Từ Đông Khẩu Đạo đến đô thị phát triển bên dòng Sa Giang

Phường Sa Đéc (tỉnh Đồng Tháp) nằm bên dòng Sa Giang hiền hòa, là vùng đất hình thành, phát triển gần 300 năm. Ngay sau ngày đất nước thống nhất, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Sa Đéc bắt tay ngay vào công cuộc kiến thiết, xây dựng địa phương ngày càng phát triển.

Từ Đông Khẩu Đạo

Trong những ngày tháng 4 lịch sử, phóng viên TTXVN tìm gặp ông Nguyễn Nhất Thống (nguyên Trưởng Ban Tuyên giáo Thành ủy Sa Đéc). Ông dành nhiều thời gian nghiên cứu về văn hóa, lịch sử Sa Đéc nói riêng và tỉnh Đồng Tháp nói chung.

Theo ông Nguyễn Nhất Thống, năm 1757, vùng đất Tầm Phong Long (khu vực nằm giữa sông Tiền và sông Hậu hướng về phía Bắc) đã thuộc quyền cai quản của Chúa Nguyễn, chính thức thuộc chủ quyền Việt Nam. Với địa thế rất thuận lợi về nhiều mặt và có vị trí chiến lược quan trọng, vùng đất Tầm Phong Long được Nguyễn Cư Trinh lập thành 3 đạo: Châu Đốc Đạo, Tân Châu Đạo và Đông Khẩu Đạo để tiện việc quản lý. Đông Khẩu Đạo là khu vực ngày nay gồm phường Sa Đéc và các xã phía Nam sông Tiền của tỉnh Đồng Tháp.

Như nhiều địa phương khác, Sa Đéc bị chiến tranh tàn phá, đời sống nhân dân khó khăn. Đảng bộ, chính quyền, quân và dân Sa Đéc anh dũng chiến đấu giải phóng quê hương. Theo Lịch sử Đảng bộ tỉnh Đồng Tháp (giai đoạn 1954 - 1975), tối 30/4/1975, Tiểu đoàn 502A và Tiểu đoàn 502B phối hợp cùng lực lượng địa phương, du kích và lực lượng chính trị của quần chúng từ nhiều mũi tiến vào thị xã Sa Đéc. Khoảng 7 giờ ngày 1/5/1975, quân ta từ nhiều hướng tiến vào tiếp quản và làm chủ hoàn toàn thị xã Sa Đéc.

Chiến tranh đã lùi xa nhưng ký ức về những ngày tháng 4 lịch sử vẫn hiện hữu trong trí nhớ của nhiều đồng chí lão thành cách mạng. Là một trong những người tham gia giải phóng thị xã Sa Đéc, ông Lê Quang Sáu (nguyên Trưởng ban An ninh, nguyên Chủ tịch UBND thị xã Sa Đéc) kể lại, để chuẩn bị chiến đấu, giải phóng thị xã, khoảng 10 giờ ngày 30/4/1975, ông Lê Văn Mai (nguyên Bí thư Thị ủy Sa Đéc) chỉ đạo ông đón và đưa Tiểu đoàn 502A, 502B đến rạch Cai Dao để đào công sự. Khuya ngày 30/4, ông cùng với lực lượng An ninh và Thị đội Sa Đéc tấn công, đánh chiếm đồn Sa Nhiên. Sáng sớm 1/5, ông Sáu lân la đi nắm tình hình; khoảng 7 giờ ngày 1/5, ông thấy Cờ Mặt trận Dân tộc giải phóng tung bay trên nóc tòa nhà Tiểu khu Sa Đéc.

Ông Nguyễn Nhất Thống (nguyên Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Sa Đéc) nhớ lại, sau giải phóng, Sa Đéc lại tiếp tục gặp khó khăn do ảnh hưởng của lũ lụt, chiến tranh biên giới Tây Nam… Cơ sở hạ tầng ở Sa Đéc còn nghèo nàn, chỉ có vài trục đường chính (Nguyễn Huệ, Trần Hưng Đạo, Hùng Vương). Đô thị Sa Đéc phát triển trong không gian bó hẹp, nhiều khu vực ven sông chưa được chỉnh trang, nhà cửa tạm bợ.

Đến đô thị phát triển

Sau khi đất nước thống nhất, Sa Đéc nỗ lực khôi phục kinh tế, văn hóa, xã hội. Năm 2013, địa phương được Chính phủ công nhận thành phố trực thuộc tỉnh; đạt đô thị loại III và loại II lần lượt vào 2005 và 2018. Một dấu ấn quan trọng là từ ngày 1/7/2025, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, phường Sa Đéc thành lập trên cơ sở sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các phường: 1, 2, 3, 4, An Hòa, Tân Quy Đông và các xã Tân Khánh Đông, Tân Quy Tây (thành phố Sa Đéc trước đây).

Địa phương tập trung nguồn lực xây dựng đồng bộ về hạ tầng kinh tế, xã hội, hạ tầng kỹ thuật và xây dựng khu công nghiệp, công trình công cộng, dịch vụ du lịch. Nổi bật là hạ tầng giao thông với những công trình như Cầu Sa Đéc xây dựng mới, tháo gỡ điểm nghẽn trên tuyến kênh Lấp Vò - Sa Đéc, giao thương đường thủy thuận lợi. Tuyến đường N7 và các tuyến đường song song với đường Làng hoa hình thành giúp tăng cường kết nối đến Làng hoa Sa Đéc, tạo thuận lợi phát triển du lịch. Cùng với đó, địa phương tập trung xây dựng các công trình và không gian công cộng tạo điểm nhấn đô thị như: Quảng trường Sa Đéc, Công viên Sa Đéc, các tuyến cảnh quan ven sông (đường Hoàng Sa, Trường Sa)…

Sa Đéc quan tâm quy hoạch, đầu tư, phát triển một số sản phẩm chủ lực, có lợi thế như chế biến thủy sản, lương thực, thực phẩm…; các ngành nghề truyền thống như sản xuất bột, hủ tiếu, bánh phồng tôm, xay xát... Nông nghiệp từng bước chuyển dịch theo hướng sản xuất hàng hóa với mặt hàng hoa, cây cảnh là mũi nhọn đột phá. Toàn phường Sa Đéc có khoảng 4.000 hộ sản xuất hoa, cây cảnh, diện tích khoảng 1.000ha. Gần 10 năm trở lại đây, nhiều nông dân Làng hoa Sa Đéc trồng hoa, cây cảnh kết hợp với kinh doanh dịch vụ du lịch, nâng cao giá trị ngành hàng hoa, kiểng.

Ông Trần Hữu Tài, chủ vườn kiểng Ngọc Lan (phường Sa Đéc) chia sẻ, từ ngày đất nước thống nhất đến nay, Sa Đéc phát triển nhanh, nhất là về cơ sở hạ tầng, đường giao thông. Trước đây, ông và nhiều người trồng hoa, cây cảnh rất khó khăn trong vận chuyển hàng hóa. Tuy nhiên hiện nay hệ thống giao thông phát triển, xe tải, ô tô có thể chạy đến tận vườn, chuyên chở hoa, cây cảnh dễ dàng đến mọi miền đất nước. Nhờ giao thông thuận tiện, ông đã đầu tư thêm cơ sở vật chất, đón du khách gần xa đến tham quan vườn kiểng của mình, vừa mang lại doanh thu vừa góp phần quảng bá Làng hoa Sa Đéc.

Với hệ thống giao thông từng bước đồng bộ, diện mạo Sa Đéc ngày càng khang trang, hiện đại, tình hình kinh tế - xã hội phát triển. Đến năm 2025, phường Sa Đéc có thu nhập bình quân đầu người đạt khoảng 86 triệu đồng/năm (tăng 27,5 triệu đồng so với năm 2020); tỷ lệ hộ nghèo giảm còn dưới 1%. Các chính sách an sinh xã hội, chăm lo gia đình chính sách được thực hiện chu đáo, kịp thời. Tình hình quốc phòng - an ninh giữ vững và trật tự, an toàn xã hội đảm bảo.

Ông Huỳnh Anh Điền, Phó Chủ tịch UBND phường Sa Đéc cho biết, hạ tầng giao thông địa phương đang có sự chuyển biến rõ nét, từ chỗ chủ yếu dựa vào các trục đường hiện hữu chuyển sang phát triển theo hướng đồng bộ, tăng cường kết nối nội vùng và liên vùng. Địa phương đang từng bước tổ chức lại không gian giao thông nội đô. Nhiều tuyến đường trục chính đã đầu tư nâng cấp và đưa vào sử dụng như đường T3, đường Nguyễn Tất Thành, Đào Duy Từ, Phạm Hữu Lầu, Trần Thị Nhượng…

Theo UBND phường Sa Đéc, phường được định hướng là đô thị trung tâm đa chức năng của tỉnh, vừa là trung tâm nông nghiệp công nghệ cao và trung tâm hoa, cây cảnh của vùng Đồng bằng sông Cửu Long và quốc gia, vừa là cực tăng trưởng công nghiệp chế biến nông sản, công nghiệp phụ trợ, logistics gắn với vùng nguyên liệu lúa gạo, cây ăn trái của tỉnh và liên vùng; trung tâm văn hóa, thương mại, phát triển du lịch văn hóa - lịch sử, du lịch sinh thái. Thời gian tới, địa phương tiếp tục duy trì, nâng cao các tiêu chí đô thị loại II và phát triển theo hướng đô thị thông minh, đô thị học tập do UNESCO công nhận; hoàn thiện khung kết nối giao thông, tổ chức lại không gian phát triển; đồng thời gắn đô thị trung tâm với cụm làng hoa, điểm di sản, các công trình kiến trúc có giá trị và dịch vụ du lịch.