TP. Hồ Chí Minh xây dựng và phát triển đô thị thông minh bằng dữ liệu

Xây dựng đô thị thông minh không chỉ dừng ở việc đầu tư hạ tầng số, camera, cảm biến hay các trung tâm điều hành, mà đang được TP. Hồ Chí Minh định hướng trở thành phương thức quản trị đô thị mới, trong đó dữ liệu là nền tảng để quy hoạch, dự báo và ra quyết định. Đây được xem là bước chuyển quan trọng nhằm nâng cao năng lực quản trị, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và hướng tới mục tiêu đưa Thành phố vào Top 50 đô thị thông minh thế giới vào năm 2030.

Đây là nội dung được nhiều đại biểu nhấn mạnh tại Hội thảo “Giải pháp xây dựng và phát triển đô thị thông minh trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh” do Hội Khoa học Kỹ thuật Xây dựng TP. Hồ Chí Minh phối hợp Sở Xây dựng Thành phố tổ chức chiều 20/8.

Dữ liệu - nền tảng của đô thị thông minh

Theo Sở Xây dựng TP. Hồ Chí Minh, ngày 29/7/2026, UBND Thành phố đã ban hành Quyết định 4714/QĐ-UBND phê duyệt Đề án Phát triển đô thị thông minh tại TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045. Đề án xác định phát triển đô thị thông minh là nhiệm vụ trọng tâm nhằm đổi mới mô hình quản trị đô thị, nâng cao chất lượng sống, thúc đẩy tăng trưởng xanh, kinh tế số và phát triển bền vững.

Từ góc độ quản lý nhà nước, Tiến sỹ, Kiến trúc sư Trần Quốc Thái, Cục trưởng Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng) cho rằng, TP. Hồ Chí Minh đang có bước chuyển quan trọng từ tư duy “ứng dụng công nghệ” sang “quản trị dựa trên dữ liệu”. Đô thị thông minh không chỉ là đầu tư thêm camera, cảm biến, trung tâm điều hành hay các ứng dụng số, mà là quá trình đổi mới phương thức quy hoạch, xây dựng, quản lý và cung cấp dịch vụ đô thị; chuyển từ quản lý theo từng ngành, xử lý sau khi sự việc xảy ra sang quản trị tích hợp, chủ động và có khả năng dự báo trên cơ sở dữ liệu.

“Dữ liệu phải được coi là hạ tầng thiết yếu của đô thị, được tạo lập đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất và có trách nhiệm. Tuy nhiên, trí tuệ nhân tạo, mô hình dự báo và bản sao số chỉ là công cụ hỗ trợ phân tích, ra quyết định; trách nhiệm hành chính và trách nhiệm giải trình vẫn thuộc về con người và cơ quan có thẩm quyền”, ông Thái chia sẻ.

Giữ vai trò tạo lập “lớp nền” không gian và dữ liệu cho đô thị, bà Dương Thảo Hiền, Phó Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP. Hồ Chí Minh cho rằng, đô thị thông minh không nên được nhìn như một danh mục thiết bị, phần mềm hay trung tâm điều hành. Quan trọng hơn, đó phải là phương thức phát triển và quản trị đô thị mới, trong đó các quyết định được đưa ra dựa trên dữ liệu, quy hoạch gắn với vận hành và dịch vụ được thiết kế quanh nhu cầu của người dân, doanh nghiệp.

Theo Đề án, Sở Quy hoạch - Kiến trúc được giao xây dựng và vận hành nền tảng hỗ trợ lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch đô thị và nông thôn trên nền GIS; hướng tới năm 2030, 100% đồ án quy hoạch được lập, thẩm định hoặc quản lý trên nền tảng GIS, trong đó ít nhất 80% quy trình thẩm định được số hóa.

Cùng với đó là xây dựng cơ sở dữ liệu quy hoạch đô thị và nông thôn thống nhất, kết nối với Kho dữ liệu dùng chung của Thành phố và Trung tâm giám sát, điều hành đô thị thông minh. Mục tiêu đến năm 2030 số hóa ít nhất 90% hồ sơ quy hoạch hiện có và tích hợp 100% dữ liệu quy hoạch mới ngay từ đầu.

Đáng chú ý, Thành phố cũng đặt kế hoạch triển khai Bản sao số (Digital Twin) trong quy hoạch, hạ tầng kỹ thuật và môi trường. Giai đoạn 2026-2027 sẽ thử nghiệm tích hợp GIS, BIM, CIM và IoT phục vụ dự báo ngập lụt, quy hoạch không gian ngầm, trước khi mở rộng và tích hợp với Trung tâm điều hành đô thị thông minh trong giai đoạn 2028-2030.

Khi dữ liệu quy hoạch được kết nối với dữ liệu giao thông, xây dựng, tài nguyên - môi trường, y tế, giáo dục, thương mại và các lĩnh vực khác, Thành phố có thể nhìn thấy mối quan hệ giữa quy hoạch, dân số, việc làm, giao thông, nhà ở, môi trường, hạ tầng và đầu tư thay vì xem xét từng lĩnh vực riêng lẻ.

Từ đầu tư công nghệ sang giải quyết bài toán đô thị

Theo các chuyên gia, thách thức của đô thị thông minh không chỉ ở việc có thêm công nghệ, mà ở khả năng kết nối dữ liệu, xác định đúng bài toán và chuyển dữ liệu thành quyết định quản lý.

Từ kinh nghiệm, ông Trần Quốc Thái đề nghị Thành phố lựa chọn một danh mục ngắn các bài toán ưu tiên có tác động lớn, như giao thông và logistics; ngập, thoát nước và môi trường; quy hoạch, xây dựng và quản lý tài sản đô thị; y tế, an sinh và an toàn đô thị. Mỗi bài toán cần xác định rõ chỉ số nền, mục tiêu định lượng, đối tượng hưởng lợi, dữ liệu đầu vào, cơ quan chịu trách nhiệm, chi phí toàn vòng đời và cơ chế vận hành sau đầu tư. Quan trọng hơn, chỉ lựa chọn giải pháp sau khi mô tả rõ bài toán, thay vì xuất phát từ một sản phẩm công nghệ có sẵn.

Cùng quan điểm, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Danh Thảo, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa TP. Hồ Chí Minh, cho rằng xây dựng đô thị thông minh cần sự đồng hành của cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và trường đại học. Trong đó, trường học có thể cung cấp nguồn tri thức mới và nguồn nhân lực hỗ trợ cơ quan quản lý, doanh nghiệp cùng phát triển đô thị thông minh.

Ông Thảo cũng đặt vấn đề về hạ tầng dữ liệu trong bối cảnh TP. Hồ Chí Minh sau sáp nhập có nhiều trung tâm điều hành thông minh (IOC). Do vậy, điều quan trọng là phải chuẩn hóa, phối hợp và hình thành một bộ dữ liệu chung, qua đó tạo nền tảng cho các bước phát triển tiếp theo. Bên cạnh đó, cần tiếp tục làm rõ cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) để các giải pháp mới có thể được triển khai trong thực tế.

Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kỹ thuật Xây dựng TP. Hồ Chí Minh Phan Trần Huy Hùng đề xuất Thành phố lựa chọn một đến hai khu vực để triển khai mô hình đô thị thông minh, sau một đến hai năm đánh giá lại. Do vậy, điều quan trọng là thí điểm phương thức phát triển và quản lý đô thị mới, đánh giá độc lập trước khi nhân rộng.

Ông Hùng cũng cho rằng dữ liệu đã tồn tại ở nhiều chủ thể, từ doanh nghiệp bất động sản, đơn vị vận hành, doanh nghiệp giao thông đến đơn vị cấp, thoát nước. Vấn đề đặt ra là cơ chế chia sẻ, tích hợp và quản lý dữ liệu như thế nào để biến những nguồn dữ liệu phân tán thành tài sản chung phục vụ quản trị đô thị. Đồng thời, cần có một bộ chỉ số KPI chung để đo lường hiệu quả của đô thị thông minh, chẳng hạn mức độ hài lòng của người dân, thời gian di chuyển, chi phí vận hành đô thị, tình trạng ngập lụt hay mức tiêu thụ năng lượng, nước...

Từ những yêu cầu trên, TP. Hồ Chí Minh cần xây dựng nền tảng dữ liệu đô thị thống nhất, ưu tiên dữ liệu phục vụ quy hoạch, quản lý xây dựng, hạ tầng và đầu tư công; đồng thời thiết lập cơ chế sandbox, kế thừa và dùng chung các nền tảng định danh, xác thực, thanh toán, tích hợp và chia sẻ dữ liệu hiện có, tránh đầu tư phân tán theo từng sở, ngành. Trong đó, IOC phải là công cụ hỗ trợ điều phối liên ngành, phân tích, dự báo và theo dõi kết quả quản trị; dữ liệu phải được kết nối đến quy trình xử lý và trách nhiệm cụ thể.

Trên cơ sở Đề án phat triển đô thị thông minh, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh, xây dựng đô thị thông minh gắn với chuyển đổi số, phát triển hạ tầng số, dữ liệu số và đổi mới sáng tạo là những động lực quan trọng để nâng cao năng lực quản trị đô thị, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 lọt Top 50 đô thị thông minh thế giới và đến năm 2045 đạt mức độ trưởng thành cao nhất của đô thị thông minh theo Bộ tiêu chí đô thị thông minh bền vững của quốc gia.

Với 9 nguyên tắc cốt lõi, trong đó nhấn mạnh lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm; lấy dữ liệu làm nền tảng; liên thông, tích hợp, dùng chung; bảo đảm an toàn thông tin, quyền riêng tư và triển khai theo lộ trình phù hợp nguồn lực, Thành phố đang định hình đô thị thông minh theo hướng không chỉ “số hóa” hoạt động quản lý mà thay đổi cách thức ra quyết định.

Như vậy, yêu cầu đặt ra với TP. Hồ Chí Minh trong giai đoạn tới không chỉ là hoàn thiện các nền tảng công nghệ mà quan trọng hơn là tổ chức, chuẩn hóa và khai thác hiệu quả dữ liệu phục vụ quản trị. Khi dữ liệu được kết nối với quy hoạch, vận hành và quá trình ra quyết định, đô thị thông minh sẽ từng bước chuyển từ xử lý các vấn đề phát sinh sang chủ động dự báo, điều phối và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.