Từ định hình văn hóa an toàn thực phẩm đến thúc đẩy tiêu dùng xanh

Hội nghị có sự tham dự của đại diện Đại sứ quán Canada tại Hà Nội, các tổ chức quốc tế, các cơ quan thuộc Văn phòng Chính phủ, cùng đại diện các Bộ: Tài chính, Tư pháp, Y tế, Nông nghiệp và Môi trường, Công Thương, Khoa học và Công nghệ; các hội, hiệp hội; các đơn vị tham gia và thụ hưởng từ Dự án...

Hội nghị được tổ chức nhằm đánh giá toàn diện kết quả, tác động và hiệu quả hỗ trợ của Dự án SAFEGRO trong giai đoạn 2020-2026. Đồng thời, đây cũng là dịp để chia sẻ các bài học kinh nghiệm, kết quả và sản phẩm đầu ra của Dự án tới các cơ quan, đơn vị liên quan nhằm tiếp tục nghiên cứu, duy trì và nhân rộng, qua đó góp phần bảo đảm tính bền vững và nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác bảo đảm an toàn thực phẩm (ATTP) tại Việt Nam.

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam đánh giá cao Dự án đã để lại nhiều di sản tri thức và thực tiễn quan trọng cho công tác quản lý an toàn thực phẩm (ATTP) tại Việt Nam.

Đó là bộ tài liệu hướng dẫn thực hành ATTP trong trồng trọt rau, trong nuôi lợn thịt. Các bước được triển khai chi tiết, với các bảng tự kiểm soát về an toàn thực phẩm ở trong trường học, trong cơ sở sản xuất, trong cơ sở kinh doanh.

"Điểm nổi bật nhất từ dự án này là xây dựng tư duy logic của vấn đề an toàn thực phẩm. Bắt đầu từ việc hoàn thiện thể chế phù hợp để chỉ đạo, đến việc giúp mọi người thực hành và tự kiểm soát trên thực tế, qua đó hình thành nên tư duy văn hoá an toàn thực phẩm", ông Trần Thanh Nam.

Việc tự kiểm soát không chỉ giúp tuân thủ quy định pháp luật mà còn là cơ sở để định vị thương hiệu nông sản, tháo gỡ tình trạng sản phẩm làm ra đạt chuẩn nhưng lại không mang lại giá trị gia tăng tương xứng trên thị trường.

Theo Thứ trưởng Trần Thanh Nam chỉ rõ thực trạng hiện nay, sản phẩm đảm bảo tiêu chuẩn an toàn thực phẩm nhưng lại chưa mang lại giá trị gia tăng, bởi người bán vẫn coi đây như những sản phẩm thông thường khác. Do đó, vấn đề cốt lõi là phải xây dựng thương hiệu cho sản phẩm an toàn thực phẩm.

"Trong buổi làm việc với Bộ Toàn cầu Canada, tôi đã đề nghị cần tiếp tục một dự án nâng cấp. Đó là nâng hợp tác lên một tầm cao mới: Chuyển đổi sang sản xuất nông nghiệp theo hướng an toàn, phát thải thấp và phải gắn liền với việc xây dựng thương hiệu", Thứ trưởng Trần Thanh Nam nhấn mạnh.

Được triển khai trong giai đoạn 2020-2026, Dự án đã phát huy hiệu quả các thế mạnh và kinh nghiệm được quốc tế được công nhận của Canada trong quản lý ATTP dựa trên rủi ro, hoàn thiện hệ thống pháp lý, tăng cường năng lực phòng thí nghiệm, cũng như phát triển chuỗi giá trị nông sản thực phẩm.

Trong hơn 5 năm triển khai, Dự án SAFEGRO đã ghi nhận nhiều kết quả nổi bật, góp phần tạo chuyển biến tích cực trong hệ thống an toàn thực phẩm của Việt Nam. Dự án đã hỗ trợ hoàn thiện chính sách ATTP dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn; nâng cao năng lực thực thi quản lý theo hướng tiếp cận dựa trên nguy cơ; phát triển các mô hình ATTP có giá trị thực tiễn trong chuỗi giá trị; xây dựng bộ tài liệu, hướng dẫn theo chuẩn quốc tế phục vụ nhân rộng; đồng thời gắn kết sản xuất, kinh doanh thực phẩm với văn hóa, ẩm thực và du lịch.

Những kết quả này đạt được với sự đóng góp của các chuyên gia Việt Nam, cùng với sự hỗ trợ kỹ thuật quan trọng từ phía Canada, bao gồm Đại học Guelph – “Trường Đại học Thực phẩm” của Canada, Cơ quan Kiểm định Thực phẩm Canada (CFIA), và sự hợp tác với nhiều cơ quan, tổ chức chủ chốt khác trong lĩnh vực ATTP trên toàn Canada. Hỗ trợ kỹ thuật đóng vai trò then chốt trong việc chia sẻ kinh nghiệm, chuyển giao và điều chỉnh các công nghệ phù hợp, phát triển năng lực, đào tạo nguồn nhân lực, cũng như thúc đẩy việc áp dụng một văn hóa ATTP tiên tiến hơn tại Việt Nam.

Bên cạnh đó, Dự án cũng góp phần thúc đẩy xây dựng chợ ATTP và hình thành văn hóa an toàn trong cộng đồng; đưa giáo dục ATTP vào các trường mầm non; nâng cao chất lượng đào tạo phù hợp với chuẩn quốc tế; thúc đẩy cách tiếp cận có trách nhiệm giới; đồng thời tăng cường nhận thức, thay đổi hành vi của người tiêu dùng và gia tăng nhu cầu đối với thực phẩm an toàn. Từ quá trình triển khai, Dự án SAFEGRO đã đúc kết nhiều bài học kinh nghiệm quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả và tính bền vững trong công tác quản lý và kiểm soát ATTP tại Việt Nam.

Các bài học tập trung vào các lĩnh vực then chốt như hoàn thiện chính sách và quản trị hệ thống; tăng cường phối hợp liên ngành; đổi mới công tác thanh tra, kiểm nghiệm gắn với chuyển đổi số; quản lý ATTP theo chuỗi giá trị và thị trường; thúc đẩy truyền thông gắn với thay đổi hành vi; lồng ghép giới và tăng cường vai trò của phụ nữ; cũng như phát triển nguồn nhân lực.

Dự án cũng đã xác định các yếu tố then chốt để bảo đảm tính bền vững của các kết quả đạt được, bao gồm các khía cạnh về thể chế, kinh tế - xã hội, kỹ thuật và vận hành, môi trường, cũng như những rủi ro và vấn đề cần tiếp tục xem xét trong thời gian tới. Đây là nền tảng quan trọng để các kết quả của Dự án có thể tiếp tục được duy trì và mở rộng sau khi kết thúc.

Đánh giá về hành trình đồng hành cùng nền nông nghiệp Việt Nam, bà Francesca Bellone, Tham tán Phát triển, Trưởng ban Hợp tác Đại sứ quán Canada tại Việt Nam chia sẻ, từ một góc độ rộng hơn, hệ thống an toàn thực phẩm vững mạnh là nền tảng cho thương mại bền vững và tăng trưởng kinh tế. Canada là nhà cung cấp các sản phẩm thực phẩm lâu năm và đáng tin cậy; trong khi Việt Nam là thị trường xuất khẩu nông sản thực phẩm lớn thứ hai của Canada tại ASEAN. Các hiệp định như CPTPP tiếp tục tạo ra những cơ hội mới, và các dự án như SAFEGRO đảm bảo rằng sự tăng trưởng này là bền vững và dựa trên sự tin cậy lẫn nhau.

Trên cơ sở đó, Dự án SAFEGRO đã đưa ra một số khuyến nghị đối với Chính phủ Việt Nam, chính quyền địa phương, khu vực tư nhân và các đối tác phát triển nhằm tiếp tục hoàn thiện và nâng cao hiệu quả hệ thống an toàn thực phẩm; trong đó, nhấn mạnh việc tiếp tục hoàn thiện thể chế và tăng cường hiệu quả quản trị hệ thống ATTP; củng cố cơ chế điều phối theo hướng một đầu mối, tránh chồng chéo; làm rõ vai trò, trách nhiệm giữa các cơ quan; nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực; đơn giản hóa thủ tục hành chính; tăng cường phối hợp liên ngành; thúc đẩy mạnh mẽ việc đánh giá và quản lý nguy cơ; đồng thời phát triển hệ thống dữ liệu tích hợp và đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực ATTP.

Dự án SAFEGRO không chỉ để lại những kết quả cụ thể có thể đo lường, mà còn góp phần định hình một hướng đi mới cho sự phát triển của hệ thống an toàn thực phẩm hiện đại, hiệu quả và bền vững tại Việt Nam. THÔNG TIN DỰ ÁN SAFEGRO Mục tiêu tổng thể của dự án là hỗ trợ phát triển và thực thi các quy định về ATTP được xây dựng trên cơ sở khoa học và phương pháp tiếp cận dựa trên nguy cơ, hỗ trợ nâng cao nhận thức về ATTP cho người tiêu dùng và thúc đẩy thay đổi hành vi dẫn tới gia tăng nhu cầu và tiêu thụ nông sản an toàn, với giá cả phải chăng ở Việt Nam.

Dự án được thiết kế với 3 hợp phần, 7 kết quả tác động trực tiếp và 27 kết quả đầu ra được kết nối khoa học và gắn kết để đem lại những giá trị thiết thực có tính thực tiễn cao góp phần: nâng cao hiệu quả thực thi các quy định pháp luật về an toàn thực phẩm (ATTP); nâng cao năng lực cạnh tranh cho các hộ nông dân và các tác nhân trong chuỗi giá trị; tăng cường nhu cầu của người tiêu dùng đối với thực phẩm an toàn.

Đối tượng thụ hưởng chính của Dự án bao gồm: người tiêu dùng, đặc biệt là gần 20 triệu người sống ở Hà Nội và TP HCM (chiếm 1/5 dân số cả nước); người sản xuất, kinh doanh thực phẩm; tổ chức xã hội (Tổ chức chính trị xã hội, Tổ chức xã hội nghề nghiệp); đơn vị nghiên cứu, đào tạo và dịch vụ; và các cơ quan cấp trung ương và địa phương quản lý nhà nước về ATTP.

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) là cơ quan chủ quản của dự án, chủ trì, phối hợp với Bộ Y tế, Bộ Công Thương cùng các cơ quan liên quan về an toàn thực phẩm (ATTP) tại Việt Nam. Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường là cơ quan thường trực của Dự án. Cơ quan thực hiện Dự án (CEA) là Công ty Alinea International (liên kết với Trường Đại học Guelph). Đây là nhà thầu do phía Canada lựa chọn. Công ty Alinea mở văn phòng đại diện tại Việt Nam để triển khai trực tiếp các hoạt động của Dự án.

Khép lại giai đoạn 6 năm triển khai dự án, SAFEGRO không chỉ dừng lại ở một dự án độc lập mà được kỳ vọng sẽ trở thành bệ phóng cho những chiến lược hợp tác dài hơi hơn. Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết các tiêu chuẩn ATTP cần liên tục cập nhật để đáp ứng các thị trường quốc tế khắt khe, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu đang hướng mạnh tới tiêu dùng xanh.