Trung Quốc tăng ảnh hưởng trên thị trường cacao Tây Phi

Trung Quốc đang nhanh chóng mở rộng ảnh hưởng trên thị trường cacao Tây Phi sau khi Bắc Kinh quyết định dỡ bỏ thuế nhập khẩu đối với hàng hóa từ 53 nước châu Phi có quan hệ ngoại giao với Trung Quốc, trong đó có Bờ Biển Ngà và Ghana – hai nhà sản xuất cacao lớn nhất thế giới.

Việc cacao Tây Phi được hưởng chế độ “0% thuế” khi vào thị trường Trung Quốc, trong khi vẫn chịu thuế 8–30% tại nhiều thị trường truyền thống, đang tạo cơ hội để Trung Quốc cạnh tranh với châu Âu trong việc kiểm soát chuỗi cung ứng cacao toàn cầu.

Kể từ ngày 1/5/2026, Trung Quốc chính thức áp dụng chính sách xóa bỏ thuế nhập khẩu với 100% các dòng hàng từ 53 nước châu Phi có quan hệ ngoại giao, mở rộng một chế độ vốn trước đây chỉ áp dụng với 33 nước nghèo nhất châu Phi. Theo thông báo của Bộ Thương mại Trung Quốc, chính sách này đặc biệt nhằm hỗ trợ các mặt hàng nông sản có giá trị như cacao từ Bờ Biển Ngà và Ghana, cà phê và bơ từ Kenya, cùng trái cây và rượu vang từ Nam Phi – những mặt hàng trước đây phải chịu thuế khi vào thị trường này.

Động thái dỡ bỏ thuế diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc đã đầu tư sâu vào khâu chế biến cacao tại Tây Phi, giúp gắn kết nguồn cung nguyên liệu với các nhà máy do Trung Quốc tài trợ.

Tại Bờ Biển Ngà, công ty China Light Industry Nanning Design Engineering đã xây dựng nhà máy chế biến cacao lớn nhất nước này gần Abidjan và một cơ sở khác ở San Pedro, mỗi nhà máy có công suất xử lý khoảng 50.000 tấn hạt cacao mỗi năm và được hỗ trợ bằng khoản cho vay gần 200 triệu USD từ chính phủ Trung Quốc, trong đó khoảng 40% sản lượng được dành bán cho các công ty Trung Quốc.

Các thỏa thuận tương tự đang được triển khai ở Ghana, nơi Trung Quốc đầu tư cùng phía Ghana xây dựng nhà máy chế biến sôcôla trị giá khoảng 100 triệu USD tại Sefwi Wiawso với công suất xử lý 50.000 tấn cacao mỗi năm, nhằm gia tăng tỷ lệ cacao được chế biến tại chỗ thay vì xuất khẩu dạng hạt thô.

Một phân tích độc lập trên African Cocoa Marketplace cho rằng chiến lược này cho phép nhà sản xuất Tây Phi giữ lại phần giá trị gia tăng lớn hơn thông qua chế biến nội địa, trong khi Trung Quốc có được nguồn cung cacao đã chế biến ổn định, giảm phụ thuộc vào các nhà thầu châu Âu và Mỹ và phần nào rút bớt nguồn cung khỏi các chuỗi cung ứng truyền thống, góp phần đẩy giá cacao trên các thị trường đó lên cao.

Các chuyên gia nhận định rằng dù Trung Quốc vẫn là “người mới” so với các tập đoàn sôcôla châu Âu và Mỹ vốn đã thống trị thị trường nhiều thập niên, việc kết hợp ưu đãi thuế, tín dụng ưu đãi và đầu tư trực tiếp vào các nhà máy chế biến giúp Bắc Kinh dần xây dựng một chuỗi cung ứng cacao “từ trang trại tới nhà máy” gắn chặt với lợi ích của mình.

Tuy nhiên, một số nhà phân tích cảnh báo nếu không có chiến lược thỏa đáng, các nước sản xuất cacao Tây Phi có thể tiếp tục mắc kẹt trong mô hình xuất khẩu nguyên liệu – dù dưới dạng sản phẩm sơ chế – và phụ thuộc vào người mua lớn, cho dù người mua đó chuyển từ châu Âu sang Trung Quốc.