Tìm giải pháp thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong doanh nghiệp vừa và nhỏ

Sáng 1/10, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh tổ chức hội thảo khoa học “Giải pháp triển khai kinh tế tuần hoàn trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại các khu công nghiệp TP. Hồ Chí Minh” với sự tham dự của gần 100 chuyên gia, nhà khoa học, đại diện cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các tổ chức khoa học, công nghệ trên cả nước.

Phát biểu khai mạc hội thảo, GS.TS. Nguyễn Văn Phước, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh, chuyển đổi từ phương thức sản xuất tuyến tính sang kinh tế tuần hoàn đặt ra nhiều yêu cầu thực tế đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, nhất là về nguồn lực, công nghệ và hiệu quả đầu tư.

Theo GS.TS. Nguyễn Văn Phước, do chịu sức ép về chi phí, nhân lực và khả năng tiếp cận công nghệ, doanh nghiệp vừa và nhỏ cần những giải pháp phù hợp với quy mô sản xuất, có thể triển khai từng bước và đo lường được hiệu quả. Việc kiểm soát hao hụt nguyên liệu, tiết kiệm nước, điện; phân loại phụ phẩm tại nguồn; tái sử dụng bao bì hoặc cải tiến quy trình có thể là những bước khởi đầu, tạo cơ sở để doanh nghiệp tiếp tục đầu tư vào các dự án tuần hoàn quy mô lớn hơn.

Tuy nhiên, nếu chỉ xem xét từng doanh nghiệp riêng lẻ sẽ bỏ qua nhiều cơ hội cộng sinh công nghiệp trong khu công nghiệp; phụ phẩm của doanh nghiệp này có thể trở thành nguyên liệu đầu vào của doanh nghiệp khác; nhiệt dư, nước sau xử lý hoặc hạ tầng kỹ thuật có thể được khai thác dùng chung. “Để hình thành các mối liên kết này cần có dữ liệu đáng tin cậy về dòng tài nguyên, tiêu chuẩn chất lượng, cơ chế hợp tác và một đầu mối tổ chức kết nối, trong đó doanh nghiệp phát triển hạ tầng khu công nghiệp giữ vai trò quan trọng”, GS.TS. Nguyễn Văn Phước chia sẻ.

Ở góc độ nhà khoa học, PGS.TS. Nguyễn Thị Thanh Phượng, Viện trưởng Viện Công nghiệp Môi trường thành phố (IEI) cho rằng, kinh tế tuần hoàn tại doanh nghiệp vừa và nhỏ có những đặc thù khác so với doanh nghiệp lớn. Dòng nguyên vật liệu, nước, năng lượng và chất thải thường có quy mô nhỏ, phân tán, biến động, khiến một số công nghệ như tái sinh nước, thu hồi nhiệt, tái chế chuyên sâu hoặc xử lý phụ phẩm khó đạt hiệu quả kinh tế nếu doanh nghiệp đầu tư riêng lẻ. Trong khi đó, nguồn vốn, dữ liệu và nhân lực chuyên môn của nhóm doanh nghiệp này còn hạn chế.

"Do đó, kinh tế tuần hoàn tại doanh nghiệp vừa và nhỏ không nên được xem là phiên bản thu nhỏ của mô hình dành cho tập đoàn lớn, mà cần triển khai theo hướng các giải pháp mô-đun như giảm tiêu hao, kéo dài vòng đời thiết bị và sản phẩm, tái sử dụng nội bộ, thu hồi phụ phẩm, sử dụng nguyên liệu thứ cấp và liên kết giữa các doanh nghiệp để hình thành quy mô kinh tế phù hợp", PGS.TS. Nguyễn Thị Thanh Phượng chia sẻ.

Từ thực tiễn nghiên cứu, PGS.TS. Nguyễn Thị Thanh Phượng đề xuất lộ trình theo nguyên tắc “dữ liệu trước – thí điểm trước – hạ tầng sau”. Theo đó, doanh nghiệp trước hết cần lập cân bằng tối thiểu về nguyên liệu, nước và năng lượng; xác định tổn thất, chi phí và cơ hội tuần hoàn; lựa chọn các giải pháp có thời gian hoàn vốn ngắn để kiểm chứng. Những dòng tài nguyên vượt quá quy mô kinh tế của một doanh nghiệp có thể được chuyển lên cấp cụm để hình thành dịch vụ dùng chung hoặc giao dịch cộng sinh.

Đề cập vai trò của khu công nghiệp sinh thái, TS. Nguyễn Văn Điển, Trưởng khoa Kinh tế chính trị, Học viện Chính trị Khu vực II cho rằng, hiệu quả cần được đánh giá đồng thời trên ba phương diện: kinh tế, môi trường và năng lực chuyển đổi của doanh nghiệp. Tuy nhiên, quá trình này phụ thuộc đáng kể vào mức độ hoàn thiện chính sách, năng lực điều phối, khả năng tiếp cận tài chính, chất lượng dữ liệu và mức độ hợp tác giữa các doanh nghiệp.

Nghiên cứu về mức độ sẵn sàng của Khu công nghiệp Hiệp Phước, TS. Nguyễn Văn Điển chỉ ra một số điểm nghẽn như hạn chế về nguồn lực và năng lực chuyển đổi của doanh nghiệp vừa và nhỏ; khoảng cách giữa hỗ trợ kỹ thuật và quyết định đầu tư; thiếu dữ liệu và cơ chế điều phối cộng sinh công nghiệp; cùng những vướng mắc về thể chế và thủ tục.

Theo đó, các giải pháp được đề xuất gồm hoàn thiện cơ chế điều phối chuyển đổi khu công nghiệp sinh thái; xây dựng hệ thống dữ liệu dòng vật chất và nền tảng kết nối doanh nghiệp; phát triển các công cụ tài chính xanh phù hợp với doanh nghiệp vừa và nhỏ; thí điểm các dự án tuần hoàn, cộng sinh công nghiệp; đồng thời nâng cao năng lực chuyển đổi và tăng cường hợp tác giữa các doanh nghiệp.

Tại hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học cũng tập trung thảo luận giải pháp tháo gỡ rào cản về vốn, mặt bằng; tuần hoàn các dòng tài nguyên như nước, năng lượng, nguyên vật liệu từ cấp doanh nghiệp đến toàn khu công nghiệp; phát triển mạng lưới cộng sinh công nghiệp và thị trường tài nguyên thứ cấp; ứng dụng công nghệ số, khơi thông tín dụng xanh. Các đại biểu cũng đề xuất xây dựng mô hình thí điểm khu công nghiệp tuần hoàn tại TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2027–2030, làm cơ sở đánh giá, hoàn thiện cơ chế và từng bước nhân rộng trên địa bàn thành phố./.