Tiến độ lấy nước vụ Đông Xuân cải thiện rõ rệt ngay từ đợt đầu

Công nhân Trạm bơm Cổ Đam, tỉnh Ninh Bình vận hành hệ thống. Ảnh: Bích Hồng/Bnews/vnanet.vn

Ngày 19/1, Đoàn công tác của Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã đi kiểm tra thực tế công tác lấy nước đợt 1 phục vụ sản xuất vụ Đông Xuân 2025–2026 tại Trạm bơm Cổ Đam và khu vực ven biển tỉnh Ninh Bình. Qua kiểm tra cho thấy, sau hơn ba ngày triển khai, công tác lấy nước và điều tiết từ các hồ thủy điện được thực hiện tương đối thuận lợi, tiến độ tốt hơn so với cùng kỳ năm trước. 

Theo ông Nguyễn Hồng Khanh, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, nhiều địa phương đã đạt kết quả tích cực ngay trong những ngày đầu lấy nước đợt 1 như Ninh Bình, Phú Thọ... So với các năm trước, tiến độ lấy nước năm nay có sự cải thiện rõ rệt, phản ánh sự chủ động ngày càng cao của các địa phương trong công tác tổ chức thực hiện. 

Một trong những điểm đáng chú ý là nhiều địa phương đã chủ động tranh thủ lấy nước sớm khi điều kiện cho phép. Tại tỉnh Ninh Bình, ngay cả trong thời điểm chưa xả nước tập trung từ các hồ thủy điện lớn, địa phương đã vận hành hệ thống trạm bơm để lấy nước, đạt trên 10% diện tích gieo cấy. Cách làm này góp phần giảm áp lực cho các đợt lấy nước sau và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nước. 

Cùng với sự chủ động của các địa phương, công tác điều tiết từ các nhà máy thủy điện trong đợt 1 năm nay được đánh giá là hiệu quả. Mực nước trung bình tại Hà Nội được duy trì đạt từ 1,6 m trở lên theo yêu cầu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, thậm chí có thời điểm cao hơn mức quy định. Nhờ đó, các trạm bơm trên hệ thống sông vận hành thuận lợi, tạo điều kiện cho các địa phương tranh thủ lấy nước sớm, hiệu quả. 

Nông dân xã Đồng Thịnh, tỉnh Ninh Bình tranh thủ làm đất khi có nước. Ảnh: Bích Hồng/Bnews/vnanet.vn

Ông Nguyễn Hồng Khanh cho biết, sau khi kết thúc đợt 1, trong thời gian trước đợt 2 lấy nước, ngành thủy lợi vẫn khuyến nghị các địa phương tiếp tục tranh thủ lấy nước khi có điều kiện thuận lợi, nhằm bảo đảm diện tích có nước đạt mức cao nhất có thể, đồng thời tiết kiệm nguồn nước, góp phần đảm bảo an ninh năng lượng. 

Trong bối cảnh lượng mưa được dự báo ít, để chuẩn bị tốt cho đợt lấy nước tiếp theo, ngành thủy lợi đề nghị các địa phương khẩn trương hoàn thành công tác làm đất, nhất là làm đất sớm để giữ nước hiệu quả ngay trên ruộng, hạn chế thất thoát. Bên cạnh đó, người dân, các hợp tác xã và đơn vị quản lý công trình thủy lợi cần tổ chức tốt hệ thống thủy lợi nội đồng, đặc biệt tại các vùng trũng, vùng bãi ven sông, nhằm tích trữ nước tối đa. 

Theo ông Nguyễn Hồng Khanh, kết quả tích cực trong những ngày đầu xả nước đợt 1 cho thấy sự chuyển biến rõ nét về nhận thức và hành động của các địa phương, nhất là khu vực ven biển và những vùng có truyền thống sản xuất sớm. Các địa phương đã theo dõi sát mực nước, độ mặn và chủ động lấy nước ngay khi điều kiện cho phép, đúng theo kế hoạch đã được chuẩn bị từ trước. Ngành thủy lợi khuyến cáo các địa phương và nông dân tiếp tục tuân thủ chặt chẽ khung thời vụ, chủ động gieo cấy khi đủ nước, đồng thời tích trữ và bảo vệ nguồn nước trên đồng ruộng, bảo đảm sản xuất vụ Đông Xuân hiệu quả. 

Tại các đơn vị quản lý công trình, công tác chuẩn bị cho lấy nước vụ Đông Xuân năm nay cũng được triển khai sớm và đồng bộ. Ông Trần Văn Dũng, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Bắc Nam Hà cho biết, ngay sau mùa mưa bão, công ty đã tập trung sửa chữa máy móc, thiết bị, công trình đầu mối; nạo vét cửa lấy nước, bảo đảm các trạm bơm sẵn sàng vận hành. 

Từ ngày 20/12, khi xuất hiện con triều đầu tiên có mực nước cao, đơn vị đã chủ động nhập nước tối đa vào hệ thống để tích trữ sớm. Đây là điểm khác biệt so với những năm trước, khi nhiều địa phương thường chờ đến đợt xả tập trung từ các hồ thủy điện mới bắt đầu lấy nước. Khi bước vào đợt lấy nước chính thức, từ ngày 14/1 trạm bơm Như Trác là đơn vị vận hành sớm nhất, các trạm bơm khác lần lượt được đưa vào hoạt động, trong đó trạm Nhâm Tràng vận hành muộn nhất vào ngày 16/1. Việc phân kỳ vận hành hợp lý, bám sát lịch xả nước của các hồ thủy điện đã góp phần nâng cao hiệu quả lấy nước. 

Đoàn công tác kiểm tra công tác lấy nước Trạm bơm Cổ Đam, tỉnh Ninh Bình. Ảnh: Bích Hồng/Bnews/vnanet.vn

Theo ông Trần Văn Dũng, hệ thống thủy lợi Bắc Nam Hà hiện phục vụ tưới cho hơn 40.000 ha lúa vụ Đông Xuân. Đến nay, toàn hệ thống đã bảo đảm nước cho khoảng 45% diện tích gieo cấy. Trong thời gian lấy nước, toàn bộ 7 trạm bơm tưới trong số 12 trạm bơm do công ty quản lý đều được huy động vận hành tối đa công suất. Lực lượng công nhân được bố trí làm việc 3 ca, 24/24 giờ, nhằm tận dụng tối đa từng thời điểm mực nước thuận lợi. 

Về kế hoạch sản xuất vụ Đông Xuân 2025–2026, ông Nguyễn Mạnh Cục, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết, các tỉnh phía Bắc dự kiến gieo cấy khoảng 1,05 triệu ha lúa, phấn đấu đạt sản lượng khoảng 13 triệu tấn. Để đạt mục tiêu này, việc tuân thủ nghiêm ngặt khung thời vụ được xác định là yếu tố then chốt, giúp cây lúa sinh trưởng trong điều kiện khí hậu thuận lợi nhất. 

Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật khuyến cáo các địa phương tổ chức gieo cấy tránh rét đậm, rét hại trong giai đoạn mạ và đẻ nhánh, đồng thời né lũ tiểu mãn đối với các vùng trũng thấp. Các địa phương ưu tiên sử dụng giống lúa ngắn ngày nhưng thuộc nhóm chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu tiêu thụ trong nước và xuất khẩu; đồng thời điều tiết nước hợp lý, áp dụng các biện pháp tưới tiết kiệm nhằm giảm lượng nước tưới, tiết kiệm nguồn lực và góp phần giảm phát thải. 

Riêng khu vực Đồng bằng sông Hồng, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật khuyến cáo tập trung gieo cấy quanh tiết Lập Xuân (ngày 4/2). Các địa phương cần tổ chức gieo cấy dứt điểm trước Tết Nguyên đán, tránh kéo dài sang sau Tết, ảnh hưởng đến khung thời vụ và năng suất. 

Ở góc độ bảo đảm nguồn điện phục vụ lấy nước, ông Nguyễn Quốc Trung, Phó Tổng Giám đốc Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO) cho biết, trước khi triển khai lấy nước đợt 1, NSMO đã phối hợp với các nhà máy thủy điện lớn và Tập đoàn Điện lực Việt Nam thống nhất phương án vận hành. Các nhà máy thủy điện Hòa Bình, Thác Bà, Tuyên Quang được huy động ở mức cao, bảo đảm lưu lượng xả theo yêu cầu. 

Cùng với đó, NSMO phối hợp chặt chẽ với các đơn vị điện lực địa phương bảo đảm cấp điện ổn định, liên tục cho các trạm bơm, có nguồn dự phòng và ít nhất hai đường dây cấp điện cho các trạm bơm trọng điểm. Mặc dù hệ thống điện phần lớn được vận hành theo hướng tự động hóa, song ngành điện luôn sẵn sàng tăng cường nhân lực trực tiếp tại hiện trường để bảo đảm an toàn, liên tục cho việc cấp điện, góp phần bảo đảm công tác lấy nước phục vụ sản xuất vụ Đông Xuân đúng kế hoạch.

Theo Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, đến 15 giờ ngày 19/1, khu vực Trung du và Đồng bằng Bắc Bộ đã lấy nước phục vụ gieo cấy vụ Đông Xuân 2025-2026 được 215.470 ha, đạt gần 45% (tăng gần 7% so với ngày 18/1).