Xanh hóa từng mắt xích: Bước chuyển sinh tồn của kinh tế Tây Ninh

Quán triệt tinh thần Nghị quyết số 24-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương về chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường, cùng Quyết định số 222/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện kinh tế tuần hoàn đến năm 2035, Tây Ninh đang cụ thể hóa yêu cầu phát triển bền vững bằng những giải pháp gắn trực tiếp với từng lĩnh vực của nền kinh tế.

Xanh hóa từng mắt xích

Thay vì xem chuyển đổi xanh là nhiệm vụ riêng của ngành môi trường, Tây Ninh định hướng lồng ghép yêu cầu tiết kiệm tài nguyên, sử dụng năng lượng hiệu quả, giảm phát thải, tái chế và tái sử dụng vào các lĩnh vực công nghiệp, nông nghiệp, năng lượng, đô thị và logistics. Đến năm 2030, tỉnh phấn đấu giảm 8-9% phát thải khí nhà kính so với kịch bản phát triển thông thường; 100% cơ sở thuộc đối tượng kiểm kê khí nhà kính xây dựng và triển khai kế hoạch giảm nhẹ phát thải. Hiện 34/42 khu công nghiệp và 23/82 cụm công nghiệp đang hoạt động; 42 khu, cụm công nghiệp có hệ thống thu gom, xử lý nước thải tập trung đạt chuẩn, 31 khu công nghiệp lắp đặt quan trắc nước thải tự động, tạo nền tảng kiểm soát phát thải.

Tại Khu công nghiệp Trảng Bàng, Công ty cổ phần Dệt Trần Hiệp Thành là một trong những doanh nghiệp chủ động chuyển đổi công nghệ theo hướng giảm phát thải. Với sản lượng khoảng 80 triệu mét vải/năm, xuất khẩu sang châu Âu, Mỹ và Nhật Bản, doanh nghiệp đã thay thế hoàn toàn than đá bằng nhiên liệu sinh khối cho hệ thống lò hơi. Mỗi ngày, công ty sử dụng khoảng 200 tấn củi băm, trấu và vỏ cà phê; đồng thời vận hành hệ thống xử lý nước thải công suất 4.000 mét khối/ngày đêm và đầu tư khoảng 70 tỷ đồng cho hệ thống tái sử dụng nước bằng công nghệ lọc thẩm thấu ngược, công suất khoảng 3.000 mét khối/ngày đêm.

Ông Nguyễn Qui Hoàng, đại diện Công ty cổ phần Dệt Trần Hiệp Thành cho biết: Phát triển xanh, bền vững đã trở thành nhu cầu thiết yếu của sản xuất hiện đại. Doanh nghiệp đặt mục tiêu giảm gần 30% lượng khí thải carbon dioxide so với mức cơ sở năm 2019, ngay cả khi sản lượng tiếp tục tăng trong năm 2026; đồng thời đầu tư hệ thống tái sử dụng nước, sử dụng sợi tái chế và hóa chất thân thiện với môi trường.

Không chỉ công nghiệp, chuyển đổi xanh đang đi sâu vào khu vực nông nghiệp thông qua thay đổi phương thức tổ chức sản xuất. Ông Lê Minh Trung, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp Minh Trung (xã Tân Phú) cho biết, hiện hợp tác xã liên kết 127 thành viên, hình thành vùng trồng mãng cầu tập trung trên 600 ha, cung ứng khoảng 5.400 tấn sản phẩm mỗi năm.

Hợp tác xã tận dụng phân bò, cá tạp từ hồ Dầu Tiếng, mật rỉ đường của nhà máy mía đường để phối trộn, ủ cùng hệ vi sinh bản địa, tạo phân hữu cơ, dịch đạm cá và chế phẩm sinh học phục vụ sản xuất. Cách làm này vừa giảm chi phí đầu vào, vừa biến phụ phẩm thành nguồn dinh dưỡng, từng bước hình thành chu trình sản xuất tuần hoàn.

Cũng theo ông Lê Minh Trung, Việc tự sản xuất đầu vào sinh học không chỉ giúp giảm đáng kể chi phí mà còn định hình mô hình kinh tế tuần hoàn, tái sử dụng phụ phẩm thành nguồn dinh dưỡng cho cây trồng. Trong lĩnh vực vật liệu xây dựng, Nhà máy Xi măng FICO Tây Ninh, công suất thiết kế 4.000 tấn clinker/ngày, đang từng bước thay thế than đá bằng nguyên, nhiên liệu thay thế nhằm giảm phát thải.

Ông Nguyễn Viết Thành, Phó Giám đốc Nhà máy Xi măng FICO Tây Ninh cho hay: Nếu lấy năm 2019 làm mốc, lượng phát thải khí carbon dioxide trên mỗi tấn xi măng đã giảm khoảng 20 kg vào năm 2020, 36 kg năm 2021, 74 kg năm 2022 và 104 kg năm 2023. Song song với các giải pháp công nghệ và nhiên liệu, nhà máy duy trì hệ thống quan trắc khí thải kết nối trực tuyến với cơ quan quản lý, bảo đảm các thông số môi trường được giám sát thường xuyên và nằm trong giới hạn cho phép.

Doanh nghiệp xác định sản xuất gắn với bảo vệ môi trường là chiến lược phát triển cốt lõi, từ đó xây dựng lộ trình và triển khai đồng bộ các giải pháp về công nghệ, nhiên liệu, quản trị nhằm đáp ứng yêu cầu giảm phát thải và xu hướng xanh hóa của thị trường.

Nâng cao chất lượng tăng trưởng

Những chuyển động từ doanh nghiệp cho thấy chuyển đổi xanh đang dần trở thành một yếu tố của năng lực cạnh tranh. Ông Trịnh Văn Hải, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Tây Ninh, nhận định, lợi thế về vị trí địa lý hay quỹ đất không còn đủ để quyết định sức hấp dẫn đầu tư. Doanh nghiệp phải nâng cao năng lực quản trị, chuyển đổi số, phát triển kinh tế tuần hoàn và đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Cách tiếp cận này cũng phù hợp với xu hướng chung của nông nghiệp phía Nam, khi yêu cầu truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường, sản xuất tuần hoàn và công nghệ cao ngày càng gắn chặt với khả năng mở rộng thị trường và nâng cao giá trị nông sản.

Từ những mô hình cụ thể, Tây Ninh đang định hình một không gian chuyển đổi xanh rộng hơn; trong đó, chất thải được nhìn nhận như một nguồn tài nguyên, khu công nghiệp được tổ chức theo hướng sinh thái và nông nghiệp được số hóa gắn với chuỗi giá trị.

Theo ông Nguyễn Minh Lâm, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh, chuyển đổi xanh phải gắn với sử dụng hiệu quả tài nguyên, tiết kiệm năng lượng, giảm phát sinh chất thải và phát thải khí nhà kính; đồng thời thúc đẩy tái chế, tái sử dụng chất thải, phát triển năng lượng tái tạo và công nghệ thân thiện với môi trường. Mục tiêu cuối cùng là biến chuyển đổi xanh thành phương thức nâng cao chất lượng tăng trưởng.

Theo đó, tỉnh định hướng chuyển từ tư duy “xử lý chất thải” sang quản lý toàn bộ vòng đời chất thải, ưu tiên giảm phát sinh, phân loại tại nguồn, tái sử dụng, tái chế và thu hồi năng lượng. Đến năm 2030, 100% cơ sở xử lý chất thải rắn sinh hoạt hiện hữu được định hướng chuyển đổi, nâng cấp sang công nghệ đốt chất thải có thu hồi năng lượng, giảm chôn lấp; đồng thời xây dựng các nhà máy tái chế chất thải tại các đô thị lớn giai đoạn 2027-2030 và thí điểm xử lý, tái chế chất thải xây dựng thành vật liệu mới giai đoạn 2027-2028.

Trong công nghiệp, tỉnh lựa chọn tối thiểu 4 khu công nghiệp để từng bước chuyển đổi thành khu công nghiệp sinh thái, hướng tới mô hình công nghiệp công nghệ cao, phát thải thấp gắn với chuyển đổi số. Đến năm 2030, ít nhất 50% khu công nghiệp, cụm công nghiệp phấn đấu đạt các chỉ tiêu khu công nghiệp sinh thái; tỉnh ưu tiên thu hút công nghệ cao, công nghiệp sạch, công nghiệp hỗ trợ và logistics xanh, đồng thời hạn chế các dự án gây ô nhiễm, tiêu tốn tài nguyên.

Trong nông nghiệp, trọng tâm là nâng cao giá trị nông sản thông qua công nghệ cao, số hóa, sản xuất sạch, hữu cơ và xây dựng chuỗi giá trị bền vững. Tây Ninh phấn đấu đến năm 2030 có 100% sản phẩm thuộc Chương trình mỗi xã một sản phẩm được truy xuất nguồn gốc; hình thành ít nhất 5 sản phẩm nông nghiệp sạch và 3 sản phẩm nông nghiệp hữu cơ mang thương hiệu tỉnh, được chứng nhận quyền sở hữu và ghi nhận trên thị trường.

Không gian chuyển đổi tiếp tục được mở rộng sang năng lượng, đô thị và logistics. Tỉnh định hướng phát triển điện từ năng lượng sạch, năng lượng tái tạo; tăng không gian xanh, mặt nước, sử dụng hiệu quả năng lượng và tiết kiệm nước trong đô thị; ứng dụng công nghệ thông minh, năng lượng tái tạo và trí tuệ nhân tạo trong chiếu sáng, phấn đấu giảm 50-70% điện năng tiêu thụ. Logistics xanh gắn với chuyển đổi số được kỳ vọng tối ưu chi phí, giảm phát thải carbon, tiết kiệm nhiên liệu và số hóa chứng từ vận tải.

Như vậy, từ nhà máy, cánh đồng đến hệ thống đô thị và logistics, chuyển đổi xanh ở Tây Ninh đang được đặt vào từng mắt xích của nền kinh tế. Đây không chỉ là yêu cầu thực hiện các mục tiêu môi trường mà còn là quá trình cơ cấu lại mô hình tăng trưởng, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và năng lực cạnh tranh.

Đến năm 2030, tỉnh phấn đấu thuộc nhóm 10 địa phương dẫn đầu cả nước về chuyển đổi xanh, tăng trưởng xanh theo Chỉ số xanh cấp tỉnh. Mục tiêu này, cùng với các chỉ tiêu cụ thể về giảm phát thải, khu công nghiệp sinh thái, nông nghiệp sạch, tái chế chất thải và năng lượng tái tạo, cho thấy Tây Ninh đang từng bước chuyển hóa tinh thần Nghị quyết số 24-NQ/TW thành những bài toán cụ thể của nền kinh tế, hướng tới hình thành nền kinh tế xanh, kinh tế carbon thấp và phát triển bền vững, góp phần thực hiện cam kết của Việt Nam về phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.