Việt Nam nổi lên như một trung tâm khởi nghiệp hấp dẫn nhà đầu tư

Nội dung báo cáo tập trung đánh giá các doanh nghiệp hoạt động trong mảng kinh tế mới trong khu vực có tiềm năng mạnh mẽ tác động lên bối cảnh kinh doanh toàn cầu trong một thập kỷ tới.

Báo cáo nghiên cứu dựa trên 6.472 công ty khởi nghiệp chuyên về công nghệ được định giá lên tới 500 triệu USD được đánh giá là có tiềm năng trở thành những "người khổng lồ mới nổi" ở 12 thị trường gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Australia, Singapore, Hàn Quốc, Hong Kong (Trung Quốc), Malaysia, Indonesia, Việt Nam, Thái Lan và Đài Loan (Trung Quốc).

Những người khổng lồ mới nổi

Theo các nhà nghiên cứu, các hệ sinh thái chuyên về công nghệ đã phát triển ở châu Á – Thái Bình Dương là nơi sản sinh ra rất nhiều doanh nghiệp “tỷ đô” với tốc độ nhanh chóng.

Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) dự báo các thị trường mới nổi và các nền kinh tế đang phát triển sẽ tăng trưởng nhanh hơn 20% so với tốc độ bình quân của toàn cầu, năm nay, “những người khổng lồ mới nổi” – các doanh nghiệp khởi nghiệp có sức sáng tạo, tăng trưởng nhanh, có tầm ảnh hưởng và tham vọng trở thành kỳ lân – tạo nên một chỉ số quan trọng trong quỹ đạo tăng trưởng của châu Á – Thái Bình Dương.

Sự nổi lên của nhóm dịch vụ dọc mới đang thu hút lượng đầu tư cao kỷ lục chưa từng thấy và kéo theo đó là hàng loạt công ty khởi nghiệp có cả quy mô lẫn giá trị lớn hơn xuất hiện với tốc độ rất nhanh chóng trong khu vực.

Ngoài những ngành truyền thống gắn liền với các doanh nghiệp trong lĩnh vực kinh tế mới như công nghệ tài chính (FinTech) hay phần mềm dịch vụ, báo cáo này còn đi sâu vào khoảng 120 lĩnh vực liên quan đến công nghệ trong số các doanh nghiệp này, trong đó bao gồm các lĩnh vực dọc chủ đạo như chuỗi khối, thành phố thông minh, bền vững và ESG.

Thêm nữa, 6/12 thị trường trong báo cáo này có nhóm doanh nghiệp được đánh giá là “người khổng lồ mới nổi” tốp đầu được định giá trung bình 300 triệu USD hoặc cao hơn.

Tại thị trường Việt Nam, báo cáo nhận định, Việt Nam là một trong những quốc gia có môi trường khởi nghiệp non trẻ và năng động bậc nhất châu Á. Tại thời điểm đại dịch COVID-19 xuất hiện, Việt Nam mới chỉ có 1.600 doanh nghiệp khởi nghiệp, con số này giờ đây đã tăng lên hơn 3.000 theo nền tảng thống kê khởi nghiệp Tracxn – trong đó có 4 doanh nghiệp được xếp hạng “kỳ lân”.

Động lực chính thúc đẩy nền kinh tế số của Việt Nam chính là một nền dân số đông và trẻ không ngại thử nghiệm và tiếp nhận sản phẩm tiêu dùng công nghệ mới, chính sách nhà nước mang tính hỗ trợ và nguồn vốn đầu tư nước ngoài gia tăng.

Mặc dù GDP bình quân trên đầu người còn tương đối thấp so với các nước khác trong khu vực, nền kinh tế Việt Nam đang tăng trưởng nhanh hơn bất kỳ thị trường nào khác. Tăng trưởng được dự báo đạt 5,5% cho năm 2022 và 6,5% cho năm 2023, gần đạt tốc độ tăng trưởng như thời trước COVID-19 theo ước tính của Ngân hàng Thế giới (World Bank).

Nhà cung cấp siêu ứng dụng có trụ sở tại Tp. Hồ Chí Minh - VNG, là công ty khởi nghiệp thành công trụ lại lâu nhất tính tới thời điểm hiện tại. Khởi sự là một công ty về game ra mắt vào năm 2004, nhưng giờ đây với dịch vụ mới như ứng dụng chat Zalo hiện có trên 60 triệu người dùng và ví điện tử ZaloPay, VNG đã đạt đanh hiệu kỳ lân từ năm 2014. Nhà đầu tư rót vốn vào công ty này bao gồm Temasek đến từ Singapore; Tencent của Trung Quốc và Goldman Sachs.

Bắt nhịp trào lưu thương mại điện tử, dịch vụ giao hàng và truyền thông trực tuyến bùng nổ do đại dịch, VNLife, đơn vị vận hành VNPay – nhà cung cấp dịch vụ thanh toán di động dành cho doanh nghiệp, đã trở thành kỳ lân thứ hai của Việt Nam vào năm 2020.

Giá trị giao dịch vốn đầu tư mạo hiểm tăng lên 1,1 tỷ USD trong năm 2021 (từ 301 triệu USD vào năm 2020 và 330 triệu USD vào năm 2019). Tới cuối năm ngoái, hai công ty nữa trở thành kỳ lân là nhà phát triển game Sky Mavis và MoMo - ví điện tử phổ biến nhất Việt Nam.

Ngoài những “kỳ lân”, dựa trên dữ liệu Pichbook, KPMG và HSBC xác định 10 doanh nghiệp xếp hạng “người khổng lồ mới nổi” dẫn đầu ở thị trường Việt Nam; trong đó, bao gồm Propzy, Sipher, Sendo, Jio Health, Clevai, CoolMate, EveHR, Lozi, VUI và HomeBase.

Theo ông Nguyễn Trung Kiên, Giám đốc Khối Doanh nghiệp tư nhân, KPMG Việt Nam, làn sóng đầu tư mạnh mẽ khởi nguồn từ châu Á, đặc biệt là Singapore, theo sau là Hàn Quốc, Trung Quốc và Hong Kong (Trung Quốc) và Nhật Bản.

Gần như toàn bộ nguồn vốn này đều rót vào những công ty phục vụ thị trường trong nước. Nhu cầu nội địa sẽ còn lớn mạnh trong 2-3 năm tới trước khi có nhu cầu hợp nhất, hoặc cần chiến lược toàn cầu/cấp vùng.

Ông Tim Evans, Tổng Giám đốc HSBC Việt Nam cho rằng, Việt Nam nổi lên như một trung tâm khởi nghiệp, gần theo kịp các quốc gia như Indonesia và Singapore.

“Với dân số trẻ, năng động và có trí thức, độ phủ mạng internet và tỷ lệ sử dụng điện thoại thông minh cao, cùng sự ủng hộ của chính phủ, Việt Nam sẽ tiếp tục giữ vững vị thế là điểm đến hấp dẫn với cả nhà đầu tư lẫn công ty công nghệ, biến đất nước này trở thành cái nôi phát triển của những kỳ lân tiềm năng”, ông Tim Evans nhận định.

Các Start-up được tự do hoạch định lối đi riêng

Theo nhóm nghiên cứu, tại Việt Nam, Chính phủ tạo điều kiện hỗ trợ cho các công ty thuộc nhóm ngành kinh tế mới thông qua Quỹ Đổi mới Công nghệ Quốc gia. Trước đó, vào năm 2017, đã thành lập Ban chỉ đạo về lĩnh vực công nghệ tài chính, để tham mưu và đề xuất kế hoạch hành động hàng năm cho Ngân hàng Nhà nước nhằm xây dựng một hệ sinh thái phù hợp.

Ngoài việc đảm bảo hạ tầng viễn thông thuộc sở hữu của các doanh nghiệp nhà nước, và các công ty trong nước (chủ yếu là tư nhân) kiểm soát dịch vụ dữ liệu, Chính phủ cho phép rộng rãi các doanh nghiệp khởi nghiệp Việt Nam được tự do hoạch định lối đi riêng.

Ông Luke Treloar, Giám đốc Chiến lược tại KPMG Việt Nam chia sẻ, trong lĩnh vực ứng dụng, nhà nước can thiệp rất ít. Mảng kinh tế số của Việt Nam gần như hoàn toàn vận hành bởi khối tư nhân.

Trong trung hạn, câu hỏi lớn đặt ra bây giờ là liệu Việt Nam đi theo mô hình trong đó gia tăng mức độ giám sát của nhà nước và thắt chặt quy định quản lý hay sẽ duy trì với định hướng cởi mở như hiện nay. Mặc dù vậy, hiện tại thì tăng trưởng được kỳ vọng tiếp tục là vấn đề trọng tâm chính.

Trong khi thương mại điện tử chiếm chưa tới 5% tổng doanh thu bán lẻ, giá trị của mảng này đã tăng hơn gấp rưỡi vào năm 2021. Luke Treloar nói thêm: “Tốc độ tăng trưởng nhanh như vậy được dự báo có thể duy trì trong vài năm tới. Nếu điều đó xảy ra, tới cuối thập niên này, Việt Nam sẽ trở thành nền kinh tế số lớn thứ nhì Đông Nam Á, chỉ sau Indonesia”.

Tuy vậy, giới phân tích cũng cho rằng, có rất nhiều thách thức đối với “những người khổng lồ mới nổi”. Một trong những thử thách phổ biến nhất mà các công ty khởi nghiệp và doanh nghiệp cùng phải đối mặt là sự phân bố không đồng đều nhân tài công nghệ tại các thị trường.

Họ phải vượt qua những phức tạp trong pháp lý và tuyển dụng được nhân tài công nghệ. Ngoài ra, việc hoạch định chiến lược ESG và thuế hiệu quả cũng như tận dụng ưu đãi của chính phủ và triển khai các quy trình quản lý nguồn nhân lực phân tán ở nhiều nơi cũng là những trở ngại cho tăng trưởng trong tương lai…/.

>>>Trở ngại nào cho quá trình phục hồi và phát triển kinh tế?