụ trách Thương vụ Việt Nam tại Các tiểu Vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE), thị trường này cũng đang áp dụng nhiều quy định mới đối với hàng nhập khẩu.

Đáng chú ý, UAE siết chặt quy trình chứng nhận Halal, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong kiểm tra và hậu kiểm hàng hóa, đồng thời yêu cầu nhiều nhóm sản phẩm sử dụng bao bì sinh học hoặc bao bì tái chế khi phân phối qua hệ thống bán lẻ. Đây đều là những thay đổi doanh nghiệp cần cập nhật sớm để chủ động điều chỉnh sản xuất, tránh phát sinh rủi ro khi xuất khẩu.

Trước những thay đổi của các thị trường nhập khẩu, đại diện các Thương vụ cho rằng hoạt động xúc tiến thương mại cũng cần thay đổi theo hướng chuyên sâu, gắn chặt với nhu cầu của từng thị trường và từng ngành hàng thay vì chỉ dừng ở các hoạt động quảng bá truyền thống.

Đối với Hoa Kỳ, ngoài việc tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp tham gia các hội chợ chuyên ngành, ông Đỗ Ngọc Hưng đề xuất đẩy mạnh kết nối tại Vietnam International Sourcing 2026, sự kiện dự kiến thu hút nhiều tập đoàn bán lẻ lớn như Walmart, Amazon và Costco.

Đồng thời, cần xây dựng cơ sở dữ liệu doanh nghiệp để hệ thống Thương vụ chủ động kết nối đối tác trước khi các đoàn doanh nghiệp nước ngoài sang Việt Nam; tăng cường xác minh đối tác nhằm hạn chế rủi ro trong giao dịch; đồng thời thiết lập cơ chế cảnh báo sớm đối với các ngành có nguy cơ cao như dệt may, da giày, gỗ, điện tử, nhôm, máy móc và nông sản chế biến.

Với thị trường Hà Lan, bà Võ Thị Ngọc Diệp đề xuất ưu tiên tổ chức các đoàn giao thương tại những trung tâm kinh tế, logistics và công nghệ như Rotterdam và Amsterdam; đồng thời gắn hoạt động xúc tiến với các triển lãm chuyên ngành có sức lan tỏa lớn nhằm tiếp cận trực tiếp mạng lưới nhà mua hàng quốc tế.

Theo bà Diệp, Hà Lan không chỉ là thị trường tiêu thụ mà còn là cửa ngõ quan trọng để hàng hóa Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào toàn bộ thị trường EU.

Vì vậy, doanh nghiệp cần đẩy mạnh đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, phát triển chuỗi cung ứng xanh, xây dựng thương hiệu và nâng cao năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường.

Doanh nghiệp cũng cần thường xuyên khai thác hệ thống phát triển thị trường nước ngoài do Bộ Công Thương xây dựng để cập nhật kịp thời các thay đổi về chính sách, tiêu chuẩn kỹ thuật, thông tin ngành hàng và danh sách đối tác uy tín.

Đối với UAE, trọng tâm thời gian tới là tận dụng hiệu quả Hiệp định Đối tác Kinh tế toàn diện Việt Nam - UAE (CEPA).

Theo ông Trương Xuân Trung, doanh nghiệp cần chủ động hoàn thiện chứng nhận Halal, tăng cường truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu về bao bì thân thiện môi trường, đồng thời nghiên cứu xây dựng kho ngoại quan, trung tâm phân phối hoặc hệ thống bán lẻ tại các khu thương mại tự do của UAE nhằm tận dụng lợi thế tái xuất sang các nước thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC).

Đáng chú ý, Thương vụ Việt Nam tại UAE đã vận động thành công hai tập đoàn bán lẻ lớn của nước này tham dự Vietnam International Sourcing 2026. Bên cạnh đó, một tập đoàn bán lẻ cũng đang xúc tiến mở văn phòng đại diện tại Thành phố Hồ Chí Minh, hứa hẹn mở thêm kênh phân phối trực tiếp cho hàng hóa Việt Nam.

Điểm chung trong các khuyến nghị của hệ thống Thương vụ là lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do vẫn rất quan trọng, nhưng sẽ không còn đủ để tạo khác biệt nếu doanh nghiệp không nâng cao năng lực tuân thủ các tiêu chuẩn mới của thị trường.

Trong bối cảnh các hàng rào phi thuế quan ngày càng gia tăng, năng lực thích ứng, chuyển đổi xanh, minh bạch chuỗi cung ứng và đổi mới phương thức xúc tiến thương mại sẽ trở thành yếu tố quyết định khả năng duy trì và mở rộng thị phần xuất khẩu.

Cùng với việc đưa doanh nghiệp tham gia hội chợ ở nước ngoài, hoạt động xúc tiến thương mại đang chuyển mạnh sang mô hình kết nối thường xuyên giữa nhà mua hàng và nhà cung ứng, xây dựng cơ sở dữ liệu doanh nghiệp, hỗ trợ xác minh đối tác, cung cấp cảnh báo sớm và khai thác hiệu quả các nền tảng số.

Đây được xem là hướng đi quan trọng để hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp vượt qua các rào cản mới, tạo động lực cho tăng trưởng xuất khẩu trong nửa cuối năm 2026 và góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số.