Việt Nam – Italy thúc đẩy hợp tác, mở rộng dư địa thương mại

Kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao (ngày 23/3/1973) đến nay, quan hệ chính trị giữa Việt Nam và Italy được củng cố và phát triển nhanh chóng. Đặc biệt, từ khi thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược vào tháng 1/2013, hai nước đã tích cực thúc đẩy hợp tác thiết thực và hiệu quả trên tất cả các lĩnh vực. Hiện tại, hai nước đang trao đổi về việc nâng cấp lên quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện nên chuyến thăm chính thức Italy của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn sau Đại hội XIV của Đảng và Quốc hội kiện toàn bộ máy Nhà nước nhiệm kỳ mới khẳng định quyết tâm của Lãnh đạo cấp cao hai nước tiếp tục phát triển toàn diện, thực chất và bền vững.

*Duy trì đà tăng trưởng

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tiếp tục chịu tác động của biến động địa chính trị, chuyển dịch chuỗi cung ứng và xu hướng phát triển xanh, thị trường Italy đang bước sang giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, tính bền vững và minh bạch của chuỗi giá trị. Đối với Việt Nam, Italy không chỉ là một thị trường tiêu thụ quan trọng mà còn đóng vai trò là cửa ngõ thương mại chiến lược để hàng hóa Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào khu vực Nam Âu và toàn bộ thị trường Liên minh châu Âu (EU).

Những năm gần đây, quan hệ thương mại song phương Việt Nam – Italy duy trì đà tăng trưởng tích cực. Đặc biệt, Italy hiện là một trong những đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam tại EU và tiếp tục giữ vị trí đối tác thương mại lớn thứ ba của Việt Nam trong khối. Kim ngạch thương mại song phương năm 2025 ước đạt trên 7,5 tỷ USD, tăng trưởng ổn định so với giai đoạn trước và tạo nền tảng để mục tiêu năm 2026 hướng tới vượt ngưỡng 8 tỷ USD.

Cùng đó, cơ cấu thương mại giữa hai nước có tính bổ trợ tương đối rõ nét. Việt Nam xuất khẩu sang Italy các nhóm hàng chủ lực như dệt may, da giày, điện tử, nông sản, thủy sản và đồ gỗ; trong khi nhập khẩu từ Italy chủ yếu là máy móc thiết bị, công nghệ chế biến, dược phẩm và các loại nguyên phụ liệu phục vụ sản xuất. Sự bổ trợ này tạo điều kiện thuận lợi để hai nền kinh tế tiếp tục mở rộng hợp tác trong chuỗi giá trị công nghiệp và thương mại.

Đánh giá từ các chuyên gia, những tháng đầu năm, xuất khẩu thủy sản đang từng bước phục hồi, thị trường Italy được đánh giá là một điểm đến tiềm năng nhưng vẫn chưa được doanh nghiệp Việt Nam khai thác hết. Với nhu cầu tiêu thụ ổn định, cơ cấu nhập khẩu đa dạng và xu hướng gia tăng nhập khẩu từ các nước ngoài EU, Italy đang mở ra cơ hội đáng kể cho thủy sản Việt Nam.

Tham tán thương mại Dương Phương Thảo, Thương vụ Việt Nam tại Italy cho biết, cơ cấu các mặt hàng thủy sản nhập khẩu chủ lực của thị trường này trùng khớp đáng kể với nhóm sản phẩm thế mạnh của Việt Nam. Sự tương đồng này mở ra dư địa lớn để doanh nghiệp thủy sản Việt Nam gia tăng hiện diện, đẩy mạnh xuất khẩu và từng bước mở rộng thị phần tại Italy.

Chưa kể, thủy sản của Việt Nam đã xây dựng được vị trí nhất định tại thị trường Italy, đặc biệt trong các nhóm sản phẩm tôm, cá fillet và mực đông lạnh. Kim ngạch xuất khẩu thủy sản từ Việt Nam sang Italy những năm gần đây dao động khoảng 120 - 150 triệu USD mỗi năm. Tôm đông lạnh là mặt hàng xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam vào thị trường này với giá trị khoảng 70 - 80 triệu USD mỗi năm. Thị phần tôm Việt Nam tại Italy ước tính khoảng 6 - 8% tổng lượng tôm nhập khẩu. Tuy nhiên, thị trường này có sự cạnh tranh mạnh từ quốc gia xuất khẩu lớn như India và Ecuador.

Cá tra fillet đông lạnh cũng là sản phẩm quan trọng của Việt Nam tại thị trường này. Kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này đạt khoảng 25 - 30 triệu USD mỗi năm và tiêu thụ chủ yếu trong hệ thống siêu thị nhờ giá cạnh tranh so với loại cá trắng khác. Cùng đó, sản phẩm mực đông lạnh của Việt Nam cũng có mặt tại thị trường Italy với kim ngạch khoảng 15 - 20 triệu USD mỗi năm. Ngoài ra, sản phẩm thủy sản chế biến như tôm chế biến hoặc cá đóng gói đang có xu hướng tăng trưởng với giá trị khoảng 10 - 15 triệu USD mỗi năm.

Ngoài ra, Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và EU (EVFTA) cũng tạo lợi thế cạnh tranh quan trọng khi nhiều mặt hàng thủy sản được giảm hoặc xóa bỏ thuế nhập khẩu. Nếu đáp ứng tốt tiêu chuẩn chất lượng của EU và xây dựng được quan hệ ổn định với nhà nhập khẩu lớn tại Italy, thủy sản Việt Nam có thể mở rộng thị phần và củng cố vị trí tại một trong những thị trường tiêu thụ thủy sản quan trọng nhất châu Âu.

Tại Khóa họp lần thứ IX, Ủy ban Hỗn hợp về hợp tác kinh tế Việt Nam – Italy, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long nhấn mạnh mối quan hệ hữu nghị và hợp tác truyền thống giữa Việt Nam và Italy ngày càng được củng cố và phát triển. Phía Việt Nam ghi nhận sự quan tâm dành cho Việt Nam trong chính sách hợp tác phát triển của Italy thời gian qua.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Long, tiềm năng hợp tác kinh tế-thương mại-đầu tư giữa Việt Nam và Italy còn dư địa rất lớn để tiếp tục phát triển. Việt Nam mong muốn doanh nghiệp Italy với kinh nghiệm, nguồn lực và uy tín của mình, thông qua ưu đãi từ EVFTA sẽ hỗ trợ Việt Nam tiếp cận nguồn đầu tư dịch chuyển, nguồn tài chính xanh, bền vững và nguồn đầu tư cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo.

*Nhiều dư địa phát triển

Đại sứ Việt Nam tại Italy Nguyễn Phương Anh nhận định: Quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và Italy thời gian tới có nhiều dư địa phát triển mạnh mẽ, nhất là hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư bởi hai nước có cơ cấu kinh tế bổ trợ lẫn nhau. Việt Nam có lợi thế về sản xuất, thị trường lớn, năng động, trong khi Italy có thế mạnh về công nghệ chế biến, chế tạo công nghệ cao, thiết kế, dệt may, da giày, năng lượng tái tạo và chuyển đổi số. Việc tận dụng hiệu quả Hiệp định EVFTA sẽ mở rộng trao đổi thương mại, nhất là dệt may, da giày, cơ khí chế tạo, nông sản chế biến và thực phẩm chất lượng cao.

Hơn nữa, hợp tác về chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo cũng là những lĩnh vực hợp tác giàu tiềm năng. Hai bên có thể tăng cường hợp tác về năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời), công nghệ tiết kiệm năng lượng, quản lý tài nguyên nước và phát triển đô thị bền vững. Đây là lĩnh vực phù hợp với các ưu tiên chiến lược của Liên minh châu Âu (EU) và mở ra cơ hội tiếp cận nguồn tài chính xanh. Cam kết của Italy đóng góp 250 triệu USD vào khuôn khổ Đối tác Chuyển dịch Năng lượng Công bằng (JETP) cũng mở ra cơ hội hợp tác lớn trong lĩnh vực năng lượng sạch, giúp Việt Nam thực hiện cam kết net - zero và phát triển bền vững.

Để duy trì tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu và nâng cao vị thế của hàng hóa Việt Nam tại thị trường Italy, cácchuyên gia thương mại cho rằng cần thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu xuất khẩu từ sản phẩm nguyên liệu thô sang sản phẩm có hàm lượng chế biến cao, có thương hiệu và đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng quốc tế.

Chẳng hạn, nhiều năm qua, cà phê Việt Nam chủ yếu được xuất khẩu sang Italy dưới dạng hạt Robusta thô phục vụ ngành rang xay công nghiệp. Tuy nhiên, xu hướng tiêu dùng tại Italy đang chuyển dịch mạnh sang dòng cà phê đặc sản, cà phê hữu cơ và sản phẩm có chỉ dẫn địa lý rõ ràng. Do đó, chiến lược phát triển trong giai đoạn tới cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm, phát triển các dòng cà phê chế biến sâu, đồng thời xây dựng thương hiệu cho vùng cà phê đặc sản của Việt Nam. Tương tự, doanh nghiệp cần chuyển dần từ hình thức xuất khẩu nguyên liệu sang sản phẩm chế biến sâu, đóng gói sẵn và thương hiệu riêng. Việc nâng cấp quy trình nuôi trồng, chế biến và truy xuất nguồn gốc sẽ giúp tăng khả năng thâm nhập vào hệ thống bán lẻ hiện đại tại Italy.

Nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng thị trường này, Thương vụ Việt Nam tại Italy cho rằng cần khuyến khích và hỗ trợ doanh nghiệp thiết lập trung tâm cung ứng hàng Việt Nam tại các khu logistics hoặc khu kinh tế tự do của Italy. Việc xây dựng hệ thống kho hàng và trung tâm phân phối tại chỗ sẽ giúp rút ngắn thời gian giao hàng, giảm chi phí vận tải và nâng cao khả năng tiếp cận trực tiếp với hệ thống phân phối của thị trường. Cùng đó, hoạt động xúc tiến thương mại cần chuyển dần từ các hội chợ tổng hợp sang hội chợ chuyên ngành có hàm lượng kỹ thuật cao. Đây là nơi tập trung nhà nhập khẩu và nhà sản xuất có yêu cầu khắt khe về tiêu chuẩn chất lượng và môi trường.

Đồng thời cần xây dựng hệ thống cung cấp thông tin và cảnh báo sớm về rào cản kỹ thuật mới của thị trường EU để hỗ trợ doanh nghiệp kịp thời điều chỉnh hoạt động sản xuất và xuất khẩu. Khuyến khích doanh nghiệp đa dạng hóa phương thức vận tải, tăng cường hợp tác với hãng vận tải quốc tế và xây dựng hợp đồng logistics dài hạn để ổn định chi phí vận chuyển cho mặt hàng xuất khẩu chủ lực.

Đặc biệt, việc xây dựng thương hiệu quốc gia cho hàng hóa Việt Nam tại thị trường Italy cần gắn với giá trị về chất lượng, văn hóa và phát triển bền vững. Thông qua chương trình quảng bá, truyền thông và hợp tác với hệ thống phân phối địa phương, hàng hóa Việt Nam có thể từng bước nâng cao vị thế trên thị trường Italy và tạo nền tảng để mở rộng sang toàn bộ thị trường EU trong giai đoạn tới.