Từ "thu đủ" đến nuôi dưỡng nguồn thu

Một chuyển biến quan trọng trong điều hành tài chính thời gian qua là sự thay đổi từ tư duy “quản lý thu thuần túy” sang tư duy nuôi dưỡng và mở rộng nguồn thu lâu dài. Thu ngân sách không chỉ là mục tiêu trước mắt mà được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, gắn với tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Theo quan điểm điều hành của Bộ Tài chính, bảo đảm kỷ cương tài chính phải song hành với tháo gỡ khó khăn cho sản xuất kinh doanh; khi doanh nghiệp hoạt động hiệu quả, người dân có thu nhập ổn định thì nguồn thu ngân sách sẽ được mở rộng một cách tự nhiên, bền vững.

Tại Hội nghị tổng kết công tác tài chính, ngân sách, đầu tư, phát triển kinh tế – xã hội năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026 của ngành tài chính vừa diễn ra, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã đánh giá, việc thực hiện thu ngân sách nhà nước là thu đúng, thu đủ, thu kịp thời; thu ngân sách nhà nước đến ngày 31/12/2025 đạt khoảng 2,65 triệu tỷ đồng, vượt dự toán tới hơn 34,74% và tăng 30,3% so với cùng kỳ năm 2024; trong cơ cấu thu thì khoảng 86% là thu nội địa;

Trên cơ sở đó, ngành tài chính kiên trì hoàn thiện thể chế, chính sách tài chính ngân sách, nhất là các chính sách thuế, phí, lệ phí theo hướng ổn định, minh bạch, dễ hiểu, dễ dự báo. Các quy định được rà soát, sửa đổi nhằm hạn chế thay đổi đột ngột, tạo điều kiện để doanh nghiệp và người dân chủ động kế hoạch tài chính, đầu tư và sản xuất kinh doanh. Trong những giai đoạn kinh tế gặp khó khăn, ngành đã chủ động tham mưu, triển khai các gói miễn, giảm, gia hạn thuế, phí, lệ phí với quy mô lớn, có trọng tâm, trọng điểm. Riêng năm 2025, tổng số tiền miễn, giảm, gia hạn thuế, phí, lệ phí và tiền thuê đất ước khoảng 250,9 nghìn tỷ đồng; trong đó gia hạn khoảng 122 nghìn tỷ đồng, miễn, giảm khoảng 128,9 nghìn tỷ đồng.

Từ thực tiễn, nhiều doanh nghiệp đánh giá cao hiệu quả của các chính sách này. Ông Nguyễn Ngọc An, Giám đốc một doanh nghiệp vận chuyển tại Hà Nội, cho biết điều doanh nghiệp cần nhất là khả năng dự báo chính sách để yên tâm đầu tư dài hạn. Theo ông An, các chính sách như giảm thuế giá trị gia tăng, giảm tiền thuê đất đã hỗ trợ thiết thực cho dòng tiền, giúp doanh nghiệp duy trì sản xuất, bảo đảm việc làm và từng bước phục hồi hoạt động kinh doanh.

Song song với hoàn thiện chính sách, cải cách thủ tục hành chính tài chính được xác định là khâu đột phá, tác động trực tiếp đến cộng đồng doanh nghiệp và người dân.

Các thủ tục liên quan đến thu, chi ngân sách, quản lý tài sản công, hải quan, kho bạc… được rà soát, cắt giảm, đơn giản hóa theo hướng rõ ràng, minh bạch. Trong năm 2025, Bộ Tài chính đã đề xuất cắt giảm, đơn giản hóa 208 thủ tục hành chính, giúp giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp khoảng 17,29 nghìn tỷ đồng mỗi năm; tổng thời gian giải quyết thủ tục hành chính được cắt giảm 2.036 ngày, tương đương 34,93%. Đồng thời, 120 trong tổng số 363 điều kiện kinh doanh thuộc các lĩnh vực quản lý của Bộ cũng được đề xuất cắt giảm.

Chị Trần Thị Thu Thủy, một hộ kinh doanh tại Hà Nội cho biết nhiều thủ tục tài chính hiện nay có thể thực hiện trực tuyến, hạn chế đi lại; khi có vướng mắc đều được hướng dẫn cụ thể. Thủ tục minh bạch, cách làm thân thiện giúp người dân chủ động và tự giác hơn trong việc thực hiện nghĩa vụ tài chính.

Cùng với cải cách thủ tục, chuyển đổi số được xem là nền tảng quan trọng để ngành tài chính nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng phục vụ. Việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng và kết nối các cơ sở dữ liệu về thu chi ngân sách, tài sản công đã tạo bước chuyển căn bản trong phương thức quản lý tài chính công. Chuyển đổi số giúp doanh nghiệp và người dân tiết kiệm thời gian, chi phí, giảm tiếp xúc trực tiếp, đồng thời giúp cơ quan quản lý nâng cao năng lực phân tích, dự báo, quản lý rủi ro, chống thất thu và bảo đảm công bằng, minh bạch.

Bên cạnh đó, ngành tài chính tăng cường đối thoại, lắng nghe và hỗ trợ doanh nghiệp, người dân thông qua các hội nghị đối thoại, kênh tư vấn trực tuyến, đường dây nóng. Sự thay đổi về tư duy và thái độ phục vụ của đội ngũ cán bộ tài chính, từ kiểm tra sang hướng dẫn, hỗ trợ và đồng hành, đã tạo tâm lý tích cực, củng cố niềm tin của người nộp ngân sách.

Đồng hành, hỗ trợ đi đôi với quản lý chặt chẽ, thời gian tới ngành tài chính tiếp tục tập trung chống thất thu, gian lận, trốn thuế, nhất là trong các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro cao như kinh tế số, thương mại điện tử, bất động sản, tài nguyên, khoáng sản, trên cơ sở ứng dụng công nghệ và quản lý rủi ro, tránh gây phiền hà cho các đối tượng chấp hành tốt pháp luật.

Các chuyên gia kinh tế nhận định, những giải pháp thu ngân sách của ngành tài chính cho thấy sự chuyển biến rõ nét cả về tư duy và hành động, từ ngắn hạn sang dài hạn, từ quản lý sang đồng hành và kiến tạo phát triển. Khi doanh nghiệp được tạo điều kiện thuận lợi, người dân được phục vụ công bằng, minh bạch, nguồn thu ngân sách sẽ được nuôi dưỡng bền vững, tạo nền tảng quan trọng để giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và phát triển trong những năm tới.