Xây dựng tiêu chuẩn Việt Nam cho cơ sở nuôi cá biển công nghiệp

Sáng 26/6, tại Hà Nội, Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với các đơn vị, chuyên gia tổ chức cuộc họp lấy ý kiến xây dựng Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) về cơ sở nuôi cá biển công nghiệp - yêu cầu kỹ thuật. Đây được kỳ vọng sẽ là bộ tiêu chuẩn làm nền tảng cho phát triển ngành nuôi biển theo hướng công nghiệp, hiện đại và bền vững.

Phát biểu tại cuộc họp, ông Trần Đình Luân, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư cho biết, đây là lần đầu tiên dự thảo TCVN về cơ sở nuôi cá biển công nghiệp được đưa ra lấy ý kiến rộng rãi. Hiện các tài liệu hướng dẫn về nuôi biển ở Việt Nam chủ yếu tham khảo từ nước ngoài, trong khi nghiên cứu trong nước còn khá hạn chế và phần lớn mới tập trung vào sản xuất giống.

Đến nay, lĩnh vực nuôi biển mới chỉ có một tiêu chuẩn quốc gia là TCVN 13997:2024 - Lồng tròn HDPE nuôi cá biển quy mô công nghiệp - Yêu cầu kỹ thuật. Vì vậy, việc xây dựng thêm bộ tiêu chuẩn mới được xem là bước đi quan trọng nhằm hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn phục vụ phát triển ngành.

Theo dự thảo, bộ tiêu chuẩn sẽ quy định các yêu cầu kỹ thuật đối với vị trí nuôi, hệ thống lồng và công trình phụ trợ, cùng các yêu cầu về lắp đặt, vận hành, kiểm tra, bảo trì và hồ sơ kỹ thuật của cơ sở nuôi cá biển công nghiệp. Tiêu chuẩn sẽ được áp dụng trong toàn bộ quá trình khảo sát, thiết kế, chế tạo, lắp đặt, nghiệm thu, quản lý, vận hành, bảo trì và đánh giá sự phù hợp của các cơ sở nuôi biển.

Tuy nhiên, dự thảo không điều chỉnh quy trình kỹ thuật nuôi đối với từng loài cá biển, công tác quản lý sức khỏe động vật thủy sản, phòng chống dịch bệnh, sử dụng thuốc, hóa chất, cũng như các yêu cầu về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và bảo vệ môi trường, bởi các nội dung này đã được quy định trong các tiêu chuẩn, quy chuẩn và văn bản pháp luật hiện hành.

Ông Trần Đình Luân kỳ vọng, tiêu chuẩn này sẽ trở thành cơ sở kỹ thuật để các địa phương và doanh nghiệp thống nhất áp dụng trong đầu tư, xây dựng và vận hành các trang trại nuôi biển quy mô công nghiệp. Dự kiến, tiêu chuẩn sẽ được hoàn thiện và ban hành vào cuối năm 2026 hoặc đầu năm 2027.

Theo ông Trần Đình Luân, khi có bộ tiêu chuẩn thống nhất, doanh nghiệp sẽ thuận lợi hơn trong việc tiếp cận các chính sách hỗ trợ như tín dụng, bảo hiểm và các cơ chế khuyến khích đầu tư khác. Đây cũng là nền tảng để hình thành ngành công nghiệp nuôi biển phát triển theo hướng hiện đại và bền vững.

Góp ý cho dự thảo, PGS.TS. Thái Thanh Bình, Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kinh tế Thủy sản đánh giá, việc xây dựng tiêu chuẩn quốc gia là rất cần thiết nhưng cũng là nhiệm vụ không đơn giản. Tiêu chuẩn được áp dụng trên phạm vi cả nước nên nếu quy định quá đơn giản sẽ không đáp ứng yêu cầu quản lý, trong khi nếu quá khắt khe sẽ gây khó khăn cho doanh nghiệp và khó triển khai trong thực tế.

Ông Thái Thanh Bình đề xuất, tiêu chuẩn nên tập trung vào các yêu cầu đối với hạ tầng và công trình nuôi, như quy mô cơ sở, mức độ số hóa, tự động hóa, khả năng truy xuất nguồn gốc, cùng các yêu cầu về an toàn sản phẩm, an toàn môi trường và an toàn cho người lao động. Đồng thời, cần quy định rõ các yêu cầu kỹ thuật đối với cụm công trình nuôi như hệ thống điện, cấp nước, giám sát, khả năng chống chịu điều kiện sóng gió trên biển và các giải pháp bảo vệ công trình.

Đối với nội dung đánh giá sức tải vùng nuôi, ông Thái Thanh Bình cho rằng đây là nhiệm vụ thuộc trách nhiệm của địa phương, bởi các tỉnh đã quy hoạch vùng nuôi biển và phải tổ chức đánh giá sức tải môi trường. Do đó, nội dung này không nên đưa vào tiêu chuẩn.

Nhiều chuyên gia tại cuộc họp cũng cho rằng, xu hướng phát triển thủy sản đang chuyển mạnh từ khai thác sang nuôi trồng bền vững. Trong bối cảnh đó, việc sớm ban hành các tiêu chuẩn kỹ thuật là yêu cầu cấp thiết nhằm tạo cơ sở cho công tác quản lý, cấp bảo hiểm, kiểm soát môi trường và phát triển nuôi biển theo quy hoạch.

Trong khi thực tế hiện nay nhiều cơ sở nuôi biển vẫn lựa chọn vị trí nuôi chủ yếu dựa trên những khu vực mặt nước còn trống, thay vì đánh giá đầy đủ các điều kiện tự nhiên như độ sâu, thủy triều, sóng, dòng chảy, gió hay các yếu tố môi trường. Điều này tiềm ẩn nhiều rủi ro về an toàn công trình, hiệu quả sản xuất và tác động đến hệ sinh thái biển.