Trái phiếu doanh nghiệp: Bước đệm cho chu kỳ tăng trưởng mới

Cùng với tiến trình hoàn thiện pháp lý và chuẩn hóa hoạt động phát hành, giai đoạn 2026–2027 được kỳ vọng sẽ trở thành bước đệm cho chu kỳ tăng trưởng mới của kênh huy động vốn này.

Tái lập nền tảng thị trường

Thanh tra Chính phủ vừa ban hành kết luận thanh tra, chỉ ra nhiều sai phạm tại 26 doanh nghiệp phát hành trái phiếu trong giai đoạn 2019 đến hết tháng 11/2024, liên quan 271 mã trái phiếu với tổng giá trị hơn 119.778 tỷ đồng. Các vi phạm tập trung chủ yếu ở nhóm bất động sản, năng lượng, thương mại – dịch vụ; trong đó phổ biến nhất là hành vi công bố thông tin không đúng quy định.

Trước đó, Kết luận thanh tra số 276/KL-TTCP ngày 5/8/2025 cũng đã chỉ ra nhiều tồn tại trong hoạt động phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ giai đoạn 2015–2023, bao gồm cả vấn đề quản lý và sử dụng dòng tiền sau phát hành. Động thái này được đánh giá là bước đi cần thiết nhằm tái lập kỷ luật thị trường, củng cố niềm tin nhà đầu tư và đưa trái phiếu doanh nghiệp trở lại vai trò kênh huy động vốn trung – dài hạn quan trọng của nền kinh tế.

Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên vào năm 2026 và duy trì mức hai con số trong các năm tiếp theo, nhu cầu vốn trung – dài hạn được dự báo gia tăng mạnh. Phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp được kỳ vọng góp phần giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng – kênh cung ứng vốn chủ đạo hiện nay.

Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030 đặt mục tiêu dư nợ trái phiếu doanh nghiệp đạt tối thiểu 25% GDP, phát triển theo hướng an toàn, minh bạch và bền vững, tiệm cận thông lệ quốc tế như xếp hạng tín nhiệm và tiêu chuẩn ESG.

Song song với quá trình chấn chỉnh, khung pháp lý tiếp tục được hoàn thiện. Nghị định 245/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 11/9/2025) sửa đổi Nghị định 155/2020/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành Luật Chứng khoán, chuyển trọng tâm chính sách sang nâng cao chất lượng thị trường và tăng cường kỷ luật tài chính. Bộ Tài chính cũng đã phê duyệt Đề án tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán, định hướng mở rộng vai trò của các định chế tài chính dài hạn như quỹ hưu trí, bảo hiểm xã hội, doanh nghiệp bảo hiểm và ngân hàng thương mại trên thị trường vốn.

Theo giới phân tích, sự tham gia mạnh mẽ hơn của các nhà đầu tư tổ chức dài hạn sẽ giúp hình thành lớp cầu ổn định, đồng thời nâng cao chuẩn mực minh bạch và chất lượng phát hành trong trung và dài hạn.

Còn nhiều dư địa tăng trưởng

Sau giai đoạn trầm lắng do tác động từ các vụ việc liên quan đến Vạn Thịnh Phát và Tân Hoàng Minh, thị trường trái phiếu doanh nghiệp đã ghi nhận sự phục hồi rõ nét. Theo thống kê của Công ty CP FiinGroup, tổng giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp năm 2025 đạt khoảng 644.000 tỷ đồng, tăng 32% so với năm 2024. Quy mô dư nợ đạt trên 1,3 triệu tỷ đồng, tăng 8% so với cùng kỳ, tiệm cận mức đỉnh năm 2021.

Bước sang năm 2026, quy mô phát hành trái phiếu doanh nghiệp được dự báo có thể đạt khoảng 800.000 tỷ đồng, tăng 24% so với năm trước. Cơ cấu phát hành tiếp tục tập trung ở nhóm ngân hàng và bất động sản; đồng thời, các lĩnh vực hạ tầng và năng lượng được kỳ vọng gia tăng hiện diện nhờ nhu cầu vốn dài hạn gắn với định hướng đầu tư chiến lược.

Khối ngân hàng dự kiến duy trì cường độ phát hành cao nhằm bổ sung vốn trung – dài hạn, đáp ứng yêu cầu an toàn vốn và tăng trưởng tín dụng trong bối cảnh lãi suất huy động có xu hướng nhích lên và tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR) ở mức cao.

Ở nhóm bất động sản, áp lực đáo hạn khoảng 123.700 tỷ đồng trong năm 2026 cùng với xu hướng siết tín dụng khiến kênh trái phiếu doanh nghiệp tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu nguồn vốn.

Các chuyên gia của Công ty Chứng khoán Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (VCBS) cũng nhận định, giai đoạn 2026–2027 sẽ đóng vai trò là bước đệm quan trọng, tạo nền móng cho một chu kỳ tăng trưởng mạnh mẽ hơn của thị trường trái phiếu doanh nghiệp trong các năm tiếp theo.

Về phía cung, nhu cầu phát hành tiếp tục được thúc đẩy bởi áp lực cơ cấu nợ và nhu cầu vốn trung – dài hạn từ các lĩnh vực ngân hàng, sản xuất, hạ tầng và năng lượng. Ở phía cầu, các chuẩn mực và quy định mới ban hành trong năm 2025 được kỳ vọng từng bước nâng cao tính minh bạch, cải thiện chất lượng định giá rủi ro và củng cố niềm tin nhà đầu tư tổ chức.

Ở góc độ rủi ro, Công ty CP Xếp hạng Tín nhiệm Đầu tư Việt Nam (VIS Rating) dự báo tỷ lệ trái phiếu chậm trả trong năm 2026 dự báo duy trì quanh 1,3% tương đương năm 2025 và giảm mạnh so với mức đỉnh 12,2% năm 2023. Mức này được hỗ trợ bởi môi trường kinh tế vĩ mô ổn định và nhu cầu tái cấp vốn về trái phiếu ở mức thấp.

Giá trị trái phiếu đáo hạn trong năm 2026 khoảng 209.000 tỷ đồng, bằng 14% dư nợ trái phiếu doanh nghiệp đang lưu hành, sau khi nhiều trái phiếu đã được gia hạn trong năm 2025. Tỷ lệ thu hồi đối với các trái phiếu chậm trả sẽ tiếp tục cải thiện, nhờ kết quả kinh doanh tốt hơn và hiệu quả từ hoạt động tái cơ cấu của nhiều doanh nghiệp bất động sản nhà ở.

“Trong bối cảnh hoạt động cho vay của các ngân hàng ngày càng chọn lọc, trái phiếu doanh nghiệp sẽ trở thành một kênh huy động vốn quan trọng hơn đối với các doanh nghiệp. Niềm tin nhà đầu tư cải thiện và thị trường tăng thanh khoản sẽ giúp giá trị phát hành trái phiếu mới năm 2026 tăng 15–20%, trong đó phát hành riêng lẻ cho nhà đầu tư tổ chức tiếp tục chiếm ưu thế”, báo cáo triển vọng thị trường của VIS Rating nhận định.

Dù quy mô dư nợ hiện mới tương đương khoảng 10–11% GDP và còn cách xa mục tiêu 25% GDP vào năm 2030, thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam vẫn được đánh giá còn dư địa phát triển đáng kể trong trung và dài hạn.

Từ góc độ chính sách, các chuyên gia cho rằng, việc phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp cần được tiếp cận theo hướng tái cấu trúc đồng bộ cả phía cung, phía cầu và hạ tầng vận hành.

Về cung, cơ cấu phát hành hiện vẫn nghiêng về ngân hàng và bất động sản, trong khi khu vực sản xuất còn hạn chế. Chính sách cần khuyến khích doanh nghiệp có nền tảng tài chính lành mạnh, minh bạch tham gia phát hành đại chúng, qua đó đa dạng hóa hàng hóa và cải thiện hiệu quả phân bổ vốn.

Về cầu, sự phụ thuộc lớn vào ngân hàng thương mại làm gia tăng rủi ro tập trung. Mở rộng vai trò của các định chế tài chính dài hạn như quỹ hưu trí, bảo hiểm, quỹ đầu tư trái phiếu và thu hút dòng vốn ngoại sẽ giúp hình thành lớp cầu ổn định, nâng cao kỷ luật thị trường.

Song song đó, hoàn thiện cơ chế tạo lập thị trường, chuẩn hóa định giá và tăng hiệu quả xử lý nợ là nền tảng để củng cố niềm tin, giảm rủi ro hệ thống và tạo dư địa phát triển bền vững cho kênh vốn quan trọng này.

Trong dài hạn, chỉ khi cơ sở nhà đầu tư được mở rộng, nguồn cung được cải thiện và khuôn khổ pháp lý vận hành minh bạch, thị trường trái phiếu doanh nghiệp mới có thể đảm nhận vai trò trụ cột vốn trung – dài hạn, góp phần cân bằng cấu trúc tài chính và hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng bền vững của nền kinh tế.