Tuyên Quang: Giữ rừng để làm giàu bền vững

Giữa không gian mênh mang của núi đá vôi và mặt nước lòng hồ xanh thẳm, xã Thượng Lâm (tỉnh Tuyên Quang) không chỉ được biết đến như một vùng danh thắng, mà còn là nơi rừng giữ vai trò như một “lá chắn xanh” bền bỉ qua bao thế hệ.

Với tỷ lệ che phủ rừng lên tới hơn 81%, những cánh rừng nơi đây không chỉ bảo vệ môi trường sinh thái, điều hòa nguồn nước mà còn âm thầm nuôi dưỡng sinh kế cho hàng nghìn hộ dân. 

* Từ “lá chắn xanh” đến nguồn sinh kế bền vững 

Từ bao đời nay, người Tày, Dao ở Thượng Lâm sống dựa vào rừng, nhưng không khai thác theo cách tận thu. Những cánh rừng già được gìn giữ như một phần máu thịt, nơi cung cấp nước sạch, giữ đất, chắn lũ và cũng là không gian văn hóa gắn với tín ngưỡng, tập quán sinh hoạt của cộng đồng. 

Xã Thượng Lâm (tỉnh Tuyên Quang) không chỉ được biết đến như một vùng danh thắng, mà còn là nơi rừng giữ vai trò như một “lá chắn xanh” với tỷ lệ che phủ rừng lên tới hơn 81%. Ảnh: Vũ Sinh/TTXVN

Trong những năm gần đây, tư duy “giữ rừng để sống” đã dần chuyển thành “giữ rừng để làm giàu”. Thay vì chỉ trông chờ vào khai thác gỗ hay nương rẫy truyền thống, người dân bắt đầu tiếp cận những mô hình kinh tế mới gắn với rừng, từng bước tạo ra giá trị gia tăng bền vững hơn. 

Ông Nguyễn Văn Hòa, Bí thư Đảng ủy xã Thượng Lâm cho biết, địa phương xác định rõ: Giữ rừng không chỉ là nhiệm vụ bảo vệ môi trường mà còn là nền tảng để phát triển kinh tế lâu dài. “Chúng tôi định hướng phát triển kinh tế dưới tán rừng, từ trồng dược liệu, khai thác lâm sản ngoài gỗ đến du lịch sinh thái, qua đó nâng cao thu nhập cho người dân mà vẫn giữ được độ che phủ rừng ổn định”, ông Hòa nhấn mạnh. 

Một trong những hướng đi rõ nét là phát triển dược liệu dưới tán rừng. Những loài cây như: tam thất, khôi nhung, cà gai leo… đang được quy hoạch mở rộng trên diện tích hàng trăm héc-ta, tận dụng điều kiện khí hậu mát mẻ, đất đai giàu dinh dưỡng của vùng núi đá vôi. Đây không chỉ là cây trồng có giá trị kinh tế cao mà còn mở ra cơ hội hình thành chuỗi sản phẩm đặc trưng của địa phương trong tương lai.

Song song với đó, các sản phẩm từ rừng như: mật ong, rau rừng, măng tre… cũng đang được khai thác theo hướng hàng hóa. Không còn là sản phẩm tự cung tự cấp, những đặc sản này dần có mặt trong các bữa ăn của du khách, trong các sản phẩm OCOP, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân.

Đáng chú ý, chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đã và đang trở thành “nguồn thu xanh” giúp người dân có thêm động lực gắn bó với rừng. Khi mỗi cánh rừng được gắn với lợi ích kinh tế cụ thể, ý thức giữ rừng cũng trở nên tự giác và bền vững hơn. 

* Khai thác đa giá trị - mở lối phát triển lâu dài

Không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ, Thượng Lâm đang từng bước khai thác rừng theo hướng đa giá trị, gắn bảo tồn với phát triển kinh tế.

Theo ông Ma Công Khâm, Chủ tịch UBND xã Thượng Lâm, trong giai đoạn 2026-2030, địa phương tập trung quy hoạch vùng dược liệu dưới tán rừng với diện tích lớn, đồng thời hỗ trợ người dân liên kết sản xuất, ứng dụng công nghệ số trong truy xuất nguồn gốc và tiêu thụ sản phẩm. “Mục tiêu là biến những sản vật từ rừng thành hàng hóa có giá trị, từng bước xây dựng thương hiệu riêng của Thượng Lâm”, ông Khâm cho biết.

Một hướng đi đang phát huy hiệu quả là gắn rừng với du lịch sinh thái. Những tuyến đi bộ xuyên rừng, những hành trình khám phá hệ sinh thái nguyên sinh hay trải nghiệm đời sống bản địa đã và đang trở thành sản phẩm hấp dẫn. Ở đó, rừng không chỉ là cảnh quan mà còn là “câu chuyện” để du khách khám phá và cảm nhận.

Bên cạnh đó, mô hình kinh tế lòng hồ - nuôi cá đặc sản cũng gắn chặt với việc bảo vệ rừng. Nguồn nước trong lành từ rừng nguyên sinh là yếu tố quyết định chất lượng các loài cá có giá trị kinh tế cao như: cá lăng, cá chiên, cá bỗng. Nhờ vậy, rừng không chỉ mang lại lợi ích gián tiếp mà còn góp phần tạo nên những sản phẩm chủ lực cho kinh tế địa phương.

Từ những cánh rừng xanh, sự đổi thay đang dần hiện hữu trong từng nếp nhà nơi bản nhỏ. Gia đình ông Hoàng Văn Dũng, một hộ nhận khoán bảo vệ rừng ở xã Thượng Lâm, từ chỗ chỉ trông vào nương rẫy, nay đã có thêm nguồn thu từ trồng dược liệu và khai thác các sản phẩm dưới tán rừng - từng bước ổn định cuộc sống từ chính màu xanh của đại ngàn.

“Trước đây chủ yếu làm nương, thu nhập bấp bênh. Giờ vừa giữ rừng, vừa trồng thêm cây dưới tán rừng, cuộc sống ổn định hơn nhiều. Rừng còn thì mình còn cái để làm ăn lâu dài”, ông Dũng chia sẻ.

Tuy vậy, để “giữ rừng mà giàu”, Thượng Lâm vẫn còn không ít thách thức. Quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, việc liên kết chuỗi giá trị chưa đồng bộ, giá trị kinh tế từ rừng chưa thực sự tương xứng với tiềm năng. Một bộ phận người dân vẫn sản xuất theo kinh nghiệm, trong khi việc ứng dụng khoa học công nghệ còn hạn chế.

Nhận diện rõ những điểm nghẽn đó, địa phương đang từng bước tháo gỡ bằng cách tổ chức lại sản xuất, phát triển vùng nguyên liệu tập trung, đẩy mạnh chuyển đổi số và tăng cường liên kết với doanh nghiệp. Mục tiêu không chỉ là nâng cao thu nhập mà còn hướng tới một nền kinh tế xanh, bền vững; trong đó, rừng giữ vai trò trung tâm.

Giữa những tầng xanh nối tiếp của đại ngàn, hành trình giữ rừng ở Thượng Lâm hôm nay không còn là câu chuyện của riêng bảo tồn, mà đã trở thành hành trình làm giàu. Một hành trình lặng lẽ nhưng bền bỉ, nơi con người biết dựa vào rừng, gìn giữ rừng và từng bước biến những giá trị tự nhiên thành nguồn lực phát triển lâu dài.

Và có lẽ, chính từ những cánh rừng ấy, một tương lai bền vững đang được ươm mầm - xanh như màu lá, sâu như đất rừng và vững chãi như những dãy núi đã bao đời che chở cho vùng đất này.