Trùng tu thành tháo dỡ, di tích 141 năm chỉ còn mặt tiền

Được phê duyệt với mục tiêu trùng tu, bảo tồn Di tích kiến trúc nghệ thuật Dinh tỉnh trưởng Gò Công (còn gọi là dinh Chánh Tham biện Gò Công), tỉnh Đồng Tháp nhưng sau khi dự án triển khai, công trình gần 141 năm tuổi lại bị tháo dỡ gần như toàn bộ, chỉ còn sót lại một phần mặt tiền. Sự việc gây bức xúc trong dư luận, nhiều cán bộ liên quan đã bị kỷ luật và tỉnh Đồng Tháp đang thanh tra toàn diện để làm rõ trách nhiệm; đồng thời xem xét phương án bảo tồn, phục dựng di tích.

Di tích kiến trúc nghệ thuật nổi tiếng

Di tích kiến trúc nghệ thuật Dinh tỉnh trưởng Gò Công được xây dựng năm 1885 dưới thời Pháp thuộc và được UBND tỉnh Tiền Giang (cũ, nay là tỉnh Đồng Tháp) công nhận là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh năm 2012. Đây được xem là dinh thự đầu tiên của bộ máy hành chính Nam Kỳ thời Pháp, mang phong cách kiến trúc Pháp cuối thế kỷ XIX.

Công trình có quy mô một trệt, một lầu, nằm trong khuôn viên rộng khoảng 1,4 ha với nhiều cây cổ thụ. Hệ thống tường xây dày, kết cấu kiên cố cùng các chi tiết hoa văn, cửa, cột được thiết kế tinh xảo đã tạo nên giá trị kiến trúc đặc sắc. Trong nhiều năm, Dinh tỉnh trưởng Gò Công là điểm tham quan nổi tiếng của vùng đất Gò Công, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước.

Ông Văn Công Mừng, 76 tuổi, phường Gò Công, tỉnh Đồng Tháp cho biết, với kiến trúc tinh xảo và khung cảnh nên thơ, trữ tình, công trình kiến trúc Dinh tỉnh trưởng Gò Công là điểm du lịch rất nổi tiếng từ xưa đến nay, đặc biệt được nhiều người dân địa phương cũng như du khách trong và ngoài tỉnh biết đến. Trước đây, du khách nước ngoài, đặc biệt là người Pháp rất thích thú khi đến tham quan, chụp ảnh di tích này.

Theo thời gian, công trình dần xuống cấp. Năm 2016, UBND tỉnh Tiền Giang (cũ) giao UBND thị xã Gò Công (cũ) thực hiện kiểm định chất lượng công trình Di tích kiến trúc nghệ thuật Dinh tỉnh trưởng Gò Công. Kết quả kiểm định cho thấy nhiều hạng mục như sàn, tường, mái và kết cấu chịu lực không còn bảo đảm an toàn, cần được tu bổ để bảo tồn giá trị di tích.

Ngày 14/4/2021, UBND tỉnh Tiền Giang (cũ) ban hành Công văn số 1612 chấp thuận chủ trương để UBND thị xã Gò Công (cũ) triển khai dự án trùng tu, cải tạo và nâng cấp di tích với tổng mức đầu tư gần 32 tỷ đồng từ ngân sách địa phương. Dự án bao gồm trùng tu tòa Dinh tỉnh trưởng Gò Công, phục dựng phần cổng và hàng rào trang trí phía trước, xây dựng hàng rào bảo vệ 2 mặt giáp Trung tâm Văn hóa thể thao thị xã Gò Công, cải tạo đoạn hàng rào giáp HĐND, UBND thị xã Gò Công, hệ thống sân đường nội bộ, tôn tạo hệ thống cây xanh. Dự án triển khai thi công từ ngày 6/2/2023.

Nhiều sai phạm

Theo báo cáo của UBND tỉnh Đồng Tháp về vụ việc nhà thầu phá dỡ Dinh tỉnh trưởng Gò Công (cuối năm 2025), sai phạm xảy ra xuyên suốt từ khâu lập, thẩm định, phê duyệt dự án đến quá trình tổ chức thi công, trách nhiệm thuộc UBND thị xã Gò Công (cũ) và các đơn vị liên quan.

Cụ thể, ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, tên dự án được phê duyệt không thống nhất với tên di tích đã được xếp hạng; hồ sơ chưa đủ cơ sở để xác định tổng mức đầu tư, chưa làm rõ hình thức quản lý dự án theo quy định. Đáng chú ý, Ban Quản lý dự án và Phát triển quỹ đất thị xã Gò Công (cũ) trình hồ sơ thẩm định không đúng thẩm quyền; Phòng Quản lý đô thị thị xã Gò Công (cũ) vẫn tiến hành thẩm định dù không có chức năng; đồng thời không thẩm định tổng mức đầu tư. UBND thị xã Gò Công (cũ) sau đó phê duyệt dự án và cho tháo dỡ di tích khi chưa lấy ý kiến của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch về phương án tu bổ, vi phạm quy định của Luật Di sản văn hóa.

Trong khi Công văn số 1612 ngày 14/4/2021 của UBND tỉnh Tiền Giang (cũ) chỉ chấp thuận chủ trương trùng tu, cải tạo, nâng cấp Dinh tỉnh trưởng Gò Công, tuy nhiên đến cuối tháng 4/2023, phần lớn công trình đã bị tháo dỡ, chỉ còn lại một phần mặt tiền. Hình ảnh di tích gần như bị xóa sổ đã gây bức xúc trong dư luận.

Sau khi tiếp nhận phản ánh, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tiền Giang (cũ) đã lập biên bản hiện trường và đề nghị UBND thị xã Gò Công tạm dừng thi công.

Hiện trạng toàn bộ khuôn viên của tòa nhà từng xuất hiện cổ kính, bề thế trong bộ phim điện ảnh “Người bất tử” vào năm 2018 đã bị tháo dỡ gần như toàn bộ. Khối kiến trúc đồ sộ quy mô một trệt một lầu, rộng 1,4 héc ta mang phong cách kiến trúc Pháp cuối thế kỷ 19 bị phá bỏ gần như toàn bộ, chỉ còn sót lại một phần nhỏ mặt tiền của tòa nhà.

Ông Văn Công Mừng, 76 tuổi, phường Gò Công, tỉnh Đồng Tháp, cho biết: “Tôi cũng như nhiều người dân Gò Công rất đau lòng khi một công trình kiến trúc độc đáo, đã được xếp hạng di tích cấp tỉnh, lại bị phá bỏ gần như hoàn toàn. Chủ trương của tỉnh là trùng tu để bảo tồn nhưng kết quả lại khiến di tích gần như biến mất"

Cùng chung sự tiếc nuối, ông Trần Thanh Phương, 56 tuổi, phường Sơn Quy, tỉnh Đồng Tháp cho rằng, Dinh tỉnh trưởng Gò Công không chỉ có giá trị lịch sử mà còn là biểu tượng văn hóa của địa phương. Người dân mong muốn công trình được nghiên cứu phục dựng để gìn giữ cho các thế hệ sau.

Làm rõ trách nhiệm, xem xét phục dựng

Theo Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Đồng Tháp, các sai phạm liên quan đến dự án nâng cấp di tích kiến trúc nghệ thuật Dinh tỉnh trưởng Gò Công đã được cơ quan chức năng kiểm tra, xử lý bước đầu; đồng thời, tỉnh đang tiếp tục chỉ đạo thanh tra toàn diện dự án để làm rõ trách nhiệm các bên liên quan. Kết quả kiểm tra cho thấy sai phạm xuất phát từ những hạn chế trong quy trình, nhận thức và sự chủ quan trong tổ chức thực hiện của một số cá nhân, đơn vị. Đến cuối năm 2025, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Đồng Tháp đã chỉ đạo Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy vào cuộc, qua đó thực hiện kỷ luật về mặt Đảng đối với 5 cán bộ có liên quan.

Từ những sai phạm nêu trên, UBND tỉnh Đồng Tháp đã giao Thanh tra tỉnh tiến hành thanh tra toàn diện dự án. Nội dung thanh tra sẽ tập trung làm rõ trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân; đồng thời rà soát toàn bộ quy trình pháp lý, tài chính và kỹ thuật liên quan, xử lý các nội dung theo quy định pháp luật.

Liên quan vụ việc, ngày 22/6/2026, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp Huỳnh Minh Tuấn chủ trì cuộc họp với lãnh đạo Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy, Sở Xây dựng, Sở Tài chính, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Thanh tra tỉnh cùng các đơn vị liên quan để nghe báo cáo về dự án Nâng cấp Di tích kiến trúc nghệ thuật Dinh tỉnh trưởng Gò Công.

Kết luận cuộc họp, trên cơ sở Luật Di sản văn hóa năm 2024 và các quy định liên quan, Phó Chủ tịch UBND tỉnh giao Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, phối hợp với các cơ quan chuyên môn của Trung ương và địa phương khảo sát, đánh giá hiện trạng di tích cùng các cấu kiện, vật liệu còn lại; lấy ý kiến các cơ quan chuyên môn về phương án bảo tồn và phát huy giá trị di tích, gồm tu bổ, phục dựng hoặc các phương án khác theo quy định. Đồng thời, tham mưu thành lập Hội đồng đánh giá di tích với sự tham gia của các cơ quan chuyên môn và các chuyên gia để đề xuất phương án xử lý, báo cáo UBND tỉnh.

Trong khi chờ kết luận chính thức của UBND tỉnh Đồng Tháp về hướng xử lý dự án, nhiều người dân địa phương vẫn bày tỏ sự xót xa, tiếc nuối trước việc công trình kiến trúc gần 141 năm tuổi gần như bị xóa sổ; đồng thời mong muốn di tích sớm được xem xét bảo tồn, phục dựng phù hợp với quy định của pháp luật.