Thủy điện Hòa Bình góp sức vượt áp lực phụ tải kỷ lục

Đợt nắng nóng gay gắt cuối tháng 5/2026 đã đẩy nhu cầu sử dụng điện trên cả nước, đặc biệt tại miền Bắc, lên những mức cao chưa từng có. Chỉ trong vài ngày, hàng loạt kỷ lục mới về công suất cực đại và sản lượng điện tiêu thụ liên tiếp được thiết lập, tạo áp lực lớn lên công tác vận hành hệ thống điện quốc gia. Trong bối cảnh đó, Nhà máy Thủy điện Hòa Bình cùng Nhà máy Thủy điện Hòa Bình mở rộng đã được huy động ở mức rất cao, góp phần quan trọng bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định cho hệ thống.

*Khi những kỷ lục liên tiếp bị xô đổ

Những ngày cuối tháng 5 vừa qua được xem là đợt thử lửa đầu tiên của hệ thống điện quốc gia trong mùa khô năm 2026. Nền nhiệt phổ biến từ 38-40 độ C, nhiều nơi vượt ngưỡng 40 độ C khiến nhu cầu sử dụng điện cho sản xuất và sinh hoạt tăng mạnh.

Theo ông Nguyễn Đức Ninh, Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO), chỉ trong 5 ngày từ 23-27/5, hệ thống điện quốc gia liên tục ghi nhận các mức phụ tải đỉnh mới.

Ngày 23/5, công suất cực đại toàn hệ thống đạt 53.512 MW. Đến ngày 25/5, con số này tăng vọt lên 57.120 MW. Ngày 26/5 tiếp tục xác lập kỷ lục mới với 58.103 MW vào lúc 13 giờ 40 phút, cao hơn khoảng 5,7% so với mức đỉnh của năm 2025.

Riêng tại miền Bắc, áp lực cung ứng điện còn lớn hơn. Chỉ trong vài ngày, công suất cực đại của khu vực tăng từ 26.595 MW lên gần 30.000 MW. Đặc biệt, sản lượng điện tiêu thụ của miền Bắc ngày 27/5 đạt tới 631 triệu kWh, chiếm hơn một nửa tổng sản lượng điện toàn quốc trong ngày.

Một diễn biến đáng chú ý là quy luật phụ tải truyền thống đã thay đổi rõ rệt. Nếu trước đây nhu cầu điện thường giảm vào cuối tuần thì ngày 24/5, dù rơi vào thứ Bảy, miền Bắc vẫn ghi nhận mức tiêu thụ điện rất cao và thiết lập kỷ lục mới.

Đồng thời, đỉnh phụ tải cũng dịch chuyển mạnh sang khung giờ buổi tối, từ khoảng 20 giờ đến 23 giờ, khi nhu cầu sử dụng điều hòa tăng mạnh trong khi điện mặt trời không còn khả năng phát điện.

Trước áp lực đó, NSMO đã phải triển khai đồng bộ nhiều giải pháp điều hành, từ tối ưu huy động các nguồn điện, tăng cường truyền tải, điều chỉnh phụ tải đến chuẩn bị các phương án ứng phó với những tình huống cực đoan.

Trong bức tranh chung của hệ thống điện, Thủy điện Hòa Bình là một trong những nguồn điện được huy động mạnh mẽ nhất trong đợt nắng nóng vừa qua.

Ông Phạm Văn Vương, Giám đốc Công ty Thủy điện Hòa Bình cho biết, trong những ngày phụ tải tăng cao, cả Nhà máy Thủy điện Hòa Bình và Nhà máy Thủy điện Hòa Bình mở rộng đều được huy động ở mức cao nhất để đáp ứng yêu cầu của hệ thống điện quốc gia.

“Trong 3 ngày cuối đợt nắng nóng vừa qua, sản lượng phát điện của hai nhà máy cộng lại luôn đạt trên 56 triệu kWh/ngày; trong đó, Nhà máy Thủy điện Hòa Bình phát trên 45 triệu kWh/ngày, còn Nhà máy Thủy điện Hòa Bình mở rộng đạt trên 11 triệu kWh/ngày”, ông Vương cho biết.

Theo lãnh đạo Công ty Thủy điện Hòa Bình, mức huy động này tương đương việc các tổ máy vận hành gần như tối đa công suất trong suốt 24 giờ.

Điều đáng nói là trước khi xảy ra đợt nắng nóng, các tổ máy thường chỉ vận hành ở mức khoảng 30-50% khả năng phát điện tối đa. Như vậy, công suất phát điện của hai nhà máy trong những ngày cao điểm vừa qua đã tăng từ 2-3 lần so với ngày bình thường.

Sự gia tăng mạnh mẽ này phản ánh rõ vai trò của thủy điện trong những thời điểm hệ thống điện đối mặt với áp lực phụ tải lớn. Khác với nhiều loại hình nguồn điện khác, thủy điện có khả năng tăng hoặc giảm công suất rất nhanh theo yêu cầu điều độ.

Theo ông Phạm Văn Vương, Thủy điện Hòa Bình còn đảm nhận nhiệm vụ điều tần cho hệ thống điện quốc gia. Vì vậy, trong các khung giờ cao điểm, đặc biệt là buổi tối, nhà máy thường được huy động ở mức rất cao nhằm đáp ứng nhu cầu phụ tải.

Điều này càng trở nên quan trọng khi đỉnh phụ tải hiện nay đang dịch chuyển mạnh sang buổi tối - thời điểm điện mặt trời không còn phát điện. Khi đó, các nguồn điện có khả năng đáp ứng nhanh như thủy điện đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giữ ổn định hệ thống.

Để duy trì sản lượng phát điện lớn trong điều kiện vận hành căng thẳng, các lực lượng trực vận hành tại Nhà máy Thủy điện Hòa Bình đã duy trì trạng thái sẵn sàng cao nhất.

Tại Nhà máy Thủy điện Hòa Bình mở rộng, các kíp trực đang thực hiện chế độ 3 ca, 5 kíp liên tục 24/24 giờ.

Theo chị Nguyễn Thị Ngọc Mai, Trưởng kíp Nhà máy Thủy điện Hòa Bình mở rộng, mỗi kíp trực gồm 4 người; trong đó, hai người thường xuyên làm việc tại hiện trường, hai người trực tại phòng điều khiển trung tâm để theo dõi tình trạng vận hành của các tổ máy.

Trong khi đó, tại Nhà máy Thủy điện Hòa Bình, các ca trực liên tục theo dõi diễn biến của hệ thống và thực hiện nghiêm phương thức huy động của điều độ hệ thống điện quốc gia.

Ông Nguyễn Hồng Hải, Trưởng ca vận hành Nhà máy Thủy điện Hòa Bình cho biết, toàn bộ quá trình vận hành được giám sát theo thời gian thực thông qua hệ thống điều khiển hiện đại SCADA/DCS.

Các thông số kỹ thuật quan trọng như nhiệt độ, rung động, áp lực dầu, dòng kích từ hay chế độ làm mát thiết bị đều được theo dõi thường xuyên nhằm phát hiện sớm các bất thường.

“Các kíp trực chủ động phối hợp với lực lượng sửa chữa để xử lý kịp thời các tình huống phát sinh, bảo đảm tổ máy vận hành an toàn, ổn định và phát huy tối đa hiệu suất theo khả năng thiết kế”, ông Hải cho biết.

Bên cạnh đó, việc kiểm tra hiện trường cũng được tăng cường. Lực lượng vận hành và sửa chữa thường xuyên bám sát thiết bị, theo dõi tình trạng vận hành nhằm bảo đảm các tổ máy luôn sẵn sàng đáp ứng yêu cầu huy động trong mọi thời điểm.

Đợt nắng nóng vừa qua cũng cho thấy hiệu quả rõ nét của Dự án Nhà máy Thủy điện Hòa Bình mở rộng sau khi đi vào vận hành. Được khởi công từ năm 2021 với tổng mức đầu tư hơn 9.220 tỷ đồng, dự án gồm hai tổ máy có tổng công suất 480 MW.

Theo ông Phạm Văn Vương, riêng trong tháng 5, Nhà máy Thủy điện Hòa Bình mở rộng đã phát được trên 222 triệu kWh. Tính từ đầu năm đến nay, sản lượng đạt trên 390 triệu kWh và từ khi đưa vào vận hành đến nay đã phát gần 600 triệu kWh.

Việc bổ sung thêm 480 MW công suất đã góp phần nâng cao đáng kể khả năng đáp ứng phụ tải đỉnh của hệ thống điện quốc gia.

Không chỉ tăng sản lượng điện, dự án còn giúp giảm áp lực vận hành đối với các tổ máy hiện hữu, qua đó nâng cao độ tin cậy và hiệu quả khai thác của toàn bộ công trình Thủy điện Hòa Bình.

Trong bối cảnh nhu cầu điện liên tục tăng cao, đặc biệt tại miền Bắc, nguồn công suất bổ sung này đang phát huy hiệu quả rõ rệt trong việc hỗ trợ vận hành hệ thống.

*Không chỉ phát điện

Bên cạnh nhiệm vụ phát điện, Thủy điện Hòa Bình còn đảm nhiệm vai trò quan trọng trong phòng chống lũ và điều tiết nguồn nước cho hạ du. Theo ông Phạm Văn Vương, Hòa Bình là công trình thủy điện đa mục tiêu, vừa phát điện vừa tham gia phòng chống lũ và điều tiết nguồn nước cho hạ du.

Điểm đặc biệt là Hòa Bình là bậc thang cuối cùng trên hệ thống sông Đà trước khi dòng nước chảy về đồng bằng Bắc Bộ. Vì vậy, mọi hoạt động điều tiết hồ chứa đều tác động trực tiếp đến khu vực hạ du; trong đó có Thủ đô Hà Nội.

Chính vì vậy, việc vận hành hồ chứa luôn phải bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu phát điện và nhiệm vụ phòng chống lũ.

Hiện mực nước hồ Hòa Bình đang ở mức trên 104 m, vừa bảo đảm điều kiện kỹ thuật để các tổ máy phát công suất tối đa, vừa đáp ứng yêu cầu chuẩn bị dung tích đón lũ theo quy định.

Theo quy trình vận hành, đến ngày 15/6, mực nước hồ phải được hạ xuống dưới 105 m để sẵn sàng cho mùa mưa bão. “Đây là việc hài hòa giữa phát điện và phòng chống lũ”, ông Vương nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, công ty cũng duy trì hệ thống quan trắc thủy văn với 17 trạm đo mưa trên lưu vực hồ nhằm hỗ trợ công tác dự báo và điều hành hồ chứa.

Những năm gần đây, cơ cấu nguồn điện của Việt Nam đã có nhiều thay đổi khi điện khí, điện than và năng lượng tái tạo phát triển mạnh. Tỷ trọng thủy điện không còn chiếm ưu thế như trước. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa vai trò của thủy điện suy giảm.

Thực tế từ đợt nắng nóng cuối tháng 5 vừa qua cho thấy, khi nhu cầu điện tăng đột biến và liên tục lập kỷ lục mới, các nhà máy thủy điện vẫn là một trong những nguồn điện có khả năng đáp ứng nhanh và linh hoạt nhất cho hệ thống. Đặc biệt, trong bối cảnh điện mặt trời không phát điện vào buổi tối và nhu cầu tiêu thụ điện ngày càng dịch chuyển sang khung giờ này, khả năng điều chỉnh công suất nhanh của thủy điện càng trở nên cần thiết.

Đối với Thủy điện Hòa Bình, vai trò đó không chỉ thể hiện qua hàng chục triệu kWh điện được phát lên lưới mỗi ngày trong đợt nắng nóng vừa qua. Quan trọng hơn, đây còn là công trình góp phần bảo đảm vận hành ổn định hệ thống điện miền Bắc, đồng thời thực hiện các nhiệm vụ điều tiết lũ và bảo đảm an toàn cho vùng hạ du.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số, nhu cầu điện được dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh. Thực tế từ đợt nắng nóng cuối tháng 5 cho thấy, mỗi khi hệ thống điện đối mặt với những đợt phụ tải tăng đột biến, các công trình thủy điện lớn như Hòa Bình vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định, góp phần giữ vững an ninh năng lượng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.